મહાભારત · અધ્યાય 3.36

ભીમસેનવચઃ શ્રુત્વા કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
નિઃશ્વસ્ય પુરુષવ્યાઘ્રઃ સમ્પ્રદધ્યૌ પરન્તપઃ ॥

શ્રુતા મે રાજધર્માશ્ચ વર્ણાનાં ચ પૃથક્પૃથક્ ।
આયત્યાં ચ તદાત્વે ચ યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ ॥

ધર્મસ્ય જાનમાનોઽહં ગતિમગ્ર્યાં સુદુર્વિદામ્ ।
કથં બલાત્કરિષ્યામિ મેરોરિવ વિવર્તનમ્ ॥

સ મુહૂર્તમિવ ધ્યાત્વા વિનિશ્ચિત્યેતિકૃત્યતામ્ ।
ભીમસેનમિદ વાક્યમપદાન્તરમબ્રવીત્ ॥

એવમેતન્મહાબાહો યથા વદસિ ભારત ।
ઇદમન્યત્સમાદત્સ્વ વાક્યં મે વાક્યકોવિદ ॥

મહાપાપાનિ કર્માણિ યાનિ કેવલસાહસાત્ ।
આરભ્યન્તે ભીમસેન વ્યથન્તે તાનિ ભારત ॥

સુમન્ત્રિતે સુવિક્રાન્તે સુકૃતેસુવિચારિતે ।
સિદ્ધ્યન્ત્યર્થા મહાબાહો દૈવં ચાત્ર પ્રદક્ષિણમ્ ॥

યત્તુ કેવલચાપલ્યાદ્બલદર્પોત્થિતઃ સ્વયમ્ ।
આરબ્ધવ્યમિદં કાર્યં મન્યસે શૃણુ તત્રમે ॥

ભૂરિશ્રવાઃ શલશ્ચૈવ જલસન્ધશ્ચ વીર્યવાન્ ।
ભીષ્મો દ્રોણશ્ચ કર્ણશચ્ દ્રોણપુત્રશ્ચ વીર્યવાન્ ॥

ધાર્તરાષ્ટ્રા દુરાધર્ષા દુર્યોધનપુરોગમાઃ ।
સર્વ એવ કૃતાશસ્ત્રાશ્ચ સતતં ચાતતાયિનઃ ॥

રાજાનઃ પાર્થિવાશ્ચૈવ યેઽસ્માભિરુપતાપિતાઃ ।
તે શ્રિતાઃ કૌરવં પક્ષં જાતસ્નેહાશ્ચ સામ્પ્રતમ્ ॥

દુર્યોધનહિતે યુક્તા ન તથાઽસ્માસુ ભારત ।
પૂર્ણકોશા બલોપેતાઃ પ્રયતિષ્યન્તિ રક્ષણે ॥

સર્વે કૌરવસૈન્યસ્ સપુત્રામાત્યસૈનિકાઃ ।
સંવિભક્તા હિ માત્રાભિર્ભોગૈરપિ ચ સર્વશઃ ॥

દુર્યોધનેન તે વીરા માનિતાશ્ચ વિશેષતઃ ।
પ્રાણાંસ્ત્યક્ષ્યન્તિ સન્ગ્રામે ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ ॥

સમા યદ્યપિ ભીષ્મસ્ય વૃત્તિરસ્માસુ તેષુ ચ ।
દ્રોણસ્ ચ મહાબાહો કૃષસ્ય ચ મહાત્મનઃ ॥

અવશ્યં રાજપિણ્ડસ્તૈર્નિર્વેશ્ય ઇતિ મે મતિઃ ।
તસ્માત્ત્યક્ષ્યન્તિ સન્ગ્રામે પ્રાણાનપિ સુદુસ્ત્યજાન્ ॥

સર્વેદિવ્યાસ્ત્રવિદ્વાંસઃ સર્વે ધર્મપરાયણાઃ ।
અજેયાશ્ચેતિ મે બુદ્ધિરપિ દેવૈઃ સવાસવૈઃ ॥

અમર્ષી નિત્યસંરબ્ધસ્તત્ર કર્ણો મહારથઃ ।
સર્વાસ્ત્રવિદનાધૃષ્યો હ્યભેદ્યકવચાવૃતઃ ॥

અનિર્જિત્યરણે સર્વાનેતાન્પુરુષસત્તમાન્ ।
અશક્યો હ્યસહાયેન હન્તું દુર્યોધનસ્ત્વયા ॥

ન નિદ્રામધિગચ્છામિ ચિન્તયાનો વૃકોદર ।
અતિસર્વાન્ધનુર્ગ્રાહાન્સૂતપુત્રસ્ય લાઘવમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એતદ્વચનમાજ્ઞાય ભીમસેનોઽત્યમર્ષણઃ ।
બભૂવ શાન્તિસંયુક્તો ગુરોર્વચનવારિતઃ ॥

તયોઃ સંવદતોરેવં તદા પાણ્ડવયોર્દ્વયોઃ ।
આજગામ મહાયોગી વ્યાસઃ સત્યવતીસુતઃ ॥

સોઽભિગમ્ય યથાન્યાયં પાણ્ડવૈઃ પ્રતિપૂજિતઃ ।
યુધિષ્ઠિરમિદં વાક્યમુવાચ વદતાંવરઃ ॥

યુધિષ્ઠિર મહાબાહો વેદ્મિ તે હૃદયસ્થિતમ્ ।
મનીષયા તત ક્ષિપ્રમાગતોસ્મિ નરર્ષભ ॥

ભીષ્માદ્દ્રોણાત્કૃપાત્કર્ણાદ્દ્રોણપુત્રાચ્ચ ભારત ।
દુર્યોધનાન્નૃપસુતાત્તથા દુઃશાસનાદપિ ॥

ત્તે ભયમમિત્રઘ્ન હૃદિ સમ્પરિવર્તતે ।
તત્તેઽહં નાશયિષ્યામિ વિધિદૃષ્ટેન હેતુના ॥

તચ્છ્રુત્વા ધૃતિમાસ્થાય કર્મણા પ્રતિપાદય ।
પ્રતિપાદ્ય તુ રાજેન્દ્ર તતઃ ક્ષિપ્રં જ્વરં જહિ ॥

તત એકાન્તમાનાય્ય પારાશર્યો યુધિષ્ઠિરમ્ ।
અબ્રવીદુપપન્નાર્થમિદં વાક્યવિશારદઃ ॥

શ્રેયસસ્તેઽપરઃ કાલઃ પ્રાપ્તો ભરતસત્તમ ।
યેનાભિભવિતા શત્રૂન્રણે પાર્થો ધનુર્ધરઃ ॥

ગૃહાણેમાં મયા પ્રોક્તાં સિદ્ધિં મૂર્તિમર્તામિવ ।
વિદ્યાં પ્રતિસ્મૃતિં નામ પ્રપન્નાય બ્રવીમિ તે ॥

યામવાપ્યમહાબાહુરર્જુનઃ સાધયિષ્યતિ ।
અસ્ત્રહેતોર્મહેન્દ્રં ચ રુદ્રં ચૈવાભિગચ્છતુ ॥

વરુણં ચ કુબેરં ચ ધર્મરાજં ચ પાણ્ડવ ।
શક્તો હ્યેષ સુરાન્દ્રષ્ટું તપસા વિક્રમેણ ચ ॥

ઋષિરેષ મેહાતેજા નારાયણસહાયવાન્ ।
પુરાણઃ શાસ્વતો દેવસ્ત્વજેયો જિષ્ણુરચ્યુતઃ ॥

અસ્ત્રાણીનદ્રાચ્ચ રુદ્રાચ્ચ લોકપાલેભ્ય એવ ચ ।
સમાદાય મહાબાહુર્મહત્કર્મ કરિષ્યતિ ॥

વનાદસ્માચ્ચ કૌન્તેય વનમન્યદ્વિચિન્ત્યતામ્ ।
નિવાસાર્થાય યદ્યુક્તં ભવેદ્વઃ પૃથિવીપતે ॥

એકત્રચિરવાસો હિ ન પ્રીતિજનનો ભવેત્ ।
તાપસાનાં ચ શાન્તાનાં ભવેદુદ્વેગકારકઃ ॥

મૃગાણામુપરોધશ્ચ વીરુદોષધિસન્ક્ષયઃ ।
બિભર્ષિ ચ બહૂન્વિપ્રાન્વેદવેદાઙ્ગપારગાન્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા પ્રપન્નાય શુચયે ભગવાન્પ્રભુઃ ।
પ્રોવાચ યોગતત્ત્વજ્ઞો યોગવિદ્યામનુત્તમામ્ ॥

ધર્મરાજાય ધીમાન્સ વ્યાસઃ સત્યવતીસુતઃ ।
અનુજ્ઞાય ચ કૌન્તેયં તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

યુધિષ્ઠિરસ્તુ ધર્માત્મા તદ્બ્રહ્મ મનસા યતઃ ।
ધારયામાસ મેધાવી કાલેકાલે સદાઽભ્યસન્ ॥

સ વ્યાસવાક્યમુદિતો વનાદ્દ્વૈતવનાત્તતઃ ।
યયૌ સરસ્વતીકૂલે કામ્યકં નામ કાનનમ્ ॥

તમન્વયુર્મહારાજ શિક્ષાક્ષરવિશારદાઃ ।
બ્રાહ્મણાસ્તપસા યુક્તા દેવેન્દ્રમૃષયો યથા ॥

તતઃ કામ્યકમાસાદ્ય પુનસ્તે ભરતર્ષભ ।
ન્યવિશન્ત મહાત્માનઃ સામાન્યાઃ સપદાનુગાઃ ॥

તત્રતે ન્યવસન્રાજન્કઞ્ચિત્કાલં મનસ્વિનઃ ।
ધનુર્વેદપરા વીરા ગૃણાના વેદમુત્તમમ્ ॥

ચરન્તો મૃગયાં નિત્યં શુદ્ધૈર્બાણૈર્મૃગાર્થિનઃ । પિતૃદૈવતવિપ્રેભ્યો નિર્વપન્તો યથાવિધિ ॥