મહાભારત · અધ્યાય 3.313

નાપદામસ્તિ મર્યાદા ન નિમિત્તં ન કારણમ્ ।
ધર્મસ્તુ વિભજત્યર્થમુભયોઃ પુણ્યપાપયોઃ ॥
ભીમ ઉવાચ ।

પ્રાતિકામ્યનયત્કૃષ્ણાં સભાયાં પ્રેષ્યવત્તદા ।
ન મયા નિહતસ્તત્રતેન પ્રાપ્તાઃ સ્મ સંશયમ્ ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

વાચસ્તીક્ષ્ણાસ્થિભેદિન્યઃ સૂતપુત્રેણ ભાષિતાઃ ।
અતિતીવ્રા મયા ક્ષાન્તાસ્તેન પ્રાપ્તાઃ સ્મ સંશયં ॥
સહદેવ ઉવાચ ।

શકુનિસ્ત્વાં યદાઽજૈષીદક્ષદ્યૂતેન ભારત ।
સ મયા ન હતસ્તત્રતેન પ્રાપ્તાઃ સ્મ સંશયમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા નકુલં વાક્યમબ્રવીત્ ।
આરુહ્ય વૃક્ષં માદ્રેય નિરીક્ષસ્વ દિશો દશ ॥

પાનીયમન્તિકે પશ્ય વૃક્ષાન્વાપ્યુદકાશ્રયાન્ ।
એતે હિ ભ્રાતરઃ શ્રાન્તાસ્તવ તાત પિપાસિતાઃ ॥

નકુલસ્તુ તથેત્યુક્ત્વા ભ્રાતુર્જ્યેઽષ્ઠસ્ય શાસનાત્ । તત ઉત્થાય મતિમાઞ્શીઘ્રમારુહ્ય પાદપમ્ ।
અબ્રવીદ્ધાન્તરં જ્યેષ્મભિવીક્ષ્ય સમન્તતઃ ॥

પશ્યામિ બહુલાન્રાજન્વૃક્ષાનુદકસંશ્રયાન્ ।
સારસાનાં ચ નિર્હ્રાદસ્તત્રોદકમસંશયમ્ ॥

તતોઽબ્રવીત્સત્યધૃતિઃ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
ગચ્છ સૌમ્ય તતઃ શીઘ્રં તૂણૈઃ રપાનીયમાનય ॥

નકુલસ્તુ તથેત્યુક્ત્વા ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય શાસનાત્ ।
પ્રાદ્રવદ્યત્ર પાનીયં શીઘ્રં ચૈવાન્વપદ્યત ॥

સ દૃષ્ટ્વા વિમલં તોયં સારસૈઃ પરિવારિતમ્ ।
પાતુકામસ્તતો વાચમન્તરિક્ષાત્સ શુશ્રુવે ॥
યક્ષ ઉવાચ ।

મા તાત સાહસં કાર્ષીર્મમ પૂર્વપરિગ્રહઃ ।
પ્રશ્નાનુક્ત્વા તુ માદ્રેય તતઃ પિબ હરસ્વ ચ ॥

અનાદૃત્ય તુ તદ્વાક્યં નકુલઃ સુપિપાસિતઃ ।
અપિબચ્છીતલં તોયં પીત્વા ચ નિપપાત હ ॥

ચિરાયમાણે નકુલે કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
અબ્રવીદ્ધ્રાતરં વીરં સહદેવમરિન્દમમ્ ॥

ભ્રાતા ચિરાયતે તાત સહદેવ તવાગ્રજઃ ।
તં ચૈવાનય સોદર્યં પાનીયં ચ ત્વમાનય ॥

સહદેવસ્તથેત્યુક્ત્વા તાં દિશં પ્રત્યપદ્યત ।
દદર્શ ચ હતં ભૂમૌ ભ્રાતરં નકુલં તદા ॥

ભ્રાતૃશોકાભિસન્તપ્તસ્તૃષયા ચ પ્રપીડિતઃ ।
અભિદુદ્રાવ રપાનીયં તતો વાગભ્યભાષત ॥

મા તાત સાહસં કાર્ષીર્મમ પૂર્વપરિગ્રહઃ ।
પ્રશ્નાનુક્ત્વા યથાકામં પિબસ્વ ચ હરસ્વ ચ ॥

અનાદૃત્ય તુ તદ્વાક્યં સહદેવઃ પિપાસિતઃ ।
અપિબચ્છીતલં તોયં પીત્વા ચ નિપપાત હ ॥

અથાબ્રવીત્સ વિજયં કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
ભ્રાતરૌ તે ચિરગતૌ બીભત્સો શત્રુકર્શન ॥

તૌ ચૈવાનય ભદ્રં તે પાનીયં ચ ત્વમાનય ।
ત્વં હિ નસ્તાત સર્વેષાં દુઃખિતાનામપાશ્રયઃ ॥

એવમુક્તો ગુડાકેશઃ પ્રગૃહ્ય સશરં ધનુઃ ।
આમુક્તખઙ્ગો મેધાવી તત્સરઃ પ્રત્યપદ્યત ॥

યતઃ પુરુષશાર્દૂલૌ પાનીયહરણે ગતૌ ।
તૌ દદર્શ હતૌ તત્રભ્રાતરૌ શ્વેતવાહનઃ ॥

વિગતાસૂ નરવ્યાઘ્રૌ શયાનૌ વસુધાતલે । પ્રસુપ્તાવિવ તૌ દૃષ્ટ્વા નરસિંહઃ સુદુઃખિતઃ ।
ધનુરુદ્યમ્ય કૌન્તેયો વ્યલોકયત તદ્વનમ્ ॥

નાપશ્યત્તત્રકિઞ્ચિત્સ ભૂતમસ્મિન્મહાવને ।
સવ્યસાચી પિપાસાર્તઃ પાનીયં સોભ્યધાવત ॥

અભિધાવંસ્તતો વાચમન્તરિક્ષાત્સ શુશ્રુવે ।
યત્ત્વમિચ્છસિ પાનીયં નૈતચ્છક્યં બલાત્ત્વયા ॥

કૌન્તેય યદિ વૈ પ્રશ્નાન્મયોક્તાન્પ્રતિવક્ષ્યસિ ।
તતઃ પાસ્યસિ પાનીયં હરિષ્યસિ ચ ભારત ॥

વારિતસ્ત્વબ્રવીત્પાર્થો દૃશ્યમાનો નિવારય ।
યાવદ્બાણૈર્વિનિર્ભિન્નઃ પુનર્નૈવં વદિષ્યસિ ॥

એવમુક્ત્વા તતઃ પાર્થઃ શરૈરસ્ત્રાનુમન્ત્રિતૈઃ । પ્રવવર્ષ રદિશઃ કૃત્સ્નાઃ શબ્દવેધં ચ દર્શયન્ ।
કર્ણિનાલીકનારાચાનુત્સૃજન્ભરતર્ષભઃ ।

સ ત્વમોઘાનિષૂન્મુક્ત્વા તૃષ્ણયાઽભિપ્રપીડિતઃ ।
અનેકૈરિષુસન્ઘાતૈરન્તરિક્ષે વવર્ષ હ ॥
યક્ષ ઉવાચ ।

કિં વિધાનેન તે પાર્થ પ્રશ્નાનુક્ત્વા પયઃ પિબ ।
અનુક્ત્વા ચ પિબન્પ્રશ્નાન્પીત્વૈવ નભવિષ્યસિ ॥

સ ચ મોઘાનિષૂન્દૃષ્ટ્વાતૃષ્ણયા ચ પ્રપીડિતઃ ।
અવજ્ઞાયૈવ તાં વાચં પીત્વૈવ નિપપાત્ હ ॥

અથાબ્રવીદ્ભીમસેનં કુનતીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
નકુલઃ સહદેવશ્ચ બીભત્સુશ્ચ પરન્તપ ॥

ચિરન્ગતાસ્તોયહેતોર્ન ચાગચ્છન્તિ ભારત ।
તાંશ્ચૈવાનય ભદ્રં તે પાનીયં ચ ત્વમાનય ॥

ભીમસેનસ્તથેત્યુક્ત્વા તં દેશં પ્રત્યપદ્યત ।
રયત્રતે પુરુષવ્યાઘ્રા ભ્રાતરોસ્ય નિપાતિતાઃ ॥

તાન્દૃષ્ટ્વા દુઃખિતો ભીમસ્તૃષયા ચ પ્રપીડિતઃ ।
અમન્યત મહાબાહુઃ કર્મ તદ્યક્ષરક્ષસામ્ ॥

સચિન્તયામાસ તદા યોદ્ધવ્યં ધ્રુવમદ્ય મે ।
પાસ્યામિ તાવત્પાનીયમિતિ પાર્થો વૃકોદરઃ ॥

તતોઽભ્યધાવત્પાનીયં પિપાસુઃ પુરુષર્ષભઃ ॥
યક્ષ ઉવાચ ।

મા તાત સાહસન્કાર્ષીર્મમ પૂર્વપરિગ્રહઃ ।
પ્રશ્નાનુક્ત્વા તુ કૌન્તેય તતઃ પિબ હરસ્વ ચ ॥

એવમુક્તસ્તદા ભીમો યક્ષેણામિતતેજસા ।
અનુક્ત્વૈવ તુ તાન્પ્રશ્નાન્પીત્વૈવ નિપપાત હ ॥

તતઃ કુન્તીસુતો રાજા પ્રચિન્ત્ય પુરુષર્ષભઃ ।
આત્મનાઽત્માનમન્વિષ્ય વિચારમકરોત્પ્રભુઃ ॥

તતશ્ચિરગતાન્ભ્રાતૃનથાઽજ્ઞાય યુધિષ્ઠિરઃ ।
ચિરાયમાણાન્બહુશઃ પુનઃ પુનરુવાચહ ॥

કિંસ્વિદ્વનમિદં દગ્ધં કિંખિદ્દૃષ્ટો મૃતો ભવેત્ ।
પ્રહરન્તો મહાભૂતં શપ્તાસ્તેનાથ તેઽપતન્ ॥

ન પશ્યન્ત્યથવા વીરાઃ પાનીયં યત્રતે ગતાઃ ।
અન્વિચ્છદ્ભિર્વને તોયં કાલોઽયમતિપાતિતઃ ॥

કિન્નુ તત્કારણં યેન નાયાન્તિ પુરુષર્ષભાઃ ।
ગચ્છામ્યેષાં પદં દ્રષ્ટુમિતિ કૃત્વા યુધિષ્ઠિરઃ ॥

સમુત્થાય મહાબુદ્ધિર્દહ્યમાનેન ચેતસા ।
વ્યપેતજનનિર્ઘોષં પ્રવિવેશ મહાવનમ્ ॥

રુરુભિશ્ચ વરાહૈશ્ચ પક્ષિભિશ્ચ નિષેવિતમ્ ।
નીલભાસ્વરવર્ણૈશ્ચ પાદપૈરુશોભિતમ્ ॥

ભ્રમરૈરુપગીતં ચ પક્ષિભિશ્ સમન્તતઃ ।
મૃદુશાડ્વલસન્કીર્ણભૂમિભાગં મનોહરમ્ ॥

સ ગચ્છન્કાનને તસ્મિન્હેમજાલપરિષ્કૃતમ્ ।
દદર્શ તત્સરઃ શ્રીમાન્વિશ્વકર્મકૃતં યથા ॥

ઉપેતં નલિનીજાલૈઃ સિન્ધુવારૈઃ સચેતસૈઃ ।
કેતકૈઃ કરવીરૈશ્ચ પિપ્પલૈશ્ચૈવ સંવૃતમ્ ॥

તતો ધર્મસુતઃ શ્રીમાન્ભ્રાતૃદર્શનલાલસઃ । શ્રમાર્તસ્તદુપાગમ્ય સરો દૃષ્ટ્વાઽથ વિસ્મિતઃ ॥