મહાભારત · અધ્યાય 3.291

તતઃ ક્રુદ્ધો દશગ્રીવઃ પ્રિયે પુત્રે નિપાતિતે ।
નિર્યયૌ રથમાસ્થાય હેમરત્નવિભૂષિતમ્ ॥

સંવૃતોરાક્ષસૈર્ઘેરૈર્વિવિધાયુધપાણિભિઃ ।
અભિદુદ્રાવ રામં સ પોથયન્હરિયૂથપાન્ ॥

તમાદ્રવન્તં સન્ક્રુદ્ધ મૈન્દનીલનલાઙ્ગદાઃ ।
હનુમાઞ્જામ્બવાંશ્ચૈવ સસૈન્યાઃ પર્યવારયન્ ॥

તે દશગ્રીવસૈન્યં તદૃક્ષવાનરપુઙ્ગવાઃ ।
દ્રુમૈર્વિધ્વંસયાઞ્ચક્રુર્દશગ્રીવસ્ય પશ્યતઃ ॥

તતઃ સ્વસૈન્યમાલોક્ય વધ્યમાનમરાતિભિઃ ।
માયાવી ચાસૃજન્માયાં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ ॥

તસ્ય દેહવિનિષ્ક્રાન્તાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।
રાક્ષસાઃ પ્રત્યદૃશ્યન્ત શરશક્ત્યૃષ્ટિપાણયઃ ॥

તાન્રામો જઘ્નિવાન્સર્વાન્દિવ્યેનાસ્ત્રેણ રાક્ષસાન્ ।
અથ ભૂયોપિ માયાં સ વ્યદધાદ્રાક્ષસાધિપઃ ॥

કૃત્વા રામસ્ રૂપાણિ લક્ષ્મણસ્ય ચ ભારત ।
અભિદુદ્રાવ રામં ચ લક્ષ્મણં ચ દશાનનઃ ॥

તતસ્તે રામમર્ચ્છન્તો લક્ષ્મણં ચ ક્ષપાચરાઃ ।
અભિપેતુસ્તદા રામં પ્રગૃહીતશરાસનાઃ ॥

તાં દૃષ્ટ્વારાક્ષસેન્દ્રસ્ માયામિક્ષ્વાકુનન્દનઃ ।
ઉવાચ રામઃ સૌમિત્રિમસમ્ભ્રાન્તો બૃહદ્વચઃ ॥

જહીમાન્રાક્ષસાન્પાપાનાત્મનઃ પ્રતિરૂપકાન્ ।
ઇત્યુક્ત્વાઽભ્યહનદ્રામો લક્ષ્મણશ્ચાત્મરૂપકાન્ ॥

તતો હર્યશ્વયુક્તેન રથેનાદિત્યવર્ચસા ।
ઉપતસ્થે રણે રામં માતલિઃ શક્રસારથિઃ ॥
માતલિરુવાચ ।

અયં હર્યશ્વયુગ્જૈત્રો મઘોનઃ સ્યન્દનોત્તમઃ ।
ત્વદર્થમિહ સમ્પ્રાપ્તઃ સન્દેશાદ્વૈ શતક્રતોઃ ॥

અનેન શક્રઃ કાકુત્સ્થ સમરે દૈત્યદાનવાન્ ।
શતશઃ પુરુષવ્યાઘ્ર રથોદારેણ જઘ્નિવાન્ ॥

તદનન નરવ્યાઘ્ર મયા યત્તેન સંયુગે ।
સ્યન્દનેન જહિક્ષિપ્રં રાવણં મા ચિરં કૃથાઃ ॥

ઇત્યુક્તો રાઘવસ્તથ્યં વચોઽશઙ્કત માતલેઃ ।
માયૈષારાક્ષસસ્યેતિ તમુવાચ વિબીષણઃ ॥

નેયં માયા નરવ્યાઘ્રરાવણસ્ દુરાત્મનઃ ।
તદાતિષ્ઠ રથંશીઘ્રમિમસૈન્દ્રં મહાદ્યુતે ॥

તતઃ પ્રહૃષ્ટઃ કાકુત્સ્થસ્તથેત્યુક્ત્વા વિભીષણમ્ ।
રથેનાભિપપાતાથ દશગ્રીવં રુષાઽન્વિતઃ ॥

હાહાકુતાનિ ભૂતાનિ રાવણે સમભિદ્રુતે ।
સિંહનાદાઃ સપટહાદિતિ દિવ્યાસ્તથાઽનદન્ ॥

[દશકન્ધરરાજસૂન્વોસ્તથા યુદ્ધમભૂન્મહત્ । અલબ્ધોપમમન્યત્રતયોરેવ તથાઽભવત્ ॥ ]

સરામાય મહાઘોરં વિસસર્જ નિશાચરઃ ।
શૂલમિન્દ્રાશનિપ્રખ્યં બ્રહ્મદણ્ડભિવોદ્યતમ્ ॥

તચ્છૂલં સત્વરં રામશ્ચચ્છેદ નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
તદ્દૃષ્ટ્વા દુષ્કરં કર્મ રાવણં ભયમાવિશત્ ॥

તતઃ ક્રુદ્ધઃ સસર્જાશુ દશગ્રીવઃ શિતાઞ્છરાન્ ।
સહસ્રાયુતશો રામે શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ॥

તતો ભુશુણ્ડીઃ શૂલાનિ મુસલાનિ પરશ્વથાન્ ।
શક્તીશ્ચ વિવિધાકારાઃ શતઘ્નીશ્ચ શિતાન્ક્ષુરાન્ ॥

તાં માયાંવિવિધાં દૃષ્ટ્વા દશગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ ।
ભયાત્પ્રદુદ્રુવુઃ સર્વે વાનરાઃ સર્વતોદિશમ્ ॥

તતઃ સુપત્રં સુમુખંહેમપુઙ્ગં શરોત્તમમ્ ।
તૂણાદાદાય કાકુત્સ્થો બ્રહ્માસ્ત્રેણ યુયોજ હ ॥

તં પ્રેક્ષ્યબાણં રામેણ બ્રહ્માસ્ત્રેણાનુમન્ત્રિતમ્ ।
જહૃષુર્દેવગન્ધર્વા દૃષ્ટ્વા શક્રપુરોગમાઃ ॥

અલ્પાવશેષમાયુશ્ચ તતોઽમન્યન્ત રક્ષસઃ ।
બ્રહ્માસ્ત્રોદીરણાચ્છત્રોર્દેવદાનવકિન્નરાઃ ॥

તતઃ સસર્જ તં રામઃ શરમપ્રતિમૌજસમ્ ।
રાવણાન્તકરં ઘોરં બ્રહ્મદણ્ડમિવોદ્યતમ્ ॥

મુક્તમાત્રેણ રામેણ દૂરાકૃષ્ટેન ભારત । સ તેન રાક્ષસશ્રેષ્ઠઃ સરથઃ સાશ્વસારથિઃ ।
પ્રજજ્વાલ મહાજ્વાલેનાગ્નિનાભિપરિપ્લુતઃ ॥

તતઃ પ્રહૃષ્ટાસ્ત્રિદશાઃ સહગન્ધર્વચારણાઃ ।
નિહતં રાવણં દૃષ્ટ્વા રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ॥

તત્યજુસ્તં મહાભાગં પઞ્ચભૂતાનિ રાવણમ્ ।
ભ્રંશિતઃ સર્વલોકેષુ સ હિ બ્રહ્માસ્ત્રતેજસા ॥

શરીરધાતવો હ્યસ્ માસં રુધિરમેવ ચ । નેશુર્બ્રહ્માસ્ત્રનિર્દગ્દા ન ચ ભસ્માપ્યદૃશ્યત ॥