મહાભારત · અધ્યાય 3.290

તાવુભૌ પતિતૌ દૃષ્ટ્વા ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ ।
બબન્ધ રાવણિર્ભૂયઃ શરૈર્દત્તવરૈસ્તદા ॥

તૌ વીરૌ શરજાલેન બદ્ધાવિન્દ્રજિતા રણે ।
રેજતુઃ પુરુષવ્યાઘ્રૌ શકુન્તાવિવ પઞ્જરે ॥

દૃષ્ટ્વા નિપતિતૌ ભૂમૌ સર્વાઙ્ગેષુ શરાચિતૌ ।
સુગ્રીવઃ કપિભિઃ સાર્ધં પરિવાર્યોપતસ્તિવાન્ ॥

સુષેણમૈન્દદ્વિવિદૈઃ કુમુદેનાઙ્ગદેન ચ ।
હનુમનનીલતારૈશ્ચ નલેન ચ કપીશ્વરઃ ॥

તતસ્તં દેશમાગમ્ય કૃતકર્મા વિભીષણઃ ।
બોધયામાસ તૌ વીરૌ પ્રજ્ઞાસ્ત્રેણ પ્રમોહિતૌ ॥

વિશલ્યૌ ચાપિ સુગ્રીવઃ ક્ષણેનૈતૌ ચકાર હ ।
વિશલ્યયા મહૌષધ્યા દિવ્યમન્ત્રપ્રયુક્તયા ॥

તૌ લબ્ધસઞ્જ્ઞૌ નૃવરૌ વિશલ્યાવુદતિષ્ઠતામ્ ।
ઉભૌ ગતક્લમૌ ચાસ્તાં ણેનૈતૌ મહારથૌ ॥

તતો વિભીષણઃ પાર્થ રામમિક્ષ્વાકુનન્દનમ્ ।
ઉવાચ વિજ્વરં દૃષ્ટ્વા કૃતાઞ્જલિરિદં વચઃ ॥

અયમમ્ભો ગૃહીત્વાતુ રાજરાજસ્ શાસનાત્ ।
ગુહ્કોઽભ્યાગતઃ શ્લેતાત્ત્વત્સકાશમરિન્દમ ॥

ઇદમમ્ભઃ કુબેરસ્તે મહારાજ પ્રયચ્છતિ ।
અન્તર્હિતાનાં ભૂતાનાં દર્શનાર્થં પરન્તપ ॥

અનેન મૃષ્ટનયનો ભૂતાન્યન્તર્હિતાન્યુત ।
ભવાન્દ્રક્ષ્યતિ યસ્મૈ ચ ભવાનેતત્પ્રદાસ્યતિ ॥

તથેતિ રામસ્તદ્વારિ પ્રતિગૃહ્યાભિસંસ્કૃતમ્ ।
ચકાર નેત્રયોઃ શૌચં લક્ષ્મણશ્ચ મહામનાઃ ॥

સુગ્રીવજામ્બવન્તૌ ચહનુમાનઙ્ગદસ્તથા ।
મૈન્દદ્વિવિદનીલાશ્ચ પ્રાયઃ પ્લવગસત્તમાઃ ॥

તથાસમભવચ્ચાપિ યદુવાચ વિભીષણઃ ।
ક્ષણેનાતીન્દ્રિયાણ્યેષાં ચક્ષુંષ્યાસન્યુધિષ્ઠિર ॥

ઇન્દ્રજિત્કૃતકર્મા તુ પિત્રે કર્મ તદાઽત્મનઃ ।
નિવેદ્ય પુનરાગચ્છત્ત્વરયાઽજિશિરઃપ્રતિ ॥

તમાગતં તુ સન્ક્રુદ્ધં પુનરેવ યુયુત્સયા ।
અભિદુદ્રાવ સૌમિત્રિર્વિભીષણમતે સ્થિતઃ ॥

અકૃતાહ્નિકમેવૈનં જિઘાંસુર્જિતકાશિનમ્ ।
શરૈર્જઘાન સન્ક્રુદ્ધઃ કૃતસઞ્જ્ઞોઽથ લક્ષ્મણઃ ॥

તયોઃ સમભવદ્યુદ્ધં તદાઽન્યોન્યં જીગીષતોઃ ।
અતીવ ચિત્રમાશ્ચર્યં શક્રપ્રહ્લાદયોરિવ ॥

અવિધ્યદિન્દ્રજિત્તીક્ષ્ણૈઃ સૌમિત્રિં મર્મભેદિભિઃ ।
સૌમિત્રિશ્ચાનલસ્પર્શૈરવિધ્યદ્રાવણિં શરૈઃ ॥

સૌમિત્રિશરસંસ્પર્શાદ્રાવણિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
અસૃજલ્લક્ષ્મણાયાષ્ટૌ શરાનાશીવિષોપમાન્ ॥

તસ્યેષૂન્પાવકસ્પર્શૈઃ સૌમિત્રિઃ પત્રિભિસ્ત્રિભિઃ ।
વારયામાસ નારાચૈઃ સૌમિત્રિર્મિત્રનન્દનઃ ॥

અસૃજલ્લક્ષ્મણશ્ચાષ્ટૌ રાક્ષસાય શરાન્પુનઃ ।
તથા તં ન્યહનદ્વીરસ્તન્મે નિગદતઃ શૃણુ ॥

એકેનાસ્ય ધનુષ્મન્તં બાહું દેહાદપાતયત્ ।
દ્વિતીયેન તુ બાણેન ભુજમન્યમપાતયત્ ॥

તૃતીયેન તુ બાણેન શિતધારેણ ભાસ્વતા ।
જહાર સુનસં ચાપિ શિરો જ્વલિતકુણ્ડલમ્ ॥

વિનિકૃત્તભુજસ્કન્ધઃ કબન્ધાકૃતિદર્શનઃ ।
પપાત વસુધાયાં તુ છિન્નમૂલ ઇવદ્રુમઃ ॥

તં હત્વાસૂતમપ્યસ્ત્રૈર્જઘાન બલિનંવરઃ ।
લઙ્કાં પ્રવેશયામાસુસ્તં રથં વાજિનસ્તદા ॥

દદર્શ રાવણસ્તં ચ રથં પુત્રવિનાકૃતમ્ । સ પુત્રં નિહતં શ્રુત્વા ત્રાસાત્સમ્ભ્રાન્તમાનસઃ ।

રાવણઃ શોકમોહાર્તો વૈદેહીં હન્તુમુદ્યતઃ ॥
ઙ્ગમાદાય દુષ્ટાત્મા જવેનાભિપપાત હ ॥

તં દૃષ્ટ્વાતસ્ય દુર્બુદ્દેરવિન્ધ્યઃ પાપનિશ્ચયમ્ ।
શમયામાસ સન્ક્રુદ્ધં શ્રૂયતાં યેન હેતુના ॥

મહારાજ્યેસ્થિતો દીપ્તે ન સ્ત્રિયં હન્તુમર્હસિ ।
હતૈવૈષા યદા સ્ત્રી ચ કબન્ધનસ્થા ચ તે વશે ॥

ન ચૈષા દહભેદેન હતાસ્યાદિતિ મે મતિઃ ।
જહિ ભર્તારમેવાસ્યા હતે તસ્મિન્હતા ભવેત્ ॥

ન હિ તે વિક્રમે તુલ્યઃ સાક્ષાદપિ શતક્રતુઃ ।
અસકૃદ્ધિ ત્વયા સન્દ્રાસ્ત્રાસિતાસ્ત્રિદસા યુધિ ॥

એવં બહુવિધૈર્વાક્યૈરવિન્ધ્યો રાવણં તદા ।
ક્રુદ્ધં સંશમયામાસ જગૃહે ચ સ તદ્વચઃ ॥

નિર્યાણે સ મતિં કૃત્વા નિયન્તારં ક્ષપાચરઃ । આજ્ઞાપયામાસ તદારથો મે કલ્પ્યતામિતિ ॥