મહાભારત · અધ્યાય 3.28

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
પ્રહ્લાદસ્ય ચ સંવાદં બલેર્વૈરોચનસ્ય ચ ॥

અસુરેન્દ્રં મહાપ્રાજ્ઞં ધર્માણામાગતાગમમ્ ।
બલિઃ પપ્રચ્છ દૈત્યેનદ્રં પ્રહ્લાદં પિતરં પિતુઃ ॥

ક્ષમા સ્વિચ્છ્રેયસી તાત ઉતાહો તેજ ઇત્યુત ।
એતન્મે સંશયં તાત યથાવદ્બ્રૂહિ પૃચ્છતે ॥

શ્રેયો યદત્ર ધર્મજ્ઞ બ્રૂહિ મે તદસંશયમ્ ।
કરિષ્યામિ હિ તત્સર્વં યથાવદનુશાસનમ્ ॥

તસ્મૈ પ્રોવાચ તત્સર્વમેવં પૃષ્ટઃ પિતામહઃ ।
સર્વનિશ્ચયવિત્પ્રાજ્ઞઃ સંશયં પરિપૃચ્છતે ॥
પ્રહ્લાદ ઉવાચ ।

ન શ્રેયઃ સતતં તેજો ન નિત્યં શ્રેયસી ક્ષમા ।
ઇતિ તાત વિજાનીહિ દ્વયમેતદસંશયમ્ ॥

યો નિત્યં ક્ષમતે તાત બહૂન્દોષાન્સ વિન્દતિ ।
ભૃત્યાઃ પરિભવન્ત્યેનમુદાસીનાસ્તથાઽરયઃ ॥

સર્વભૂતાનિ ચાપ્યસ્ ન નમન્તે કદાચન ।
તસ્માન્નિત્યં ક્ષમા તાત પણ્ડિતૈરપિ વર્જિતા ॥

અવજ્ઞાય હિતં ભૃત્યા ભજન્તે બહુદોષતામ્ ।
આદાતું ચાસ્ય વિત્તાનિ પ્રાર્થયન્તેઽલ્પચેતસઃ ॥

યાનં વસ્ત્રાણ્યલન્કારાઞ્શયનાન્યાસનાનિ ચ ।
ભોજનાન્યથ પાનાનિ સર્વોપકરણાનિ ચ ॥

આદદીરન્નધિકૃતા યથાકામમચેતસઃ ।
પ્રદિષ્ટાનિ ચ દેયાનિ ન દદ્યુર્ભર્તૃશાસનાત્ ॥

ન ચૈનં ભર્તૃપૂજાભિઃ પૂજયન્તિ કદાચન ।
અવ્રજ્ઞાનં હિ લોકેઽસ્મિન્મરણાદપિ ગર્હિતમ્ ॥

ક્ષમિણં તાદૃશં તાન્ત બ્રુવન્તિ કટુકાન્યપિ ।
પ્રેષ્યાઃ પુત્રાશ્ચ ભૃત્યાશ્ચ તથોદાસીનવૃત્તયઃ ॥

અપ્યસ્ય દારાનિચ્છન્તિ પરિભૂય ક્ષમાવતઃ ।
દારાશ્ચાસ્ય પ્રવર્તન્તે યથાકામમચેતસઃ ॥

તથા ચ નિત્યમુદિતા યદિ નાલ્પમપીશ્વરાત્ । અકૃતોપદ્રવઃ કશ્ચિન્મહાનપિ ન પૂજ્યતે ।

પૂજયન્તિ નરા નાગાન્ન તાર્ક્ષ્યં નામઘાતિનમ્ ॥ એતે ચાન્યે ચ બહવો નિત્યં દોષાઃ ક્ષમાવતામ્ ।

અથ વૈરોચને દોષાનિમાન્વિદ્ધ્યક્ષમાંવતામ્ ॥
અથ વૈરોચને દોષાનિમાન્વિદ્ધ્યક્ષમાવતામ્ ॥

અસ્થાને યદિ વા સ્થાને સતતં રજસાવૃતઃ ।
ક્રુદ્ધો દણ્ડાન્પ્રણયતિ વિવિધાન્સ્વેન તેજસા ॥

મિત્રૈઃ સહ વિરોધં ચ પ્રાપ્નુતે તેજસાઽવૃતઃ ।
આપ્નોતિ દ્વેષ્યતાં ચૈવ લોકાત્સ્વજનતસ્તથા ॥

સોઽવમાનાદર્થહાનિમુપાલમ્ભમનાદરમ્ ।
સન્તાપદ્વેષમોહાંશ્ચ શત્રૂંશ્ચ લભતે નરઃ ॥

ક્રોધાદ્દણ્ડાન્મનુષ્યેષુ વિવિધાન્પુરુષોઽનયાત્ ।
ભ્રશ્યતે શીઘ્રમૈશ્વર્યાત્પ્રાણેભ્યઃ સ્વજનાદપિ ॥

યોપકર્તૄશ્ચ હર્તૄશ્ચ તેજસૈવોપગચ્છતિ ।
તસ્માદુદ્વિજતે લોકઃ સર્પાદ્વેશ્મગતાદિવ ॥

યસ્માદુદ્વિજતેલોકઃ કથં તસ્ય ભવો ભવેત્ ।
અન્તરં તસ્ય દૃષ્ટ્વૈવ લોકો વિકુરુતે ધ્રુવમ્ ॥

તસ્માન્નાત્યુત્સૃજેત્તેજો ન ચ નિત્યં મૃદુર્ભવેત્ ।
કાલેકાલે તુ સમ્પ્રાપ્તે મૃદુસ્તીક્ષ્ણોપિ વા ભવેત્ ॥

કાલે મૃદુર્યો ભવતિ કાલે ભવતિ દારુણઃ ।
સ વૈ સુખમવાપ્નોતિ લોકેઽમુષ્મિન્નિહૈવ ચ ॥

ક્ષમાકાલાંસ્તુ વક્ષ્યામિ શૃણુ મે વિસ્તરેણ તાન્ ।
યે તે નિત્યમસન્ત્યાજ્યા યથા પ્રાહુર્મનીષિણઃ ॥

પૂર્વોપકારી યસ્તે સ્યાદપરાધે ગરીયસિ ।
ઉપકારેણ તત્તસ્ય ક્ષન્તવ્યમપરાધિનઃ ॥

અબુદ્ધિમાશ્રિતાનાં તુ ક્ષન્તવ્યમપરાધિનામ્ ।
ન હિ સર્વત્ર પાણ્ડિત્વં સુલભં પુરુષેણ વૈ ॥

અથ ચેદ્બુદ્ધિજં કૃત્વા બ્રૂયુસ્તે તદબુદ્ધિજમ્ ।
પાપાન્સ્વલ્પેઽપિ તાન્હન્યાદપરાધે તથાઽનૃજૂન્ ॥

સર્વસ્યૈકોપરાધસ્તે ક્ષન્તવ્યઃ પ્રાણિનો ભવેત્ ।
દ્વિતીયે સતિ વધ્યસ્તુ સ્વલ્પેઽપ્યપકૃતે ભવેત્ ॥

અજાનતા ભવેત્કશ્ચિદપરાધઃ કૃતો યદિ ।
ક્ષન્તવ્યમેવ તસ્યાહુઃ સુપરીક્ષ્ય પરીક્ષયા ॥

મૃદુના દારુણં હન્તિ મૃદુના હન્ત્યદારુણમ્ ।
નાસાધ્યં મૃદુના કિઞ્ચિત્તસ્માત્તીવ્રતરં મૃદુ ॥

દેશકાલૌ તુ સમ્પ્રેક્ષ્ય બલાબલમથાત્મનઃ । અન્વીક્ષ્યકારણં ચૈવ કાર્યં તેજઃ ક્ષમાપિ વા ॥

નાદેશકાલે કિઞ્ચિત્સ્યાદ્દેશકાલૌ પ્રતીક્ષતામ્ ।
તથા લોકભયાચ્ચૈવ ક્ષન્તવ્યમપરાધિતમ્ ॥

એત એવંવિધાઃ કાલાઃ ક્ષમાયાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
અતોઽન્યથાઽનુવર્તત્સુ તેજસઃ કાલ ઉચ્યતે ॥

તદહં તેજસઃ કાલં તવ મન્યે નરાધિપ ।
ધાર્તરાષ્ટ્રેષુ લુબ્ધેષુ સતતં ચાપકારિષુ ॥

ન હિ કશ્ચિત્ક્ષમાકાલો વિદ્યતેઽદ્ય કુરૂન્પ્રતિ ।
તેજસશ્ચાગતે કાલે તેજ ઉત્સ્રષ્ટુમર્હસિ ॥

મૃદુર્ભવત્યવજ્ઞાતસ્તીક્ષ્ણાદુદ્વિજતે જનઃ । કાલે પ્રાપ્તે દ્વયં ચૈતદ્યો વેદ સ મહીપતિઃ ॥