મહાભારત · અધ્યાય 3.262

મહર્ષેઽકાર્યબુદ્ધિસ્ત્વં યઃ સ્વર્ગસુખમુત્તમમ્ ।
સમ્પ્રાપ્તં પ્રતિપત્તવ્યં વિમૃશસ્યબુધો યથા ॥

ઉપરિષ્ટાદયં લોકો યોઽયં સ્વરિતિ સઞ્જ્ઞિતઃ ।
ઊર્ધ્વગઃ સત્પથઃ શશ્વદ્દેવયાનચરો મુને ॥

નાતપ્તતપસઃ પુંસો નામહાયજ્ઞયાજિનઃ ।
નાનૃતા નાસ્તિકાશ્ચૈવ તત્રગચ્છન્તિ મુદ્ગલ ॥

ધર્માત્માનો જિતાત્માનઃ શાન્તા દાન્તા વિમત્સરાઃ ।
દાનધર્મરતાઃ પુંસઃ શૂરાશ્ચાહિતલક્ષણાઃ ॥

તત્રગચ્છન્તિ ધર્માગ્ર્યં કૃત્વા શમદમાત્મકમ્ ।
લોકાન્પુણ્યકૃતાં બ્રહ્મન્સદ્ભિરાચરિતાન્નૃભિઃ ॥

દેવાઃ સાધ્યાસ્તથા વિશ્વે તથૈવ ચ મહર્ષયઃ ।
યામા ધામાશ્ચ મૌદ્ગલ્ય ગન્ધર્વાપ્સરસસ્તથા ॥

એષાં દેવનિકાયાનાં પૃથક્્પૃથગનેકશઃ ।
ભાસ્વન્તઃ કામસમ્પન્ના લોકાસ્તેજોમયાઃ શુભાઃ ॥

ત્રયસ્ત્રિંશત્સહસ્રાણિ યોજનાનિ હિરણ્મયઃ ।
મેરુઃ પર્વતરાડ્યત્રદેવોદ્યાનાનિ મુદ્ગલ ॥

નન્દનાન્યતિરમ્યાણિ તત્રોદ્યાનાનિ મુદ્ગલ ।
સર્વકામફલૈર્વૃક્ષૈઃ શોભિતાનિ સમન્તતઃ ॥

નન્દનાદીનિ પુણ્યાનિ વિહારાઃ પુણ્યકર્મણામ્ ।
ન ક્ષુત્પિપાસે ન ગ્લાનિર્ન શીતોષ્ણે ભયં તથા ॥

બીભત્સમશુભં વાઽપિ રોગો વા તત્ર કશ્ચન ।
મનોજ્ઞાઃ સર્વતો ગન્ધાઃ સુખસ્પર્શાશ્ચ સર્વશઃ ॥

શબ્દાઃ શ્રુતિમનોગ્રાહ્યાઃ સર્વતસ્તત્રવૈ મુને ।
ન શોકો ન જરા તત્ર નાયાસપરિદેવને ॥

ઈદૃશઃ સ મુને લોકઃ સ્વકર્મફલહેતુકઃ ।
સુકૃતૈસ્તત્રપુરુષાઃ સમ્ભવન્ત્યાત્મકર્મભિઃ ॥

તૈજસાનિ શરીરાણિ ભવન્ત્ય્રોપપદ્યતામ્ ।
કર્મજાન્યેવ મૌદ્ગલ્ય ન માતૃપિતૃજાન્યુત ॥

રન સંસ્વેદો ન દૌર્ગન્ધ્યં પુરીષં મૂત્રમેવ ચ ।
તેષાં ન ચ રજોવસ્ત્રં બાધતે તત્રવૈ મુને ॥

ન મ્લાયન્તિ સ્રજસ્તેષાં દિવ્યગન્ધા મનોરમાઃ ।
સમૂહ્યન્તે વિમાનૈશ્ચ બ્રહ્મન્નેવંવિધા હિ તે ॥

ઈર્ષ્યાશોકક્લમાપેતા મોહમાત્સર્યવર્જિતાઃ ।
સુખં સંર્ગજિતસ્તત્રવર્તયન્તે મહામુને ॥

તેષાં તથાવિધાનાં તુ લોકાનાં મુનિપુઙ્ગવ ।
ઉપર્યુપરિ શક્રસ્ લોકા દિવ્યા ગુણાન્વિતાઃ ॥

પરતો બ્રહ્મણસ્તસ્ય લોકસ્તેજોમયઃ શુભઃ ।
યત્ર યાન્ત્યૃષયો બ્રહ્મન્પૂતાઃ સ્વૈઃ કર્મભિઃ શુભૈઃ ॥

ઋભવો નામ તત્રાન્યે દેવાનામપિ દેવતાઃ ।
તેષાં લોકાઃ પરતરે યાન્યજન્તીહ દેવતાઃ ॥

સ્વયમ્પ્રભાસ્તે ભાસ્વન્તો લોકાઃ કામદુઘાઃ પરે ।
ન તેષાં સ્ત્રીકૃતસ્તાપો ન ભોગૈશ્વર્યમત્સરઃ ॥

ન વર્તયન્ત્યાહુતિભિસ્તે નાપ્યમૃતભોજનાઃ ।
તથા દિવ્યશરીરાસ્તે ન ચ વિગ્રહમૂર્તયઃ ॥

નાસુખાઃ સુખકામાસ્તે દેવદેવાઃ સનાતનાઃ ।
ન કલ્પપરિવર્તેષુ પરિવર્તન્તિ તે તથા ॥

રજરા મૃત્યુઃ કુતસ્તેષાં હર્ષઃ પ્રીતિઃ સુખં ન ચ ।
ન દુઃખં ન સુખં ચાપિ રાગદ્વેષૌ કુતો મુને ॥

દેવાનામપિ મૌદ્ગલ્યકાઙ્ક્ષિતા સા ગતિઃ પરા ।
દુષ્પ્રાપા પરમા સિદ્ધિરગમ્યા કામગોચરૈઃ ॥

ત્રયસ્ત્રિંશદિમે લોકાઃ શેષા લોકા મનીષિભિઃ ।
ગમ્યન્તે નિયમૈઃ શ્રેષ્ઠૈર્દાનૈર્વા વિધિપૂર્વકૈઃ ॥

સેયં દાનકૃતા વ્યુષ્ટિરનુપ્રાપ્તા સુખં ત્વયા ।
તાં રભુઙ્ક્ષ્વ સુકૃતૈર્લબ્ધાં તપસા દ્યોતિતપ્રભઃ ॥

એતત્સ્વર્ગસુખં વિપ્ર લોકા નાનાવિધાસ્તથા ।
ગુણાઃ સ્વર્ગસ્ય પ્રોક્તાસ્તે દોષાનપિ નિબોધ મે ॥

કૃસ્ય કર્મણસ્તત્રભુજ્યતે યત્ફલં દિવિ ।
ન ચાન્ત્ક્રિયતે કર્મ મૂલચ્છેદેન ભુજ્યતે ॥

સોઽત્રદોષો મમ મતસ્તસ્યાન્તે પતનં ચ યત્ ।
સુખવ્યાપ્તમનસ્કાનાં પતનં યચ્ચ મુદ્ગલ ॥

અસન્તોષઃ પરીતાપો દૃષ્ટ્વા દીપ્તતરાઃ શ્રિયઃ ।
યદ્ભવત્યવરે સ્થાને સ્થિતાનાં તત્સુદુષ્કરમ્ ॥

સઞ્જ્ઞામોહશ્ચપતતાં રજસા ચ પ્રધર્ષણમ્ ।
પ્રમ્લાનેષુ ચ માલ્યેષુ તતઃ પિપતિષોર્ભયમ્ ॥

આબ્રહ્મભવનાદેતે દોષા મૌદ્ગલ્ય દારુણાઃ ।
નાકલોકેસુકૃતિનાં ગુણાસ્ત્વયુતશો નૃણામ્ ॥

અયં ત્વન્યો ગુણઃ શ્રેષ્ઠશ્ચ્યુતાનાં સ્વર્ગતો મુને ।
શુભાનુશયયોગેન મનુષ્યેષૂપજાયતે ॥

તત્રાપિ સ મહાભાગઃ કુલે મહતિ જાયતે ।
ન ચેત્સમ્બુધ્યતે તત્રગચ્છત્યધમતાં તતઃ ॥

ઇહ યત્ક્રિયતે કર્મ તત્પરત્રોપભુજ્યતે ।
કર્મભૂમિરિયં બ્રહ્મન્ફલભૂમિરસૌ મતા ॥
[મુદ્ગલ ઉવાચ ।

મહાન્તસ્તુ અમી દોપાસ્ત્વયા સ્વર્ગસ્ય કીર્તિતાઃ ।
નિર્દોષ એવ યસ્ત્યન્યો લોકં તં પ્રવદસ્વ મે ॥
દેવદૂત ઉવાચ ।

બ્રહ્મણઃ સદનાદૂર્ધ્વં તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ।
શુદ્ધં સનાતનં જ્યોતિઃ પરં બ્રહ્મેતિ યદ્વિદુઃ ॥

ન તત્રવિપ્ર ગચ્છન્તિ પુરુષા વિષયાત્મકાઃ ।
દમ્ભલોભમહાક્રોધમોહદ્રોહૈરભિદ્રુતાઃ ॥

નિર્મમા નિરહન્કારા નિર્દ્વિન્દ્વાઃ સંયતેન્દ્રિયાઃ । ધ્યાનયોગપરાશ્ચૈવ તત્રગચ્છન્તિ માનવાઃ ॥ ]

એતત્તે સર્વમાખ્યતં યન્માં પૃચ્છસિ મુદ્ગલ ।
તવાનુકમ્પયા સાધો સાધુ ગચ્છામ માચિરમ્ ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

એતચ્છ્રુત્વા તુ મૌદ્ગલ્યો વાક્યં વિમમૃશે ધિયા ।
વિમૃશ્ય ચ મુનિશ્રેષ્ઠો દેવદૂતમુવાચહ ॥

દેવદૂત નમસ્તેઽમ્તુ ગચ્છ તાત યથાસુખમ્ ।
મહાદોષેણ મે કાર્યં ન સ્વર્ગેણ સુખેન ચા ॥

પતનાન્તે મહાદુઃખં પરિતાપઃ સુદારુણઃ ।
સ્વર્ગભાજઃ પતન્તીહ તસ્માત્સ્વર્ગં ન કામયે ॥

યત્રગત્વાન શોચન્તિ ન વ્યથન્તિચલન્તિ વા ।
તદહં સ્થાનમત્યન્તં માર્ગયિષ્યામિ કેવલમ્ ॥

ઇત્યુક્ત્વા સ મુનિર્વાક્યં દેવદૂતંવિસૃજ્ય તમ્ ।
શિલોઞ્છવૃત્તિમુત્સૃજ્ય શમમાતિષ્ઠદુત્તમમ્ ॥

તુલ્યનિન્દાસ્તુતિર્ભૂત્વાસમલોષ્ટાશ્મકાઞ્ચનઃ ।
જ્ઞાનયોગેન શુદ્ધેન ધ્યાનનિત્યો બભૂવ હ ॥

નિગૃહીતેન્દ્રિયગ્રામઃ સમયોજયદાત્મનિ ।
યુક્તચિત્તં યથાઽત્માનં યુયોજ પરમેશ્વરે ॥

ધ્યાનયોગાદ્બલં લબ્ધ્વા પ્રાપ્ય બુદ્ધિમનુત્તમામ્ ।
જગામ શાશ્વતીં સિદ્ધિં પરાં નિર્વાણલક્ષણામ્ ॥

તસ્માત્ત્વમપિકૌન્તેય ન શોકં કર્તુમર્હસિ ।
રાજ્યાત્સ્ફીતાત્પરિભ્રષ્ટસ્તપસા તદવાપ્સ્યસિ ॥

સુખસ્યાનન્તરં દુઃખં દુઃખસ્યાનન્તરં સુખમ્ ।
પર્યાયેણોપસર્પન્તે નરં નેમિમરા ઇવ ॥

પિતૃપૈતામહં રાજ્યમ્પ્રાપ્સ્યસ્યમિતવિક્રમ ।
વર્ષાત્રયોદશાદૂર્ધ્વંવ્યેતુ તે માનસો જ્વરઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સ એવમુક્ત્વાભગવાન્વ્યાસઃ પાણ્ડવનન્દનમ્ । જગામ તપસે ધીમાન્પુનરેવાશ્રમં પ્રતિ ॥