મહાભારત · અધ્યાય 3.261

વ્રીહિદ્રોણઃ પરિત્યક્તઃ કથં તેન મહાત્મના ।
કસ્મૈ દત્તશ્ચ ભગવન્વિધિના કેન ચાત્થ મે ॥

પ્રત્યક્ષધર્મા ભગવાન્યસ્ તુષ્ટો હિ કર્મભિઃ ।
સફલં તસ્ય જન્માહં મન્યે સદ્ધર્મચારિણઃ ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

શિલોઞ્છવૃત્તિર્ધર્માત્મા મુદ્ગલઃ સંયતેન્દ્રિયઃ ।
આસીદ્રાજન્કુરુક્ષેત્રે સત્યવાગનસૂયકઃ ॥

અતિથિવ્રતી ક્રિયાવાંશ્ચ કાપોતીં વૃત્તિમાસ્થિતઃ ।
સત્રમિષ્ટીકૃતન્નામ સમુપાસ્તે મહાતપાઃ ॥

સપુત્રદારો હિ મુનિઃ પક્ષાહારો બભૂવ હ ।
કપોતવૃત્ત્યા પક્ષેણ વ્રીહિદ્રોયણમુપાર્જયત્ ॥

દર્શં ચ પૌર્ણમાસં ચ કુર્વન્વિગતમન્સરઃ ।
દેવતાતિથિશેષેણ કુરુતે દેહયાપનમ્ ॥

તત્રેન્દ્રઃ સહિતો દેવૈઃ સાક્ષાત્રિભુવનેશ્વરઃ ।
પ્રત્યૃહ્ણાન્મહારાજ ભાગં પર્વણિપર્વણિ ॥

સ પર્વકાલ્યં કૃત્વા તુ મુનિવૃત્ત્યા સમન્વિતઃ ।
અતિથિભ્યો દદાવન્નં પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥

વ્રીહિદ્રોણસ્ય તત્પ્રીત્યા દદતોઽન્નં મહાત્મનઃ ।
ઋષેર્માત્સર્યહીનસ્ વર્ધત્યતિથિદર્શનાત્ ॥

તચ્છતાન્યપિ ભુઞ્જન્તિ બ્રાહ્મણાનાં મનીષિણામ્ ।
મુનેસ્ત્યાગવિશુદ્ધ્યા તુ તદન્નં વૃદ્ધિમૃચ્છતિ ॥

તં તુ રશુશ્રાવ ધર્મિષ્ઠં મુદ્ગલં સંશિતવ્રતમ્ ।
દુર્વાસા નૃપ દિગ્વાસાસ્તમથાભ્યાજગામ હ ॥

વિભ્રચ્ચાનિયતં વેષમુન્મત્ત ઇવ પાણ્ડવ ।
વિકચઃ પરુષા વાચો વ્યાહરન્વિવિધા મુનિઃ ॥

અભિગમ્યાથ તં વિપ્રમુવાચ મુનિસત્તમઃ ।
અન્નાર્થિનમનુપ્રાપ્તં વિદ્ધિ માં મુનિસત્તમ ॥

સ્વાગતં તેઽસ્ત્વિતિ મુનિં મુદ્ગલઃ પ્રત્યભાષત ।
પાદ્યમાચમનીયં ચ પ્રતિવેદ્યાન્નમુત્તમમ્ ॥

પ્રાદાત્સ તપસોપાત્તં ક્ષુધિતાયાતિથિપ્રિયઃ ।
ઉન્મત્તાય પરાં શ્રદ્ધામાસ્થાય સ ધૃતવ્રતઃ ॥

તતસ્તદન્નં રસવત્સ એવ ક્ષુધયાઽન્વિતઃ ।
બુભુજે કૃત્સ્નમુન્મત્તઃ પ્રાદાત્તસ્મૈ ચ મુદ્ગલઃ ॥

ભુક્ત્વા ચાન્નં તતઃ સર્વમુચ્છિષ્ટેનાત્મનસ્તતઃ ।
અથાઙ્ગં લિલિપેઽન્નેન યથાગતમગાચ્ચ સઃ ॥

તેનૈવાત્માનમાલિપ્ય હસન્ગાયન્પ્રધાવતિ ।
નૃત્યતે ધાવતે ચૈવ બુદ્ધ્યા તત્ક્રોશતે તથા ॥

એવં દ્વિતીયે સમ્પ્રાપ્તે પર્વકાલે મનીષિણઃ ।
આગમ્ય બુભુજે સર્વમન્નપુઞ્છોપજીવિનઃ ॥

નિરાહારસ્તુ સ મુનિરુઞ્છમાર્જયે પુનઃ ।
ન ચૈનં વિક્રિયાં નેતુમશકન્મુદ્ગલં ક્ષુધા ॥

ન ક્રોધો ન ચ માત્સર્યં નાવમાનો ન સમ્ભ્રમઃ ।
સપુત્રદારમુઞ્છન્તમાવિવેશ દ્વિજોત્તમમ્ ॥

તથા તમુઞ્છધર્માણં દુર્વાસા મુનિસત્તમમ્ ।
ઉપતસ્થે યથાકાલં ષટ્કૃત્વઃ કૃતનિશ્ચયઃ ॥

ન ચાસ્ મનસઃ કશ્ચિદ્વિકારો દૃશ્યતે મુનેઃ ।
શુદ્ધસત્વસ્ય શુદ્ધં સ દદૃશે નિર્મલં મનઃ ॥

તમુવાચ તતઃ પ્રીતઃ સ મુનિર્મુદ્ગલં તદા ।
ત્વત્સમો નાસ્તિ લોકેઽસ્મિન્દાતા માત્સર્યવર્જિતઃ ॥

ક્ષુદ્ધર્મસઞ્જ્ઞાં પ્રણુદત્યાદત્તે ધૈર્યમેવ ચ ।
વિષયાનુસારિણી જિહ્વા કર્ષત્યેવ રસાન્પ્રતિ ॥

આહારપ્રભવાઃ પ્રાણા મનો દુર્નિગ્રહં ચલમ્ ।
મનસશ્ચેન્દ્રિયાણાં ચાપ્યૈકાગ્ર્યં નિશ્ચિતં તપઃ ॥

શ્રમેણોપાર્જિતં ત્યક્તં ન ચ દુઃખેન ચેતસા ।
તત્સર્વં ભવતા સાધો યથાવદુપપાદિતમ્ ॥

પ્રીતાઃ સ્મોઽનુગૃહીતાશ્ચ સમેત્ય ભવતા સહ । ઇન્દ્રિયાભિજયો ધૈર્યં સંવિભાગો દમઃ શમઃ ।
દયા સત્યં ચ ધર્મશ્ચ ત્વયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

લોકાઃ સમસ્તા ધર્મેણ ધાર્યન્તે સચરાચરાઃ ।
ધર્મોપિ ધાર્યતે યેન ધૃતિયુક્ત ત્વયાઽત્મના ॥

વિશુદ્ધસત્વસમ્પન્નો ન ત્વદન્યોસ્તિ કશ્ચન ।
જિતાસ્તે કર્મભિર્લોકાઃ પ્રાપ્તોસિ પરમાં ગતિમ્ ॥

અહો દાનં વિઘુષ્ટં તે સુમહત્સ્વર્ગવાસિભિઃ ।
સશરીરો ભવાન્ગન્તા સ્વર્ગં સુચરિતવ્રત ॥

ઇત્યેવં વદતસ્તસ્ય તદા દુર્વાસસો મુનેઃ ।
દેવદૂતો વિમાનેન મુદ્ગલં પ્રત્યુપસ્થિતઃ ॥

હંસસારસયુક્તેન કિઙ્કિણીજાલમાલિના ।
કામગેન વિચિત્રેણ દિવ્યગન્ધવતા તથા ॥

ઉવાચ ચૈનં વિપ્રર્ષિં વિમાનં કર્મભિર્જિતમ્ ।
સમુપારોહ સંસિદ્ધિં પ્રાપ્તોસિ પરમાં મુને ॥

તમેવંવાદિનમૃષિર્દેવદૂતમુવાચ હ ।
ઇચ્છામિ ભવતા પ્રોક્તાન્ગુણાન્સ્વર્ગનિવાસિનાં ॥

કે ગુણાસ્તત્રવસતાં કિં તપઃ કશ્ચ નિશ્ચયઃ ।
સ્વર્ગે તત્રસુખં કિં ચ દોષો વા દેવદૂતક ॥

સતાં સાપ્તપદં મિત્રમાહુઃ સન્તઃ કુલોચિતાઃ ।
મિત્રતાં ચ પુરસ્કૃત્ય પૃચ્છામિ ત્વામહં વિભો ॥

યદત્ર તથ્યં પથ્યં ચ તદ્બ્રવીહ્યવિચારયન્ । શ્રુત્વા તથા કરિષ્યામિ વ્યવસાયં ગિરા તવ ॥