મહાભારત · અધ્યાય 3.260

વને નિવસતાં તેષાં પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ ।
વર્ષાણ્યેકાદશાતીયુઃ કૃચ્છ્રેણ ભરતર્ષભ ॥

ફલમૂલાશનાસ્તે હિ સુખાર્હા દુઃખમુત્તમમ્ ।
પ્રાપ્તકાલમનુધ્યાન્તઃ સેહિરે વરપૂરુષાઃ ॥

યુધિષ્ઠિરસ્તુ રાજર્ષિરાત્મકર્માપરાધજમ્ ।
ચિન્તયન્સ મહાબાહુર્ભ્રાતૄણાં દુઃખમુત્તમમ્ ॥

ન સુષ્વાપ સુખં રાજા હૃદિ શલ્યૈરિવાર્પિતૈઃ ।
દૌરાત્મ્યમનુપશ્યંસ્તત્કાલે દ્યૂતોદ્ભવસ્ય હિ ॥

સંસ્મરન્પરુષા વાચઃ સૂતપુત્રસ્ય પાણ્ડવઃ ।
નિઃશ્વાસપરમો દીનો દધ્રે કોપવિષં મહત્ ॥

અર્જુનોયમજૌ ચોભૌ દ્રૌપદી ચ યશસ્વિની ।
સ ચ ભીમો મહાતેજાઃ સર્વેષામુત્તમો બલે ॥

ચિરસ્ય જાતં ધર્મજ્ઞં સાસૂયમિવ તે તદા ।
યુધિષ્ઠિરમુદીક્ષન્તઃ સેહુર્દુખમનુત્તમમ્ ॥

અવશિષ્ટં ત્વલ્પકાલં મન્વાનાઃ પુરુષર્ષભાઃ ।
વપુરન્યદિવાકાર્પુરુત્સાહામર્ષચેષ્ટિતૈઃ ॥

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય વ્યાસઃ સત્યવતીસુતઃ ।
આજગામ મહાયોગી પાણ્ડવાનવલોકકઃ ॥

તમાગતમભિપ્રેક્ષ્યકુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
પ્રત્યુદ્ગમ્ય મહાત્માનં પ્રત્યગૃહ્ણાદ્યથાવિધિ ॥

તમાસીનમુપાસીનઃ શુશ્રૂષુર્નિયતેન્દ્રિયઃ ।
તોષયામાસ શૌચેન વ્યાસં પાણ્ડવનન્દનઃ ॥

તાનવેક્ષ્યકૃશાન્પૌત્રાન્વને વન્યેન જીવતઃ ।
મહર્ષિરનુકમ્પાર્થમબ્રવીદ્બાષ્પગદ્ગદમ્ ॥

યુધિષ્ઠિર મહાબાહો શૃણુ ધર્મભૃતાંવર । નાતપ્તતપસો લોકે પ્રાપ્નુવન્તિ મહત્સુખમ્ ।
સુખદુઃખે હિ પુરુષઃ પર્યાયેણોપસેવતે ॥

નાત્યન્તમસુખં કશ્ચિત્પ્રાપ્નોતિ પુરુષર્ષભ ।
પ્રજ્ઞાવાંસ્ત્વેવ પુરુષઃ સંયુક્તઃ પરયા ધિયા ॥

ઉદયાસ્તમયજ્ઞો હિ ન હૃષ્યતિ ન શોચતિ ।
સુખમાપતિતં વિન્દન્દુઃખમાપતિતં સહન્ ॥

કાલપ્રાપ્તમુપાસીત સસ્યાનામિવ કર્ષકઃ ।
તપસો હિ પરં નાસ્તિ તપસા વિન્દતે મહત્ ॥

નાસાધ્યં તપસઃ કિઞ્ચિદિતિ બુધ્યસ્ ભારત ।
સત્યમાર્જવમક્રોધઃ સંવિભાગો દમઃ શમઃ ॥

અનસૂયાઽવિહિંસા ચ શૌચમિન્દ્રિયસંયમઃ ।
સાધનાનિ મહારાજ નરાણાં પુણ્યકર્મણામ્ ॥

અધર્મરુચયો મૂઢાસ્તિર્યગ્ગતિપરાયણાઃ ।
કૃચ્છ્રાં યોનિમનુપ્રાપ્તા ન સુખં વિન્દતે અનાઃ ॥

ઇહ યત્ક્રિયતે કર્મ તત્પરત્રોપભુજ્યતે । મૂલસિક્તસ્ય વૃક્ષસ્ય ફલં શાખાસુ દૃશ્યતે ।
તસ્માચ્છરીરં યુઞ્જીત તપસા નિયમેન ચ ॥

યથાશક્તિ પ્રયચ્છેત સમ્પૂજ્યાભિપ્રણમ્ય ચ ।
કાલે પ્રાપ્તે ચ હૃષ્ટાત્મા રાજન્વિગતમત્સરઃ ॥

સત્યવાદી લભેતાયુરનાયાસમથાર્જવમ્ ।
અક્રોધનોઽનસૂયશ્ચ નિર્વૃતિં લભતે પરામ્ ॥

દાન્તઃ શમપરઃ શશ્વત્પરિક્લેશં ન વિન્દતિ ।
ન ચ તપ્યતિ દાન્તાત્મા દૃષ્ટ્વા પરગતાં શ્રિયમ્ ॥

સંવિભક્તા ચ દાતા ચ ભોગવાન્સુખવાન્નરઃ ।
ભવત્યહિંસકશ્ચૈવ પરમારોગ્યમશ્નુતે ॥

માન્યં માનયિતા જન્મ કુલે મહતિ વિન્દતિ । વિન્દતે સુખમત્યર્થમિહ લોકે પરત્ર ચ ।
વ્યસનૈર્ન તુસંયોગં પ્રાપ્નોતિ વિજિતેન્દ્રિયઃ ॥

શુભાનુશયબુદ્ધિર્હિ સંયુક્તઃ કાલધર્મણા ।
પ્રાદુર્ભવતિ તદ્યોગાત્કલ્યાણમતિરેવ સઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

ભગવન્દાનધર્માણઆં તપસો વા મહામુને ।
કિંસ્વિદ્બહુગુણં પ્રેત્ય કિં વા દુષ્કરમુચ્યતે ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

દાનાન્ન દુષ્કરં તાત પૃથિવ્યામસ્તિ કિઞ્ચન ।
અર્થે ચ મહતી તૃષ્ણા સ ચ દુઃખેન લભ્યતે ॥

રાજન્પ્રત્યક્ષમેવૈતદ્દૃશ્યતે લોકસાક્ષિકમ્ । પરિત્યજ્ય પ્રિયાન્પ્રાણાન્પ્રવિશન્તિ રણાજિરમ્ ।
તથૈવ પ્રતિપદ્યન્તે સમુદ્રમટવીં તથા ॥

કૃષિગોરક્ષ્યમિત્યેકે પ્રતિપદ્યન્તિ માનવાઃ ।
પુરુષાઃ પ્રેષ્યતામેકે નિર્ગચ્છન્તિ ધનાર્થિનઃ ॥

તસ્માદ્દુઃખાર્જિતસ્યૈવ પરિત્યાગઃ સુદુષ્કરઃ ।
સુદુષ્કરતરં દાનં તસ્માદ્દાનં મતં મમ ॥

વિસેષસ્ત્વત્ર વિજ્ઞેયો ન્યાયેનોપાર્જિતં ધનમ્ ।
પાત્રે કાલે ચ દેશે ચ પ્રયતઃ પ્રતિપાદયેત્ ॥

અન્યાયાત્સમુપાત્તેન દાનધર્મૌ ધનન યઃ ।
કુરુતે ન સ કર્તારં ત્રાયતે મહતો ભયાત્ ॥

પાત્રે દાનં સ્વલ્પમપિ કાલે દત્તં યુધિષ્ઠિર ।
મનસા હિ વિશુદ્ધેન પ્રેત્યાનન્તફલં સ્મૃતમ્ ॥

શ્રદ્ધા ધર્માનુગા દેવી પાવની વિશ્વધારિણી । સવિત્રી પ્રસવિત્રી ચ સંસારાર્ણવતારિણી ॥

શ્રદ્ધયા ધાર્યતે ધર્મો મહદ્ભિર્નાર્થદર્શિભિઃ ।
સધના અપિરાજાનો નિઃશ્રદ્ધા નરકં ગતાઃ ॥

નિષ્કિઞ્ચનાશ્ચ મુનયઃ શ્રદ્ધાવન્તો દિવં ગતાઃ । દેશે કાલે ચ પાત્રે ચ મુદ્ગલઃ શ્રદ્ધયાઽન્વિતઃ ।
વ્રીહિદ્રોણં પ્રદાયાથ પરં પદમવાપ્તવાન્ ॥

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમતિહાસં પુરાતનમ્ । વ્રીહિદ્રોણપરિત્યાગાદ્યત્ફલં પ્રાપ મુદ્ગલઃ ॥