મહાભારત · અધ્યાય 3.250

ચિત્રસેનં સમાગમ્ય પ્રહસન્નર્જુનસ્તદા ।
ઇદં વચનમક્લીવમબ્રવીત્પરવીરહા ॥

ભ્રાતૃનર્હસિ મે વીર મોક્તું ગન્ધર્વસત્તમ ।
અનર્હધર્ષણા હીમે જીવમાનેષુ પાણ્ડુષુ ॥

એવમુક્તસ્તુ ગન્ધર્વઃ પાણ્ડવેન મહાત્મના ।
ઉવાચ યત્કર્ણ વયં મન્ત્રયન્તો વિનિર્ગતાઃ ॥

સ્થિતોરાજ્યેચ્યુતાન્સ્થાનાચ્છ્રિયાહીનાંશ્રિયાવૃતઃ દ્રષ્ટાસ્મિ નિઃસુખાન્વીરાન્સદારાન્પાણ્ડવાનિતિ ॥

તસ્મિન્નુચ્ચાર્યમાણે તુ ગન્ધર્વેણ વચસ્તથા ।
ભૂમેર્વિવરમન્વૈચ્છં પ્રવેષ્ટું વ્રીડયાઽન્વિતઃ ॥

યુધિષ્ઠિરમથાગમ્ ગન્ધર્વાઃ સહ પાણ્ડવૈઃ ।
અસ્મદ્દુર્મન્ત્રિતં તસ્મૈ બદ્ધાંશ્ચાસ્માન્ન્યવેદયન્ ॥

સ્ત્રીસમક્ષમહં દીનો બદ્ધઃ શત્રુવશં ગતઃ ।
યુધિષ્ઠિરસ્યોપહૃતઃ કિન્નુ દુઃખમતઃ પરમ્ ॥

યે મે નિરાકૃતા નિત્યં રિપુર્યેષામહં સદા ।
તૈર્મોક્ષિતોઽહં દુર્બુદ્ધિર્દત્તં તૈરેવ જીવિતમ્ ॥

પ્રાપ્તઃ સ્યાં યદ્યહં વીર વધં તસ્મિન્મહારણે ।
શ્રેયસ્તદ્ભવિતા મહ્યં નૈવમ્ભૂતસ્ય જીવિતમ્ ॥

ભવેદ્યશઃ પૃથિવ્યાં મે ખ્યાતં ગન્ધર્વતો વધાત્ ।
પ્રાપ્તાશ્ચ પુણ્યલોકાઃ સ્યુર્મહેન્દ્રસદનેઽક્ષયાઃ ॥

યત્ત્વદ્ય મે વ્યવસિતં તચ્છૃણુધ્વં નરર્ષભાઃ । ઇહ પ્રાયમુપાસિષ્યે યૂયં વ્રજત વૈ ગૃહાન્ ।
ભ્રાતરશ્ચૈવ મે સર્વે યાન્ત્વદ્ય સ્વપુરં પ્રતિ ॥

કર્ણપ્રભૃતયશ્ચૈવ સુહૃદો બાન્ધવાશ્ચ યે ।
દુઃશાસનં પુરસ્કૃત્ય પ્રયાન્ત્વદ્ય પુરં પ્રતિ ॥

ન હ્યહં સમ્પ્રયાસ્યામિ પુરં શત્રુનિરાકૃતઃ ।
શત્રુમાનાપહો ભૂત્વા સુહૃદાં માનકૃત્તથા ॥

કામં રણશિરસ્યદ્ય શત્રુભિર્વૈ વિમાનિતઃ । સ સુહૃચ્છોકદો જાતઃ શત્રૂણાં હર્વર્ધનઃ ।
વારણાહ્વયમાસાદ્ય કિં વક્ષ્યામિ જનાધિપમ્ ॥

ભીષ્મદ્રોણૌ કૃપદ્રૌણી વિદુરઃ સઞ્જયસ્તથા ।
બાહ્લીકઃ સૌમદત્તિશ્ચ યે ચાન્યે વૃદ્ધસમ્મતાઃ ॥

બ્રાહ્મણાઃ શ્રેણિમુખ્યાશ્ચ તથોદાસીનવૃત્તયઃ ।
કિં માં વક્ષ્યન્તિ કિં ચાપિ પ્રતિવક્ષ્યામિ તાનહં ॥

રિપૂણાં શિરસિ સ્થિત્વા તથા વિક્રમ્ય ચોરસિ ।
આત્મદોષાત્પરિભ્રષ્ટઃ કથં વક્ષ્યામિ તાનહમ્ ॥

દુર્વિનીતાઃ શ્રિયં પ્રાપ્ય વિદ્યામૈશ્વર્યમેવ ચ ।
તિષ્ઠન્તિ ન ચિરં ભદ્રે યથાઽહં મદગર્વિતઃ ॥

અહો વત યથેદં મે કષ્ટં દુશ્ચરિતં કૃતમ્ ।
સ્વયં દુર્બુદ્ધિના મોહાદ્યેન પ્રાપ્તોસ્મિ સંશયમ્ ॥

તસ્માત્પ્રાયમુપાસિષ્યે ન હિશક્ષ્યામિ જીવિતુમ્ ।
ચેતયાનો હિ કો જીવેત્કૃચ્છ્રાચ્છત્રુભિરુદ્ધૃતઃ ॥

શત્રુભિશ્ચાવહસિતો માની પૌરુષવર્જિતઃ ।
પાણ્ડવૈર્વિક્રમાઢ્યૈશચ્ સાવમાનમવેક્ષિતઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવં ચિન્તાપરિગતો દુઃશાસનમથાબ્રવીત્ ।
દુઃશાસન નિબોધેદં વચનં મમ ભારત ॥

પ્રતીચ્છ ત્વં મયા દત્તમભિષેકં નૃપો ભવ ।
પ્રશાધિ પૃથિવીં સ્ફીતાન્કર્ણસૌબલપાલિતામ્ ॥

ભ્રાતૄન્પાલય વિસ્રબ્ધં મરુતો વૃત્રહા યથા ।
બાન્ધવાશ્ચોપજીવન્તુ દેવા ઇવ શતક્રતુમ્ ॥

બ્રાહ્મણેષુ સદા વૃત્તિં કુર્વીથાશ્ચાપ્રમાદતઃ ।
બન્ધૂનાં સુહૃદાં ચૈવ ભવેથાસ્ત્વં ગતિઃ સદા ॥

જ્ઞાતીંશ્ચાપ્યનુપશ્યેથા વિષ્ણુર્દેવગણાન્યથા ।
ગુરવઃ પાલનીયાસ્તે ગચ્છ પાલય મેદિનીમ્ ॥

નન્દયન્સુહૃદઃ સર્વાઞ્શાત્રવાંશ્ચાવભર્ત્સયન્ ।
કણ્ઠે ચૈનં પરિષ્વજ્યગમ્યતામિત્યુવાચ હ ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દીનો દુશાસનોઽબ્રવીત્ ।
અશ્રુકણ્ઠઃ સુદુઃખાર્તઃ પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણિપત્ય ચ ॥

સગદ્ગદમિદં વાક્યં ભ્રાતરં જ્યેષ્ઠમાત્મનઃ ।
કપ્રસીદેત્યપતદ્ભૂમૌ દૂયમાનેન ચેતસા ॥

દુઃખિતઃ પાદયોસ્તસ્ય નેત્રજં જલમુત્સૃજન્ ।
ઉક્તવાંશ્ચ નરવ્યાઘ્રો નૈતદેવં ભવિષ્યતિ ॥

વિદીર્યત્સકલા ભૂમિર્દ્યૌશ્ચાપિ શકલીભવેત્ ।
રવિરાત્મપ્રભાં જહ્યાત્સોમઃ શીતાંશુતાં ત્યજેત્ ॥

વાયુઃ શૈઘ્ર્યમથો જહ્યાદ્ધિમવાંશ્ચ હિમં ત્યજેત્ ।
શુષ્યેત્તોયં સમુદ્રેષુ વહ્નિરપ્યુષ્ણતાં ત્યજેત્ ॥

ન ચાહં ત્વદૃતે રાજન્પ્રશાસેયં વસુન્ધરામ્ ।
પુનઃપુનઃ પ્રસીદેતિ વાક્યં ચેદમુવાચ હ ॥

શત્રૂણાં શોકકૃદ્રાજન્સુહૃદાં શોકનાશનઃ ત્વમેવ નઃકુલેરાજા ભવિષ્યસિ શતં સમાઃ ॥

એવમુક્ત્વા સ રાજાનં સુશ્વરં પ્રરુરોદ હ ।
પાદૌ સંસ્પૃશ્ય માનાર્હૌ ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય ભારત ॥

તથા તૌ દુઃખિતૌ દૃષ્ટ્વા દુઃશાસનસુયોધનૌ ।
અભિગમ્ય વ્યથાવિષ્ટઃ કર્ણસ્તૌ પ્રત્યભાષત ॥

વિષીદથઃ કિં કૌરવ્યૌ બાલિશ્યાત્પ્રાકૃતાવિવ ।
ન શોકઃ શોચમાનસ્ય વિનિવર્તેત કર્હિચિત્ ॥

યદા ચ શોચતઃ શોકોવ્યસનં નાપકર્ષતિ ।
સામર્થ્યં કિં તતઃ શોકે શોચમાનૌ પ્રપશ્યથઃ ॥

ધૃતિં ગૃહ્ણીતં મા શત્રૂઞ્શોચન્તૌ નન્દયિષ્યથઃ ।
કર્તવ્યં હિ કૃતં રાજન્પાણ્ડવૈસ્તવ મોક્ષણમ્ ॥

નિત્યમેવ પ્રિયં કાર્યં રાજ્ઞો વિપયવાસિભિઃ ।
પાલ્યમાનાસ્ત્વયા તે હિ નિવસન્તિ ગતજ્વરાઃ ॥

નાર્હસ્યેવન્ગતે મન્યું કર્તું પ્રાકૃતવત્સ્વયમ્ ।
વિષણ્ણાસ્તવ સોદર્યાસ્ત્વયિ પ્રાયં સમાસ્થિતે ॥

તદલં દુઃખિતાનેતાન્કર્તું સર્વાન્નરાધિપ । ઉત્તિષ્ઠ વ્રજ ભદ્રં તે સમાશ્વાસય સોદરાન્ ॥