મહાભારત · અધ્યાય 3.230

શ્રિયા જુષ્ટં મહાસેનં દેવસેનાપતીકૃતમ્ ।
સપ્તર્ષિપત્નયઃ ષડ્ દેવ્યસ્તત્સકાશમથાગમન્ ॥

ઋષિભિઃ સમ્પરિત્યક્તા ધર્મયુક્તા મહાવ્રતાઃ ।
દ્રુતમાગમ્ય ચોચુસ્તા દેવસેનાપતિં પ્રભુમ્ ॥

વયં પુત્ર પરિત્યક્તાં ભર્તૃભિર્દેવસમ્મિતૈઃ ।
અકારણાદ્રુષા તૈસ્તુ પુણ્યસ્થાનાત્પરિચ્યુતાઃ ॥

અસ્માભિઃ કિલ જાતસ્ત્વમિતિ કેનાપ્યુદાહૃતમ્ ।
તત્સત્યમેતત્સંશ્રુત્ય તસ્માન્નસ્ત્રાતુમર્હસિ ॥

અક્ષયશ્ચ ભવેત્સ્વર્ગસ્ત્વત્પ્રસાદાદ્ધિ નઃ પ્રભો ।
ત્વાં પુત્રં ચાપ્યભીપ્સામઃ કૃત્વૈતદનૃણો ભવ ॥
સ્કન્દ ઉવાચ ।

માતરો હિ ભવત્યો મે સુતો વોઽહમનિન્દિતાઃ ।
યદ્વાપીચ્છત તત્સર્વં સમ્ભવિષ્યતિ વસ્તથા ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

વિવક્ષન્તં તતઃ શક્રં કિં કાર્યમિતિ સોઽબ્રવીત્ ।
ઉક્તઃ સ્કન્દેન બ્રૂહિતિ સોઽબ્રવીદ્વાસવસ્તતઃ ॥

અભિજિત્સ્પર્ધમાના તુ રોહિણ્યા કન્યસી સ્વસા ।
ઇચ્છન્તી જ્યેષ્ઠતાં દેવી તપસ્તપ્તું વનં ગતા ॥

તત્ર મૂઢોસ્મિ ભદ્રં તે નક્ષત્રં ગગનાચ્ચ્યુતમ્ ।
કાલં ત્વિમં પરં સ્કન્દ બ્રહ્મણા સહ ચિન્તય ॥

ધનિષ્ઠાદિસ્તદા કાલો બ્રહ્મણા પરિકલ્પિતઃ ।
રોહિણો હ્યભવત્પૂર્વમેવં સઙ્ખ્યા સમાભવત્ ॥

એવમુક્તે તુ શક્રેણ ત્રિવિદં કૃત્તિકા ગતાઃ ।
નક્ષત્રં શકટાકારં ભાતિ તદ્વહ્નિદૈવતમ્ ॥

વિનતા ચાબ્રવીત્સ્કન્દં મમ ત્વં પિણ્ડદઃ સુતઃ ।
ઇચ્છામિ નિત્યમેવાહં ત્વયા પુત્ર સહાસિતુમ્ ॥
સ્કન્દ ઉવાચ ।

એવમસ્તુ નમસ્તેઽસ્તુ પુત્રસ્નેહાત્પ્રશાધિ મામ્ ।
સ્નુષયા પૂજ્યમાના વૈ દેવિ વત્સ્યસિ નિત્યદા ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

અથ માતૃગણઃ સર્વઃ સ્કન્દં વચનમબ્રવીત્ । વયં સર્વસ્ય લોકસ્ય માતરઃ કવિભિઃ સ્તુતાઃ ।
ઇચ્છામો માતરસ્તુભ્યં ભવિતું પૂજયસ્વ નઃ ॥

તાસાં તુ વચનં શ્રુત્વાસ્કન્દો વચનમબ્રવીત્ । માતરો હિ ભવત્યો મે ભવતીનામહં સુતઃ ।
ઉચ્યતાં યન્મયા કાર્યં ભવતીનામથેપ્સિતમ્ ॥
માતર ઊચુઃ ।

યાસ્તુ તા માતરઃ પૂર્વં લોકસ્યાસ્ય પ્રકલ્પિતાઃ ।
અસ્માકં તુ ભવેત્સ્થાનં તાસાં ચૈવ ન તદ્ભવેત્ ॥

ભવેમ પૂજ્યા લોકસ્ય ન તાઃ પૂજ્યાઃ સુરર્ષભ ।
પ્રજાઽસ્માકં હૃતાસ્તાભિસ્ત્વત્કૃતે તાઃ પ્રયચ્છ નઃ ॥
સ્કન્દ ઉવાચ ।

વૃત્તાઃ પ્રજા ન તાઃ પ્રક્યા ભવતીભિર્નિષેવિતુમ્ ।
અન્પ્રાં વઃ કાં પ્રયચ્છામિ પ્રજાં યાં મનસેચ્છથા ॥
માતર ઊચુઃ ।

ઇચ્ચામ તાસાં માતૄણાં પ્રજા ભોક્તું પ્રયચ્છ નઃ ।
ત્વયા સહ પૃથગ્ભૂતા યે ચ તાસામથેશ્વરાઃ ॥
સ્કન્દ ઉવાચ ।

પ્રજા વો દદ્મિ કષ્ટં તુ ભવતીભિરુદાહૃતમ્ ।
પરિરક્ષત ભદ્રં વઃ પ્રજા સાધુનમસ્કૃતાઃ ॥
માતર ઊચુઃ ।

પરિરક્ષામ ભદ્રં તે પ્રજાઃ સ્કન્દ યથેચ્છસિ ।
ત્વયા નો રોચતે સ્કન્દ સહવાસશ્ચિરમ્પ્રભો ॥
સ્કન્દ ઉવાચ ।

યાવત્ષોડશ વર્ષાણિ ભવન્તિ તરુણાઃ પ્રજાઃ ।
પ્રબાધત મનુષ્યાણાં તાવદ્રૂપૈઃ પૃથગ્વિધૈઃ ॥

અહં ચ વઃ પ્રદાસ્યામિ રૌદ્રમાત્માનમવ્યયમ્ ।
પરમં તેન સહિતાઃ સુખં વત્સ્યથ પૂજિતાઃ ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

તતઃ શરીરાત્સ્કન્દસ્ય પરુષઃ પાવકપ્રભઃ ।
ભોક્તું પ્રજાઃ સ મર્ત્યાનાં નિષ્પપાત મહાબલઃ ॥

અપતત્સહસા ભૂમૌ વિસઞ્જ્ઞોઽથ ક્ષુધાર્દિતઃ ।
સ્કન્દેન સોઽભ્યનુજ્ઞાતો રૌદ્રરૂપોઽભવદ્ગ્રહઃ ॥

સ્કન્દાપસ્માર ઇત્યાહુર્ગૃહં તં દ્વિજસત્તમાઃ ।
વિનતા તુ મહારૌદ્રા કથ્યતે શકુનિગ્રહઃ ॥

માતૄણાં રાક્ષસમ્પ્રાહુસ્તં વિદ્યાત્પૂતનાગ્રહમ્ ।
કષ્ટા દારુણરૂપેણ ઘોરરૂપા નિશાચરી ॥

પશાચી રદારુણાકારા કથ્યતે શીતપૂતના ।
ગર્ભાન્સા માનુષીણાં તુ હરતે ઘોરદર્શના ॥

અદિતિં રેવતીં પ્રાહુર્ગ્રહસ્તસ્યાસ્તુ રૈવતઃ ।
સોઽપિ બાલાન્મહાગોરો બાધતે વૈ મહાગ્રહઃ ॥

દૈત્યાનાં યા દિતિર્માતા તામાહુર્મુખમણ્ડિકામ્ ।
અત્યર્થં શિશુમાંસેન સમ્પ્રહૃષ્ટા દુરાસદા ॥

કુમારાશ્ચ કુમાર્યશ્ યે પ્રોક્તાઃ સ્કન્દસમ્ભવાઃ ।
તેઽપિ ગર્ભભુજઃ સર્વે કૌરવ્યસુમહાગ્રહાઃ ॥

તાસામેવ તુ પત્નીનાં પતયસ્તે પ્રકીર્તિતાઃ ।
આજાયમાનાન્ગૃહ્ણન્તિ બાલકાન્રૌદ્રકર્મણઃ ॥

ગવાં માતા તુ યા પ્રાજ્ઞૈઃ કથ્યતે સુરભિર્નૃપ ।
શકુનિસ્તામથારુહ્યસહ ભુઙ્ક્તે શિશૂન્ભુવિ ॥

સરમા નામ યા માતા શુનાં દેવી જનાધિપ ।
સાઽપિગર્ભાન્સમાદત્તે માનુષીણાં સદૈવ હિ ॥

પાદપાનાં ચ યા માતા કરઞ્જનિલયા હિ સા ।
વરદા સા હિ સૌમ્યા ચ નિત્યં ભૂતાનુકમ્પિની ॥

કરઞ્જે તાં નમસ્યન્તિ તસ્માત્પુત્રાર્થિનો નરાઃ ।
ઇમે ત્વષ્ટાદશાન્યે વૈ ગ્રહા માંસમધુપ્રિયાઃ ॥

દ્વિપઞ્ચરાત્રં તિષ્ઠન્તિ સતતં સૂતિકાગૃહે ।
કદ્રૂઃ સૂક્ષ્મવપુર્ભૂત્વા ગર્ભિણીં પ્રવિશત્યથ ॥

ભુઙ્ક્તે સા તત્ર તં ગર્ભં સા તુ નાગં પ્રસૂયતે ।
ગન્ધર્વાણાં તુ યા માતા સા ગર્ભં ગૃહ્ય ગચ્છતિ ॥

તતો વિલીનગર્ભા સા માનુષી ભુવિ દૃશ્યતે ।
યા જનિત્રી ત્વપ્સરસાં ગર્ભમાસ્તે પ્રગૃહ્ય સા ॥

ઉપવિષ્ટં તતો ગર્ભં કથયનતિ મનીષિણઃ ।
લોહિતસ્યોદધેઃ કન્યા ધાત્રી સ્કન્દસ્ય સા સ્મૃતા ॥

લોહિતાયનિરિત્યેવં કદમ્બે સા હિ પૂજ્યતે ।
પુરુષે તુ યથા રુદ્રસ્તથાઽર્યા પ્રમદાસ્વપિ ॥

આર્યા માતા કુમારસ્ય પૃથક્કામાર્થમિજ્યતે ।
એવમેતે કુમારાણાં મયા પ્રોક્તા મહાગ્રહાઃ ॥

યાવત્ષોડશ વર્ષાણિ શિશૂનાં હ્યશિવાસ્તતઃ ।
યે ચ માતૃગણાઃ પ્રોક્તાઃ પુરુષાશ્ચૈવયે ગ્રહાઃ ॥

સર્વે સ્કન્દગ્રહા નામ જ્ઞેયા નિત્યં શરીરિભિઃ । તેષાં પ્રશમનં કાર્યં સ્નાનં ધૂપમથાઞ્જનમ્ ।
બલિકાર્ગેપહારાશ્ સ્કન્દસ્યેજ્યા વિશેષતઃ ॥

એવમભ્યર્ચિતાઃ સર્વે પ્રયચ્છન્તિ શુભં નૃણામ્ ।
આયુર્દીર્ઘં ચ રાજેનદ્રસમ્યક્પૂજાનમસ્કૃતાઃ ॥

ઊર્ધ્વં તુ ષોડશાદ્વર્ષાદ્યે ભવન્તિ ગ્રહા નૃણામ્ ।
તાનહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ નમસ્કૃત્ય મહેશ્વરમ્ ॥

યઃ પશ્યતિ નરો દેવાઞ્જાગ્રદ્વા શયિતોપિ વા ।
ઉન્માદ્યતિ સ તુ ક્ષિપ્રં તં તુ દેવગ્રહં વિદુઃ ॥

આસીનશ્ચ શયાનશ્ચ યઃ પશ્યતિ નરઃ પિતૄન્ ।
ઉન્માદ્યતિસ તુ ક્ષિપ્રં સ જ્ઞેયસ્તુ પિતૃગ્રહઃ ॥

અવમન્યતિ યઃ સિદ્ધાન્ક્રુદ્ધાશ્ચાપિ શપન્તિ યમ્ ।
ઉન્માદ્યતિ સ તુ ક્ષિપ્રં જ્ઞેયઃ સિદ્ધગ્રહસ્તુ સઃ ॥

ઉપાઘ્રાતિ ચ યો ગન્ધાન્રસાંશ્ચાપિ પૃથગ્વિધાન્ ।
ઉન્માદ્યતિ સ તુ ક્ષિપ્રં સ જ્ઞેયો રાક્ષસો ગ્રહઃ ॥

ગન્ધર્વાશ્ચાપિ યં દિવ્યાઃ સંવિશન્તિ નરં ભુવિ ।
ઉન્માદ્યતિ સ તુ ક્ષિપ્રં ગ્રહો ગાન્ધર્વ એવ સઃ ॥

અધિરોહન્તિ યં નિત્યં પિશાચાઃ પુરુષં પ્રતિ ।
ઉન્માદ્યતિ સ તુ ક્ષિપ્રં ગ્રહઃ પૈશાચ એવ સઃ ॥

આવિશન્તિ ચ યં યક્ષાઃ પુરુષં કાલપર્યયે ।
ઉનમાદ્યતિ સ તુ ક્ષિપ્રં જ્ઞેયો યક્ષગ્રહસ્તુ સઃ ॥

યસ્ દોષૈઃ પ્રકુપિતં ચિત્તં મુહ્યતિ દેહિનઃ ।
ઉનમાદ્યતિ સ તુ ક્ષિપ્રં સાધનં તસ્ય શાસ્ત્રતઃ ॥

વૈક્લવ્યાચ્ચ ભયાચ્ચૈવ ઘોરાણાં ચાપિ દર્શનાત્ ।
ઉન્માદ્યતિ સ તુ ક્ષિપ્રં સાન્ત્વં તસ્ય તુ સાધનમ્ ॥

કશ્ચિત્ક્રીડિતુકામો વૈ ભોક્તુકામસ્તથાઽપરઃ ।
અભિકામસ્તથૈવાન્ય ઇત્યેષ ત્રિવિધો ગ્રહઃ ॥

યાવત્સપ્તતિવર્ષાણિ ભવન્ત્યેતે ગ્રહા નૃણામ્ ।
અતઃ પરં દેહિનાં તુ ગ્રહતુલ્યા ભવેઞ્જરા ॥

અપ્રકીર્ણેન્દ્રિયં દાન્તં શુચિં નિત્યમતન્દ્રિતમ્ ।
આસ્તિકં શ્રદ્દધાનં ચ વર્જયન્તિ તદા ગ્રહાઃ ॥

ઇત્યેષ તે ગ્રહોદ્દેશો માનુષાણાં પ્રકીર્તિતઃ । ન સ્પૃશન્તિ ગ્રહા ભક્તાન્નરાન્દેવં મહેશ્વરમ્ ॥