મહાભારત · અધ્યાય 3.229

તતઃ પ્રકલ્પ્ય પુત્રત્વે સ્કન્દં માતૃગણોઽગમત્ । કાકી ચ હલિમા ચૈવ માતા ચાથ હલી તથા ।
આર્યા બાલા ચ ધાત્રી ચ સપ્તૈતા શિશુમાતરઃ ॥

એતાસાં વીર્યસમ્પન્નઃ શિશુર્નામાતિદારુણઃ ।
સ્કન્દપ્રસાદજઃ પુત્રો લોહિતાક્ષો ભયન્કરઃ ॥

એષ વીરોઽષ્ટમઃ પ્રોક્તઃ સ્કન્દો માતૃગણોદ્ભવઃ ।
છાગવક્રેણ સહિતો નવમઃ પરિકીર્ત્યતે ॥

ષષ્ઠં છાગમયં વક્રં સ્કન્દસ્યૈવેતિ વિદ્ધિ તમ્ ।
ષટ્્શિરોભ્યન્તરં રાજન્નિત્યં માતૃગણાર્ચિતમ્ ॥

ષણ્ણાં તુ પ્રવરં તસ્ય શીર્ષાણામિહ શબ્દ્યતે ।
શક્તિં યેનાસૃજદ્દિવ્યાં ભદ્રશાખ ઇતિ સ્મ હ ॥

ઇત્યેતદ્દ્વિવિધાકારં વૃત્તં શુક્લસ્ય પઞ્ચમીમ્ ।
તત્ર યુદ્ધં મહાઘોરં વૃત્તં ષષ્ઠ્યાં જનાધિપ ॥

ઉપવિષ્ટં તુ તં સ્કન્દમામુક્તકવચસ્રજમ્ ।
હિરણ્યચૂડમુકુટં હિરણ્યાન્ક્ષં મહાપ્રભમ્ ॥

લોહિતામ્બરસંવીતં તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રં મનોરમમ્ ।
સર્વલક્ષણસમ્પન્નં ત્રૈલોક્યસ્યાપિ સુપ્રિયમ્ ॥

તતસ્તં વરદં શૂરં યુવાનં મૃષ્ટકુણ્ડલમ્ ।
અભજત્પદ્મરૂપા શ્રીઃ સ્વયમેવ શરીરિણી ॥

શ્રિયા જુષ્ટઃ પૃથુયશાઃ સ કુમારો વરસ્તદા ।
નિષણ્ણો દૃશ્યતે ભૂતૈઃ પૌર્ણમાસ્યાં યથા શશી ॥

અપૂજયન્મહાત્માનો બ્રાહ્મણાસ્તં મહાબલમ્ ॥

ઇદમાહુસ્તદા ચૈવ સ્કન્દં તત્ર મહર્ષયઃ ॥

હિરણ્યવર્ણ ભદ્રં તે લોકાનાં શન્કરો ભવ ।
ત્વયા ષડ્રાત્રજાતેન સર્વે લોકા વશીકૃતાઃ ॥

અભયઞ્ચ પુનર્દત્તં ત્વયૈવૈષાં સુરોત્તમ ।
તસ્માદિન્દ્રો ભવાનસ્તુ ત્રૈલોક્યસ્યાભયન્કરઃ ॥
સ્કન્દ ઉવાચ ।

કિમિન્દ્રઃ સર્વલોકાનાં કરોતીહ તપોધનાઃ ।
કથં દેવગણાંશ્ચૈવ પાતિ નિત્યં સુરેશ્વરઃ ॥
ઋષય ઊચુઃ ।

ઇન્દ્રો દધાતિ ભૂતાનાં બલં તેજઃ પ્રજાઃ સુખમ્ ।
તુષ્ટઃ પ્રયચ્છતિ તથા સર્વાન્કામાન્સુરેશ્વરઃ ॥

દુર્વૃત્તાનાં સંહરતિ વ્રતસ્થાનાં પ્રયચ્છતિ ।
અનુશાસ્તિ ચ ભૂતાનિ કાર્યેષુ બલસૂદનઃ ॥

અસૂર્યે ચ ભવેત્સૂર્યસ્તથાઽચનદ્્રે ચ ચન્દ્રમાઃ ।
ભવત્યગ્નિશ્ચ વાયુશ્ચ પૃથિવ્યાપશ્ચ સ્વં તથા ॥

એતદિન્દ્રેણ કર્તવ્યમિન્દ્રે હિ વિપુલં બલમ્ ।
ત્વં ચ વીર બલી શ્રેષ્ઠસ્તસ્માદિન્દ્રો ભવસ્વ ન ॥
શક્ર ઉવાચ ।

ભવસ્વેન્દ્રો મહાબાહો સર્વેષાં નઃ સુખાવહઃ ।
અભિષિચ્યસ્વ ચૈવાદ્ય પ્રાપ્તરૂપોઽસિ સત્તમ ॥
સ્કન્દ ઉવાચ ।

શાધિ ત્વમેવ ત્રૈલોક્યમવ્યાગ્રે નિજયે રતઃ ।
અહં તે કિન્કરઃ શક્ર ન મમેન્દ્રત્વમીપ્સિતમ્ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

બલન્તવાદ્ભુતં વીર ત્વં દેવાનામરીઞ્જહિ ।
અવજ્ઞાસ્યન્તિ માં લોકા વીર્યણ તવ વિસ્મિતાઃ ॥

ઇન્દ્રત્વે તુ સ્થિતં વીર બલહીનં પરાજિતમ્ ।
ત્વત્તેજસાઽવમંસ્યન્તિ લોકા માં સુરસત્તમ ॥

આવયોશ્ચ મિથો ભેદે પ્રયતિષ્યન્ત્યતન્દ્રિતાઃ ।
ભેદિતે ચ ત્વયિ વિભો લોકો દ્વૈધમુપેષ્યતિ ॥

દ્વિધાભૂતેષુ લોકેષુ નિશ્ચિતેષ્વાવયોસ્તથા ।
વિગ્રહઃ સમ્પ્રવર્તેત ભૂતભેદાન્મહાબલ ॥

તત્ર ત્વં માં રણે તાત યથાશ્રદ્ધં વિજેષ્યસિ ।
તસ્માદિન્દ્રો ભવાનેવ ભવિતા મા વિચારય ॥
સ્કન્દ ઉવાચ ।

ત્વમેવ રાજા ભદ્રં તે ત્રૈલોક્યસ્ય મમૈવ ચ ।
કરોમિ કિં ચ તેશક્ર શાસનાત્તદ્બ્રવીહિ મે ॥
ઇન્દ્ર ઉવાચ ।

અહમિન્દ્રો ભવિષ્યામિ તવ વાક્યાન્મહાબલ ।
યદિ સત્યમિદં વાક્યં નિશ્ચયાદ્ભાષિતં ત્વયા ॥

યદિ વા શાસનં સ્કન્દ કર્તુમિચ્છસિ મે શૃણુ ।
અભિષિચ્યસ્વ દેવાનાં સૈનાપત્યે મહાબલ ॥
સ્કન્દ ઉવાચ ।

દાનવાનાં વિનાશાય દેવાનામર્થસિદ્ધયે ।
ગોબ્રાહ્મણહિતાર્થાય સૈનાપત્યેઽભિષિઞ્ચ મામ્ ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

સોઽભિષિક્તો મઘવતા સર્વૈર્દેવગણૈઃ સહ ।
અતીવ શુશુભે તત્ર પૂજ્યમાનો મહર્ષિભિઃ ॥

તત્ર તત્કાઞ્ચનં છત્રં ધ્રિયમાણં વ્યરોચત ।
તથૈવ સુસમિદ્ધસ્ય પાવકસ્યાત્મમણ્ડલમ્ ॥

વિશ્વકર્મકૃતા ચાસ્ય દિવ્યા માલા હિરણ્મયી ।
આબદ્ધા ત્રિપુરઘ્નેન સ્વયમેવ યશસ્વિના ॥

આગમ્ય મનુજવ્યાઘ્ર સહ દેવ્યા પરન્તપ ।
અર્ચયામાસ સુપ્રીતો ભગવાન્ગોવૃષધ્વજઃ ॥

રુદ્રમગ્નિં દ્વિજાઃ પ્રાહૂ રુદ્રસૂનુસ્તતસ્તુ સઃ ।
કીર્ત્યતે સુમહાતેજાઃ કુમારોઽદ્ભુતદર્શનઃ ॥

રુદ્રેણ શુક્રમુત્સૃષ્ટં તચ્છ્વેતઃ પર્વતોઽભવત્ ।
પાવકસ્યેનદ્રિયં શ્વેતે કૃત્તિકાભિઃ કૃતં નગે ॥

પૂજ્યમાનં તુ રુદ્રેણ દૃષ્ટ્વા સર્વેદિવૌકસઃ ।
રુદ્રસૂનું તતઃ પ્રાહુર્ગુહં ગુણવતાંવરમ્ ॥

અનુપ્રવિશ્ય રુદ્રેણ વહ્નિં જાતો હ્યયં શિશુઃ ।
તત્ર જાતસ્તતઃ સ્કન્દો રુદ્રસૂનુસ્તતોઽભવત્ ॥

રુદ્રસ્ય વહ્નેઃ સ્વાહાયાઃ ષણ્ણાં સ્ત્રીણાં ચ તેજસા ।
જાતઃ સ્કન્દઃ સુરશ્રેષ્ઠો રુદ્રસૂનુસ્તતોઽભવત્ ॥

અરજે વાસસી રક્તે વસાનઃ પાવકાત્મજઃ ।
ભાતિ દીપ્તવપુઃ શ્રમાન્રક્તાભ્રાભ્યામિવાંશુમાન્ ॥

કુક્કુટશ્ચાગ્નિના દત્તસ્તસ્ કેતુરલન્કૃતઃ ।
રથે સમુચ્છિતો ભાતિ કાલાગ્નિરવ લોહિતઃ ॥

યા ચેષ્ટા સર્વભૂતાનાં પ્રભા શક્તિર્બલં તથા ।
અગ્રતસ્તસ્ય સા શક્તિર્દેવાનાં જયવર્ધની ॥

વિવેશ કવચં ચાસ્ય શરીરં સહજં તથા ।
યુધ્યમાનસ્ય દેવસ્ય પ્રાદુર્ભવતિ તત્સદા ॥

શક્તિર્ધર્મો બલં તેજઃ કાન્તત્વં સત્યમુન્નતિઃ ।
બ્રહ્મણ્યત્વમસમ્મોહો ભક્તાનાં પરિરક્ષણમ્ ॥

નિકૃન્તનં ચ શત્રૂણાં લોકાનાં ચાભિરક્ષણમ્ ।
સ્કન્દેન સહ જાતાનિ સર્વાણ્યેવ જનાધિપ ॥

એવં દેવગણૈઃ સર્વૈઃ સોઽભિષિક્તઃ સ્વલન્કૃતઃ ।
બભૌ પ્રતીતઃ સુમનાઃ પરિપૂર્ણેન્દુદર્શનઃ ॥

ઇષ્ટૈઃ સ્વાધ્યાયઘોષૈશ્ચ દેવતૂર્યવરૈરપિ ।
દેવગન્ધર્વગીતૈશ્ચ સર્વૈરપ્સરસાં ગણૈઃ ॥

એતૈશ્ચાન્યૈશ્ચ બહુભિસ્તુષ્ટૈર્હૃષ્ટૈઃ સ્વલન્કૃતઃ । [સુસંવૃતઃ પિશાચાનાં ગણૈર્દેવગણૈસ્તથા.]
ક્રીડન્ભાતિ તદા દેવૈરભિષિક્તશ્ચ પાવકિઃ ॥

અભિષિક્તં મહાસેનમપશ્યન્ત દિવૌકસઃ ।
વિનિહત્ય તમઃ સૂર્યં યથૈવાભ્યુદિતં તથા ॥

અથૈનમભ્યયુઃ સર્વા દેવસેનાઃ સહસ્રશઃ ।
અસ્માકં ત્વં પતિરિતિ બ્રુવાણાઃ સર્વતો દિશઃ ॥

તાઃ સમાસાદ્ય ભગવાન્સર્વભૂતગણૈર્વૃતઃ ।
અર્ચિતસ્તુ સ્તુતશ્ચૈવ સાન્ત્વયામાસ તા અપિ ॥

શતક્રતુશ્ચાભિષિચ્ય સ્કન્દં સેનાપતિં તદા ।
સસ્માર તાં દેવસેનાં યા સા તેન વિમોક્ષિતા ॥

અયં તસ્યાઃ પતિર્નૂનં વિહિતો બ્રહ્મણા સ્વયમ્ ।
સઞ્ચિન્ત્ય ત્વાનયામાસ દેવસેનાં હ્યલન્કૃતામ્ ॥

સ્કન્દં પ્રોવાચ બલભિદિયં કન્યા સુરોત્તમ ।
અજાતે ત્વયિ નિર્દિષ્ટા તવ પત્ની સ્વયમ્ભુવા ॥

તસ્માત્ત્વમસ્યા વિધિવત્પાણિં મન્ત્રપુરસ્કૃતમ્ ।
ગૃહાણ દક્ષિણં દેવ્યાઃ પાણિના પદ્મવર્ચસા ॥

એવમુક્તઃ સ જગ્રાહ તસ્યાઃ પાણિં યથાવિધિ ।
બૃહસ્પતિર્મન્ત્રવિદ્ધિ જજાપ ચ જુહાવ ચ ॥

એવં સ્કન્દસ્ય મહિષીં દેવસેનાં વિદુર્જનાઃ ।
ષષ્ઠીં યાં બ્રાહ્મણાઃ પ્રાહુર્લક્ષ્મીમાસાં સુખપ્રદામ્ ॥

સિનીબાલીં કુહૂં ચૈવ સદ્વૃત્તિમપરાજિતામ્ ।
ઇત્યેવમાદિભિર્દેવી નામભિઃ પરિકીર્ત્યતે ॥

યદા સ્કન્દઃ પતિર્લબ્ધઃ શાશ્વતો દેવસેનયા ।
તદા તમાશ્રયલ્લક્ષ્મીઃ સ્વયં દેવી શરીરિણી ॥

શ્રીજુષ્ટઃ પઞ્ચમીસ્કન્દસ્તસ્માચ્છ્રીઃ પઞ્ચમી સ્મૃતા । ષષ્ઠ્યાં કૃતાર્થોઽભૂદ્યસ્થાત્તસ્માત્ષષ્ઠી મહાતિધિઃ ॥