મહાભારત · અધ્યાય 3.228

તસ્મિઞ્જાતે મહાસત્ત્વે મહાસેને મહાબલે ।
સમુત્તસ્થુર્મહોત્પાતા ઘોરરૂપાઃ પૃથગ્વિધાઃ ॥ 1 ॥

સ્ત્રીપુંસોર્વિપરીતં ચ તથા દ્વન્દ્વાનિ યાનિ ચ ।
ગ્રહા દીપ્તા દિશઃ ખં ચ રરાસ ચ મહી ભૃશમ્ ॥

ઋષયશ્ચ મહાઘોરાન્દૃષ્ટ્વોત્પાતાન્સમન્તતઃ ।
અકુર્વઞ્શાન્તિમુદ્વિગ્ના લોકાનાં લોકભાવનાઃ ॥

નિવસન્તિ વને યે તુ તસ્મિંશ્ચૈત્રરથે જનાઃ । તેઽબ્રુવન્નેષ નોઽનર્થઃ પાવકેનાહૃતો મહાન્ ।
સન્ગમ્ય ષડ્ભિઃ પત્નીભિઃ સપ્તર્ષીણામિતિ સ્મ હ ॥

અપરે ગરુડીમાહુસ્તયાઽનર્થોઽયમાહૃતઃ ।
યૈર્દૃષ્ટા સા તદા દેવી તસ્યા રૂપેણ ગચ્છતી ॥

ન તુ તત્સ્વાહયા કર્મ કૃતઞ્જાનાતિ વૈ જનઃ ॥

સુપર્ણી તુ વચઃ શ્રુત્વા મમાયં તનયસ્ત્વિતિ ।
ઉપગમ્ય શનૈઃ સ્કન્દમાહાહં જનની તવ ॥

અથ સપ્તર્ષયઃ શ્રુત્વા જાતં પુત્રં મહૌજસમ્ । તત્યજુઃ ષટ્ તદા પત્નીર્વિના દેવીમરુન્ધતીમ્ ।
ષડ્ભિરેવ તદા જાતમાહુસ્તદ્વનવાસિનઃ ॥

સપ્તર્ષીનાહ ચ સ્વાહા મમ પુત્રોઽયમિત્યુત ।
અહં હેતુર્નૈતદેવમિતિ રાજન્પુનઃ પુનઃ ॥

વિશ્વામિત્રસ્તુ કૃત્વેષ્ટિં સપ્તર્ષીણાં મહામુનિઃ । પાવકં કામસન્તપ્તમદૃષ્ટઃ પૃષ્ઠતોઽન્વગાત્ ।
તત્તેન નિખિલં સર્વમવબુધ્ય યથાતથમ્ ॥

વિશ્વામિત્રસ્તુ પ્રથમં કુમારં શરણં ગતઃ ।
સ્તવં દિવ્યં સમ્પ્રચક્રે મહાસેનસ્ ચાપિ સઃ ॥

મઙ્ગલાનિ ચ સર્વાણિ કૌમારાણિ ત્રયોદશ ।
જાતકર્માદિકાસ્તસ્ ક્રિયાશ્ચક્રે મહામુનિઃ ॥

પડ્વક્રસ્ય તુ માંહાત્મ્યં કુક્કુટસ્ય તુ સાધનમ્ ।
શક્ત્યા દેવ્યાઃ સાધનં ચ તથા પારિષદામષિ ॥

વિશ્વામિત્રશ્ચકારૈતત્કર્મ લોકહિતાય વૈ ।
તસ્માદૃષિઃ કુમારસ્ વિશ્વામિત્રોઽભવત્પ્રિયઃ ॥

અન્વજાનાચ્ચ સ્વાહાયા રૂપાન્યત્વં મહામુનિઃ । અબ્રવીચ્ચ મુનીન્સર્વાનનાપરાધ્યન્તિ વૈ સ્ત્રિયઃ ।
શ્રુત્વા તુ તત્વતસ્તસ્માત્તે પત્નીઃ સર્વતોત્યજન્ ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

સ્કન્દં શ્રુત્વા તદા દેવા વાસવં સહિતાઽબ્રુવન્ ।
અવિષહ્યં વલં સ્કન્દં જહિ શક્રાશુ માચિર્ ॥

યદિ વા ન નિહંસ્યેનમદ્યેન્દ્રોઽયં ભવિષ્યતિ ।
ત્રૈલોક્યં સન્નિગૃહ્યાસ્માંસ્ત્વાં ચ શક્ર મહાબલા ॥

સ તાનુવાચ વ્યથિતો વાલોઽયં સુમહાબલઃ । સ્રષ્ટારમપિ લોકાનાં યુધિ વિક્રમ્ય નાશયેત્ ।
[ન બાલમુત્સહે હન્તુમિતિ શક્રઃ પ્રભાષતે ॥

તેઽબ્રુવન્નાસ્તિ તે વીર્યં યત એવં પ્રભાસે.] સર્વાસ્ત્વદ્યાભિગચ્છન્તુ સ્કન્દં લોકસ્ય માતરઃ ॥

કામવીર્યા ઘ્નન્તુ ચૈનં તથેત્યુક્ત્વા ચ તા યયુઃ ।
તમપ્રતિબલં દૃષ્ટ્વા વિષણ્ણવદનાસ્તુ તાઃ ॥

અશક્યોઽયંવિચિન્ત્યૈવં તમેવ શરણં યયુઃ ।
ઊચુશ્ચૈનં ત્વમસ્માકં પુત્રોઽસ્માભિર્ધૃતઞ્જગત્ ॥

અભિનન્દ્ય તતઃ સર્વાઃ પ્રસ્નુતાઃ સ્નેહવિક્લબાઃ ।
[તાસાં તદ્વચનં શ્રુત્વા પાતુકામઃ સ્તનાન્પ્રભુઃ] ॥

તાઃ સમ્પૂજ્ય મહાસેનઃકામાંશ્ચાસાં પ્રદાય સઃ ।
અપશ્યદગ્નિમાયાન્તં પિતરં બલિનાં બલી ॥

સ તુ સમ્પૂજિતસ્તેન સહ માતૃગણેન હ ।
પરિવાર્ય મહાસેનં રક્ષમાણઃ સ્થિતઃ શિવઃ ॥

સર્વાસાં યા તુ માતૄણાં નારી ક્રોધસમુદ્ભવા ।
ધાત્રી સ્વપુત્રવત્સ્કન્દં શૂલહસ્તાઽભ્યરક્ષત ॥

લોહિતસ્યોદધેઃ કન્યા ક્રૂરા લોહિતભોજના ।
પરિષ્વજ્ય મહાસેનં પુત્રવત્પર્યરક્ષત ॥

અગ્નિર્ભૂત્વા નૈગમેયશ્છાગવક્રો બહુપ્રજઃ ।
રમયામાસ શૈલસ્તં બાલં ક્રીડનકૈરિવ ॥

બ્રહાઃ સોપગ્રહાશ્ચૈવ ઋષયો માતરસ્તથા ।
હુતાશનમુખાશ્ચૈવ દૃપ્તાઃ પારિષદાં ગણાઃ ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવો ઘોરાસ્ત્રિદિવવાસિનઃ ।
પરિવાર્ય મહાસેનં સ્થિતા માતૃગણૈઃ સહ ॥

સન્દિગ્ધં વિજયં દૃષ્ટ્વા વિજયેપ્સુઃ સુરેશ્વરઃ ।
આરુહ્યૈરાવતસ્કન્ધં પ્રયયૌ દૈવતૈઃ સહ ॥

આદાય વજ્રં બવાન્સર્વૈર્દેવગણૈર્વૃતઃ ।
વિજિઘાંસુર્મહાસેનમિન્દ્રસ્તૂર્ણતરં યયૌ ॥

ઇન્દ્રસ્તસ્ય મહાવેગં દૃષ્ટ્વાઽદ્ભુતપરાક્રમમ્ ।
વિસ્મિતશ્ચાભવદ્રાજન્દેવાનીકમચોદયત્ ॥

ઉગ્રં તં ચ મહાનાદં દેવાનીકં મહાપ્રભમ્ ।
વિચિત્રધ્વજસન્નાહં નાનાવાહનકાર્મુકમ્ ॥

પ્રવરામ્બરસંવીતં શ્રિયા જુષ્ટમલન્કૃતમ્ ।
વિજિઘાંસું તમાયાન્તં કુમારઃ શક્રમન્વયાત્ ॥

વિયત્પતિઃ સ શક્રસ્તુ દ્રુતમાયાન્મહાબલઃ ।
સંહર્પયન્દેવસેનાં જિઘાંસુઃ પાવકાત્મજમ્ ॥

સમ્પૂજ્યમાનસ્ત્રિદશૈસ્તથૈવ પરમર્ષિભિઃ ।
સમીપમથ સમ્પ્રાપ્તો વહ્નિપુત્રસ્ય વાસવઃ ॥

સિંહનાદં તતશ્ચક્રે દેવેશઃ સહિતૈઃ સુરૈઃ ।
ગુહોઽપિશબ્દં તં શ્રુત્વા વ્યનદાત્સાગરો યથા ॥

તસ્ય શબ્દેન મહતા સમુદ્ધૂતોદધિપ્રભમ્ ।
વભ્રામ તત્રતત્રૈવ દૈવસૈન્યમચેતનમ્ ॥

જિધાંસૂનુપસમ્પ્રાપ્તાન્દેવાન્દૃષ્ટ્વા સપાવકિઃ ।
વિસસર્જ મુખાત્ક્રુદ્ધઃ પ્રવૃદ્ધાઃ પાવકાર્ચિષઃ ॥

અદહદ્દેવસૈન્યાનિ વેપમાનાનિ ભૂતલે ॥

તે પ્રદીપ્તશિરોદેહાઃ પ્રદીપ્તાયુધવાહનાઃ ।
પ્રચ્યુતાઃ સહસા ભાન્તિ ચિત્રાસ્તારાગણા ઇવ ॥

દહ્યમાનાઃ પ્રપન્નાસ્તે શરણં પાવકાત્મજમ્ ।
દેવા વજ્રધરં ત્યક્ત્વાતતઃ શાનતિમુપાગતાઃ ॥

ત્યક્તો દેવૈસ્તતઃ સ્કન્દે વજ્રં શક્રો ન્યપાતયત્ ॥

તદ્વિસૃષ્ટં જઘાનાશુ પર્શ્વં સ્કન્દસ્ય દક્ષિણમ્ ।
વિભેદ ચ મહારાજ પાર્શ્વં તસ્ય મહાત્મનઃ ॥

વજ્રપ્રહારાત્સ્કન્દસ્ય સઞ્જાતઃ પુરુષોઽપરઃ ।
યુવા કાઞ્ચનસન્નાહઃ શક્તિધૃગ્દિવ્યકુણ્ડલઃ ॥

યદ્વજ્રવિશનાજ્જાતો વિશાખસ્તેન સોઽભવત્ ॥

તં જાતમપરં દૃષ્ટ્વા કાલાનલસમદ્યુતિમ્ ।
ભયાદિનદ્રસ્તુત તં સ્કન્દં પ્રાઞ્જલિઃ શરણં ગતઃ ॥

તસ્યાભયન્દદૌ સ્કન્દઃ સહસૈન્યસ્ સત્તમ ।
તતઃ પ્રહૃષ્ટાસ્ત્રિદશા વાદિત્રાણ્યભ્યવાદયન્ ॥

સ્કન્દપારિષદાન્ધોરાઞ્છૃણુષ્વાદ્ભુતદર્શનાન્ । વજ્રફહારાત્સ્કન્દસ્ય જજ્ઞુસ્તત્ર કુમારકાઃ ।
યે હરન્તિ શિશૂઞ્જાતાન્ગર્ભસ્થાશ્ચૈવ દારુણાઃ ॥

વજ્રપ્રહારાત્કન્યાશ્ચ જજ્ઞિરેઽસ્ મહાબલાઃ ॥

કુમારાન્સ વિશખં ચ પુત્રત્વે સમકલ્પયત્ ।
સ ભૂત્વા ભગવાન્સઙ્ખ્યે રક્ષંશ્છાગમુખસ્તદા ॥

વૃતઃ કન્યાગણૈઃ સર્વૈરાત્મીયૈઃ સહ પુત્રકૈઃ ।
માતૃણાં પ્રેષિતાનાં ચ ભદ્રશાખશ્ચકોમલૈઃ ॥

તતઃ કુમારં સઞ્જાતં સ્કન્દમાહુર્જના ભુવિ ।
રુદ્રમગ્નિમુખાં સ્વાહાં પ્રદેશેષુ મહાબલાઃ ॥

યજન્તિ પુત્રકામાશ્ચ પુત્રિણશ્ચ સદા જનાઃ ।
યાસ્તાસ્ત્વજનયત્કન્યાસ્તપો નામ હુતાશનઃ ॥

કિં કરોમીતિ તાઃ સ્કન્દં સમ્પ્રાપ્તાઃ સમભાષયન્ ॥

ભવેમ સર્વલોકસ્ય માતરો વયમુત્તમાઃ ।
પ્રસાદાત્તવ પૂજ્યાશ્ચ પ્રિયમેતત્કુરુષ્વ નઃ ॥

સોઽબ્રવીદ્બાઢમિત્યેવં ભવિષ્યધ્વં પૃથિગ્વિધાઃ ।
શિવાશ્ચૈવાશિવાશ્ચૈવ પુનઃપુનઃરુદારધીઃ ॥

અગ્નિર્ભૂત્વા તતશ્ચૈનં છાગવક્રો બહુપ્રજઃ । રમયામાસ શૈલસ્થં બલં ક્રીડનકૈરિવ ॥