મહાભારત · અધ્યાય 3.220

શ્રુત્વેમાં ધર્મસંયુક્તાં ધર્મરાજઃ કથાં શુભામ્ ।
પુનઃ પપ્રચ્છ તમૃષિં માર્કણ્ડેયમિદં તદા ॥

કથમગ્નિર્વનં યાતઃ કથં ચાપ્યઙ્ગિરાઃ પુરા ।
નષ્ટેઽગ્નૌ હવ્યમહવદગ્નિર્ભૂત્વા મહાદ્યુતિઃ ॥

અગ્નિર્યદા ચૈક એવ બહુત્વં ચાસ્ય કર્મસુ ।
દૃશ્યતે ભગવન્સર્વમેતદિચ્છામિ વેદિતુમ્ ॥

કુમારશ્ચ યથોત્પન્નો યથા ચાગ્નેઃ સુતોઽભવત્ ।
યથા રુદ્રાચ્ચ સમ્ભૂતો ગઙ્ગાયાં કૃત્તિકાસુ ચ ॥

એતદિચ્છામ્યહં ત્વત્તઃ શ્રોતું ભાર્ગવસત્તમ ।
કૌતૂહલસમાવિષ્ટો યાથાતથ્યં મહામુને ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
યથા ક્રુદ્ધો હુતવહસ્તપસ્તપ્તું વનં ગતઃ ॥

યથા ચ ભગવાનગ્નિઃ સ્વયમેવાઙ્ગેરાઽભવત્ ।
સન્તાપયંશ્ચ પ્રભયા નાશયંસ્તિમિરાવલિમ્ ॥

પુરાઙ્ગિરા મહાબાહો ચચાર તપ ઉત્તમમ્ । આશ્રમસ્થો મહાભાગો હવ્યવાહં વિશેષયન્ ।
યથાગ્નિર્ભૂત્વા તુ તદા જગત્સર્વં વ્યકાશયત્ ॥

તપશ્ચરંસ્તુ હુતભુક્સન્તપ્તસ્તસ્ય તેજસા ।
ભૃશં ગ્લાનશ્ચતેજસ્વી ન ચ કિઞ્ચિત્પ્રજજ્ઞિવાન્ ॥

અથ સઞ્ચિન્તયામાસ ભગવાન્હવ્યવાહનઃ ।
અન્યોઽગ્નિરિવ લોકાનાં બ્રહ્મણા સમ્પ્રકલ્પિતઃ ॥

અગ્નિત્વં વિપ્રનષ્ટં હિ તપ્યમાનસ્ મે તપઃ ।
કથમગ્નિઃ પુનરહં ભવેયમિતિ ચિન્ત્ય સઃ ॥

અપશ્યદગ્નિવલ્લોકાંસ્તાપયન્તં મહામુનિમ્ ।
સોપાસર્પચ્છનૈર્ભીતસ્તમુવાચ તદાઙ્ગિરાઃ ॥

શીઘ્રમેવ ભવસ્વાગ્નિસ્ત્વં પુનર્લોકભાવનઃ ।
વિજ્ઞાતશ્ચાસિ લોકેષુ ત્રિષુ સંસ્થાનચારિષુ ॥

ત્વમગ્ને પ્રથમઃ સૃષ્ટો બ્ર્હમણા તિમિરાપર્હઃ ।
સ્વસ્થાનં પ્રતિપદ્યસ્વ શીઘ્રમેવ તમો નુદ ॥
અગ્નિરુવાચ ।

નષ્ટકીર્તિરહં લોકે ભવાઞ્જાતો હુતાશનઃ ।
ભવન્તમેવ જ્ઞાસ્યન્તિ પાવકં ન તુ માં જનાઃ ॥

નિક્ષિપમ્યહમગ્નિત્વં ત્વમગ્નિઃ પ્રથમો ભવ ।
ભવિષ્યામિ દ્વિતીયોઽહં પ્રાજાપત્યક એવ ચ ॥
અઙ્ગિરા ઉવાચ ।

કુરુ પુણ્યં પ્રજાસ્વર્ગ્યં ભવાગ્નિસ્તિમિરાપહઃ ।
માં ચ દેવ કુરુષ્વાગ્ને પ્રથમં પુત્રમઞ્જસા ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

તચ્છ્રુત્વાઙ્ગિરસો વાક્યં જાતવેદાસ્તથાઽકરોત્ ।
રાજન્વૃહસ્પતિર્નામ તસ્યાપ્યઙ્ગિરસઃ સુતઃ ॥

જ્ઞાત્વા પ્રથમજં તં તુ વહ્નેરઙ્ગિરસં સુતમ્ ।
ઉપેત્ય દેવાઃ પપ્રચ્છુઃ કારણં તત્ર ભારત ॥

સ તુ પૃષ્ટસ્તદા દેવૈસ્તત કારણમબ્રવીત્ ।
પ્રત્યગૃહ્ણન્ત દેવાશ્ચ તદ્વચોઽઙ્ગિરસસ્તદા ॥

તત્રનાનાવિધાનગ્નીન્પ્રવક્ષ્યામિ મહાપ્રભાન્ । કર્મભિર્વહુભિઃ ખ્યાતાનનાનાર્થાન્બ્રાહ્મણેષ્વિહ ॥