મહાભારત · અધ્યાય 3.212

સ તુ વિપ્રમથોવાચ ધર્મવ્યાધો યુધિષ્ઠિર ।
યદહં હ્યાચરે કર્મ ઘોરમેતદસંશયમ્ ॥

વિધિસ્તુ બલવાન્બ્રહ્મન્દુસ્તરં હિ પુરા કૃતમ્ ।
પુરા કૃતસ્ પાપસ્ય કર્મદોષો ભવત્યયમ્ ॥

દોપસ્યૈતસ્ય વૈ બ્રહ્મન્વિઘાતે યત્નવાનહમ્ ।
વિધિના હિ હતે પૂર્વં નિમિત્તં ઘાતકો ભવેત્ ॥

નિમિત્તભૂતા હિ વયં કર્મણોઽસ્ય દ્વિજોત્તમ ॥

યેષાં હતાનાં માંસાનિ વિક્રીણીમો વયં દ્વિજ । તેષામપિ ભવેદ્ધર્મ ઉપયોગેન ભક્ષણાત્ ।
દેવતાતિથિભૃત્યાનાં પિતૃણાં ચાપિ પૂજનાત્ ॥

ઓષધ્યો વીરુધશ્ચૈવ પશવો મૃગપક્ષિણઃ ।
અન્નાદ્યભૂતા લોકસ્ય ઇત્યપિ શ્રૂયતે શ્રુતિઃ ॥

આત્મમાંસપ્રસાદેન શિબિરૌશીનરો નૃપઃ ।
સ્વર્ગં સુદુર્લભં પ્રાપ્તઃ ક્ષમાવાન્દ્વિજસત્તમ ॥

રાજ્ઞો મહાનસે પૂર્વં રન્તિદેવસ્ય વૈ દ્વિજ । [દ્વે સહસ્રે તુ પચ્છેતે પશૂનામન્વહં તદા.]
અહન્યહનિ પચ્યેતે દ્વે સહસ્રે ગવાં તથા ॥

સ માસં દદતો હ્યન્નં રન્તિદેવસ્ય નિત્યશઃ ।
અતુલા કીર્તિરભવન્નૃપસ્ય દ્વિજસત્તમ ॥

ચાતુર્માસ્યે ચ પશવો વધ્યન્ત ઇતિ નિત્યશઃ ।
અગ્નયો માંસકામાશ્ચૈત્યપિ શ્રૂયતે શ્રુતિઃ ॥

યજ્ઞેષુ પશવો બ્રહ્મન્વધ્યન્તે સતતં દ્વિજૈઃ ।
સંસ્કૃતાઃ કિલ મન્ત્રૈશ્ચ તેઽપિ સ્વર્ગમવાપ્નુવન્ ॥

યદિ નૈવાગ્નયો બ્રહ્મન્માંસકામાઽભવન્પુરા ।
ભક્ષ્યં નૈવાભવન્માંસં કસ્યચિદ્દ્વિજસત્તમ ॥

અત્રાપિ વિધિરુક્તશ્ મુનિભિર્માંસભક્ષણે ॥

દેવતાનાં પિતૃણાં ચ શુઙ્ક્તે દત્ત્વાઽપિયઃ સદા ।
યથાવિધિ યથાશ્રદ્ધં ન સ દુષ્યેત ભક્ષણાત્ ॥

અમાંસાશી ભવત્યેવમિત્યપિ શ્રૂયતે શ્રુતિઃ ।
ભાર્યાં ગચ્છન્બ્રહ્મચારી ઋતૌ ભવતિ બ્રાહ્મણઃ ॥

સત્યાનૃતે વિનિશ્ચિત્ય અત્રાપિ વિધિરુચ્યતે । સૌદાસેન તદા રાજ્ઞા માનુષા ભક્ષિતા દ્વિજ ।
શાપાભિભૂતેન ભૃશમત્ર કિં પ્રતિભાતિ તે ॥

સ્વધર્મ ઇતિકૃત્વા તુ ન ત્યજામિ દ્વિજોત્તમ ।
પુરા કૃતમિતિ જ્ઞાત્વા રજીવામ્યેતેન કર્મણા ॥

સ્વધર્મં ત્યજતો બ્રહ્મન્નધર્મ ઇહ દૃશ્યતે ।
સ્વકર્મનિરતો યસ્તુ ધર્મઃ સ ઇતિ નિશ્ચયઃ ॥

કુલે હિ વિહિતં કર્મ દેહી તં ન વિમુઞ્ચતિ ।
ધાત્રા વિધિરયં દૃષ્ટો બહુધા કર્મનિર્મયે ॥

દ્રષ્ટવ્યસ્તુ ભવેદ્બ્રહ્મન્ધર્મો ધર્મવિનિશ્ચયે ।
કથં કર્મ શુભં કુર્યાં કથં મુચ્યે પરાભવાત્ ॥

કર્મણસ્તસ્ય ઘોરસ્ વસુધા નિર્ણયો ભવેત્ । દાને ચ સત્યવાક્યે ચ ગુરુશુશ્રૂણે તથા ।
દ્વિજાતિપૂજને ચાહં ધર્મે ચ નિરતઃ સદા ॥

અતિમાનાતિવાદાભ્યાં નિવૃત્તોસ્મિ દ્વિજોત્તમ ।
કૃષિં સાધ્વીતિ મન્યન્તે તત્ર હિંસા પરા સ્મૃતા ॥

કર્ષન્તો લાઙ્ગલૈરુર્વીં ઘ્નન્તિ ભૂમિશયાન્બહૂન્ ।
જીવાનન્યાંશ્ચ બહુશસ્તત્રકિં પ્રતિભાતિ તે ॥

ધાન્યબીજાનિ યાન્યાહુર્વ્રીહ્યાદીનિ દ્વિજોત્તમ ।
સર્વાણ્યેતાનિ જીવા હિ તત્ર કિં પ્રતિભાતિ તે ॥

અધ્યાક્રમ્ પશૂંશ્ચાપિ ઘ્નન્તિ વૈ ભક્ષયન્તિ ચ ।
વૃક્ષાંસ્તથૌષધીશ્ચાપિ છિન્દન્તિ પુરુષા દ્વિજ ॥

જીવા હિ બહવો બ્રહ્મન્વૃક્ષેષુ ચ ફલેષુ ચ ।
ઉદકે બહવશ્ચાપિ તત્રકિં પ્રતિભાતિ તે ॥

સર્વં વ્યાપ્તમિદં બ્રહ્મન્પ્રાણિભિઃ પ્રાણિજીવનૈઃ ।
મત્સ્યાન્ગ્રસન્તે મત્સ્યાશ્ચ તત્રકિં પ્રતિભાતિ તે ॥

સત્વૈઃ સત્વાનિ જીવન્તિ બહુધા દ્વિજસત્તમ ।
પ્રાણિનોઽન્યોન્યભક્ષાશ્ચ તત્રકિં પ્રતિભાતિ તે ॥

ચઙ્ક્રમ્યમાણા જીવાંશ્ચ ધરણીસંશ્રિતાન્બહૂન્ ।
પદ્ભ્યાં ઘ્નન્તિ નરા વિપ્ર તત્ર કિં પ્રતિભાતિ તે ॥

ઉપવિષ્ટાઃ શયાનાશ્ચ ઘ્નન્તિ જીવાનનેકશઃ ।
અજ્ઞાનાદથવા જ્ઞાનાત્તત્રકિં પ્રતિભાતિ તે ॥

જીવૈર્ગ્રસ્તમિદં સર્વમાકાશં પૃથિવી તથા ।
અવિજ્ઞાનાચ્ચ હિંસન્તિ તત્ર કિં પ્રતિભાતિ તે ॥

અહિંસેતિ યદુક્તં હિ પુરુષૈર્વિસ્મિતૈઃ પુરા ।
કે ન હિંસન્તિ જીવાન્વૈ લોકેઽસ્મિન્દ્વિજસત્તમ્ ॥

બહુ સઞ્ચિન્ત્ય ઇહ વૈ નાસ્તિ કશ્ચિદહિંસકઃ ॥

અહિંયાસાં તુ નિરતા યતયો દ્વિજસત્તમ ।
કુર્વન્ત્યેવ હિ હિંસાં તે યત્નાદલ્પતરા ભવેત્ ॥

આલક્ષ્યાશ્ચૈવ પુરુષાઃ કુલે જાતા મહાગુણાઃ ।
મહાઘોરાણિ કર્માણિ કૃત્વા લજ્જન્તિ વૈ ન ચ ॥

સુહૃદઃ સુહૃદોઽન્યાંસ્ચ દુર્હૃદશ્ચાપિ દુર્હૃદઃ ।
સમ્યક્પ્રવૃત્તાન્પુરુષાનન સમ્યગનુપશ્યતિ ॥

સમૃદ્ધૈશ્ચન નન્દન્તિ બાન્ધવા બાન્ધવૈરપિ ।
ગુરૂંશ્ચૈવ વિનિદન્તિ મૂઢા નિશ્ચિતમાનિનઃ ॥

બહુ લોકે વિપર્યસ્તં દૃશ્યતે દ્વિજસત્તમ ।
ધર્મયુક્તમધર્મં ચ તત્ર કિં પ્રતિભાતિ તે ॥

વક્તું બહુવિધં શક્યં ધર્માધર્મેષુ કર્મસુ । સ્વકર્મનિરતો યો હિ સ યશઃ પ્રાપ્નુયાન્મહત્ ॥