મહાભારત · અધ્યાય 3.203

શ્રુત્વા સ રાજા રાજર્ષિરિન્દ્રદ્યુમ્નસ્ય તત્તદા ।
માર્કણ્ડેયાન્મહાભાગાત્સ્વર્ગસ્ય પ્રતિપાદનમ્ ॥

યુધિષ્ઠિરો મહારાજ પુનઃ પપ્રચ્છ તં મુનિમ્ । કીદૃશીષુ હ્યવસ્થાસુ દત્ત્વા દાનં મહામુને ।
ઇન્દ્રલોકં ત્વનુભવેત્પુરુષસ્તદ્બ્રવીહિ મે ॥

ગાર્હસ્થ્યેઽપ્યથવા બાલ્યે યૌવને સ્થાવિરેઽપિ વા ।
યથા ફલં સમશ્નાતિ તથા ત્વં કથયસ્વ મે ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

વૃથા જન્માનિ ચત્વારિ વૃથા દાનાનિ ષોડશ ।
વૃથા જન્મ હ્યપુત્રસ્ યે ચ ધર્મબહિષ્કૃતાઃ ॥

પરપાકં ચ યેઽશ્નન્તિ આત્માર્થં ચ પચેત્તુ યઃ ।
પર્યશ્નન્તિ વૃથા યત્ર તદસત્યં પ્રકીર્ત્યતે ॥

આરૂઢપતિતે દત્તમન્યાયોપહૃતં ચ યત્ ।
વ્યર્થં તુ પતિતે દાનં બ્રાહ્મણે તસ્કરે તથા ॥

ગુરૌ ચાનૃતિકે પાપે કૃતઘ્ને ગ્રામયાજકે ।
વેદવિક્રયિણે દત્તં તથા વૃષલયાજકે ॥

બ્રહ્મબન્ધુષુ યદ્દત્તં યદ્દત્તં વૃષલીપતૌ ।
સ્ત્રીજિતેષુ ચ યદ્દત્તં વ્યાલગ્રાહે તથૈવ ચ ॥

પરિચારકેષુ યદ્દત્તં વૃથા દાનાનિ ષોડશ ।
તમોવૃતસ્તુ યો દદ્યાદ્ભયાત્ક્રોધાત્તથૈવ ચ ॥

ભુઙ્ક્તે ચ દાનં તત્સર્વં ગર્ભસ્થસ્તુ નરઃ સદા ।
દદદ્દાનં દ્વિજાતિભ્યો વૃદ્ધભાવેન માનવઃ ॥

તસ્માત્સર્વાસ્વવસ્થાસુ સર્વદાનાનિ પાર્થિવ ।
દાતવ્યાનિ દ્વિજાતિભ્યઃ સ્વર્ગમાર્ગજિગીષયા ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય સર્વસ્ય વર્તમાનાઃ પ્રતિગ્રહે ।
કેન વિપ્રા વિશેષેણ તારયન્તિ તરન્તિ ચ ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

જપૈર્મન્ત્રૈશ્ચ હોમૈશ્ચ સ્વાધ્યાયાધ્યાયનેન ચ ।
નાવં વેદમયીં કૃત્વાતારયન્તિ તરન્તિ ચ ॥

બ્રાહ્મણાંસ્તોષયેદ્યસ્તુ તુષ્યન્તે તસ્ય દેવતાઃ ।
વચનાચ્ચાપિ વિપ્રાણાં સ્વર્ગલોકમવાપ્નુયાત્ ॥

અનન્તં પુણ્યલોકં તુ ગન્તાઽસૌ તુ ન સંશયઃ ।
શ્લેષ્માદિભિર્વ્યાપ્તતનુર્મ્રિયમાણોઽવિચેતનઃ ॥

બ્રાહ્ણા એવ સમ્પૂજ્યાઃ પુણ્યં સ્વર્ગમભીપ્સતા ।
શ્રાદ્ધકાલે તુ યત્નેન ભોક્તવ્યા હ્યજુગુપ્સિતાઃ ॥

દુર્બલઃ કુનસ્વી કુષ્ઠી માયાવી કુણ્ડગોલકૌ ।
વર્જનીયાઃ પ્રયત્નેન કાણ્ડપૃષ્ઠાશ્ચ દેહિનઃ ॥

જુગુપ્સિતં હિ યચ્છ્રાદ્ધં દહત્યગ્નિરિવેન્ધનમ્ ॥

યે યે શ્રાદ્ધે ન પૂજ્યન્તે મૂકાન્ધબધિરાદયઃ ।
તેઽપિસર્વે નિયોક્તવ્યા મિશ્રિતા વેદપારગૈઃ ॥

પ્રતિગ્રહશ્ચ વૈ દેયઃ શૃણુ યસ્ યુધિષ્ઠિર ।
પ્રદાતારં તથાઽત્માનં યસ્તારયતિ શક્તિમાન્ ॥

તસ્મિન્દેયં દ્વિજે દાનં સર્વાગમવિજાનતા ।
પ્રદાતારં તથાઽત્માનં તારયેદ્યઃ સ શક્તિમાન્ ॥

ન તથા હવિષો હોમૈર્ન પુષ્પૈર્નાનુલેપનૈઃ ।
અગ્નયઃ પાર્થ તુષ્યન્તિ યથા હ્યતિથિભોજને ॥

તસ્માત્ત્વંસર્વયત્નેન યતસ્વાતિથિભોજને ॥

પાદોદકમ્પાદઘૃતન્દીપમન્નં પ્રતિશ્રયમ્ ।
પ્રયચ્છન્તિ તુ યે રાજન્નોપસર્પન્તિ તે યમમ્ ॥

દેવમાલ્યાપનયનં દ્વિજોચ્છિષ્ટાવમાર્જનમ્ । આકલ્પપરિચર્યા ચ ગાત્રસંવાહનાનિ ચ ।
અત્રૈકૈકં નૃપશ્રેષ્ઠ ગોદાનાદ્વ્યતિરિચ્યતે ॥

કપિલાયાઃ પ્રદાનાત્તુ મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ ।
તસ્માદલન્કૃતાં દદ્યાત્કપિલાં તુ દ્વિજાતયે ॥

શ્રોત્રિયાય દરિદ્રાય ગૃહસ્થાયાગ્નિહોત્રિણે ।
પુત્રદારાભિભૂતાય તથા હ્યનુપકારિણે ॥

એવંવિધેષુ દાતવ્યા ન સમૃદ્ધેષુ ભારત ।
કો ગુણો ભરતશ્રેષ્ઠ સમૃદ્ધેષ્વભિવર્જિતમ્ ॥

એકસ્યૈકા પ્રદાતવ્યા ન બહૂનાં કદાચન । સા ગૌર્વિક્રયમાપન્ના હન્યાત્રિપુરુષં કુલમ્ ।
ન તારયતિ દાતારં બ્રાહ્મણં નૈવ નૈવ તુ ॥

બ્રાહ્મણસ્ય વિશુદ્ધસ્ય સુવર્ણં યઃ પ્રયચ્છતિ ।
સુવર્ણાનાં શતં તેન દત્તં ભવતિ શાશ્વતમ્ ॥

અનડ્વાહં તુ યો દદ્યાદ્બલવન્તં ધુરન્ધરમ્ ।
સ નિસ્તરતિ દુર્ગાણિ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ॥

વસુન્ધરાં તુ યો દદ્યાદ્દ્વિજાય વિદુષાત્મને ।
દાતારં હ્યનુગચ્છન્તિ સર્વે કામાભિવાઞ્છિતાઃ ॥

પૃચ્છન્તિ ચાન્નદાતારં વદન્તિ પુરુષા ભુવિ ।
અધ્વનિ ક્ષીણગાત્રાશ્ચ પાંસુના ચાવકુણ્ઠિતાઃ ॥

તેષામેવ શ્રમાર્તાનાં યો હ્યન્નં કથયેદ્બુધઃ ।
અન્નદાતૃસમઃ સોપિ કીર્ત્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥

તસ્માત્ત્વં સર્વદાનાનિ હિત્વાઽન્નં સમ્પ્રયચ્છ હ ।
ન હીદૃશં પુણ્યફલં વિચિત્રામિહ વિદ્યતે ॥

યથાશક્તિ ચ યો દદ્યાદન્નં વિપ્રેષુ સંસ્કૃતમ્ ।
સ તેન કર્મણાઽપ્નોતિ પ્રજાપતિસલોકતામ્ ॥

અન્નમેવ વિશિષ્ટં હિ તસ્માત્પરતરં ન ચ ।
અન્નં પ્રજાપતિશ્ચોક્તઃ સ ચ સંવત્સરો મતઃ ॥

સંવત્સરસ્તુ યજ્ઞોઽસૌ સર્વં યજ્ઞે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
તસ્માત્સર્વાણિ ભૂતાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ ॥

તસ્માદન્નં વિશિષ્ટં હિ સર્વેભ્યૈતિ વિશ્રુતમ્ ॥

યેષાં તટાકાનિ મહોદકાનિ વાપ્યશ્ચકૂપાશ્ચપ્રતિશ્રયાશ્ચ ।
અન્નસ્ય દાનં મધુરા ચ વાણી યમસ્ય તે નિર્વચના ભવન્તિ ॥

ધાન્યં શ્રમેણાર્જિતવિત્તસઞ્ચિતં વિપ્રે સુશીલે પ્રતિયચ્છતે યઃ ।
વસુન્ધરા તસ્ય ભવેત્સુતુષ્ટા ધારાં વસૂનાં પ્રતિમુઞ્ચતીવ ॥

અન્નદાઃ પ્રથમં યાન્તિ સત્યવાક્યદનન્તરમ્ ।
અયાચિતપ્રદાતા ચ સમં યાન્તિ ત્રયો જનાઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

કૌતૂહલસમુત્પન્નઃ પર્યપૃચ્છદ્યુધિષ્ઠિરઃ ।
માર્કણ્ડેયં મહાત્માનં પુનરેવ સહાનુજઃ ॥

યમલોકસ્ય ચાધ્વાનમન્તરં માનુષસ્ય ચ । કીદૃશં કિમ્પ્રમાણં વા કથં વા તન્મહામુને ।
તરન્તિ પુરુષાશ્ચૈવ કેનોપાયેન શંસ મે ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

સર્વગુહ્યતનં પ્રશ્નં પવિત્રમૃષિસંસ્તુતમ્ ।
કથયિષ્યામિ તે રાજન્ધર્મં ધર્મભૃતાંવર ॥

ષડશીતિસહસ્રાણિ યોજનાનાં નરાધિપ ।
યમલોકસ્ય ચાધ્વાનમન્તરં માનુષસ્ય ચ ॥

આકાશં તદપાનીયં ઘોરં કાન્તારદર્શનમ્ ।
ન તત્ર વૃક્ષચ્છાયા વા પાનીનં કેતનાનિ ચ ॥

વિશ્રમેદ્યત્ર વૈ શ્રાન્તઃ પુરુષોઽધ્વનિ કર્શિતઃ ।
નીયતે યમદૂતૈસ્તુ યમસ્વાજ્ઞાકરૈર્બલાત્ ॥

નરાઃ સ્ત્રિયસ્તથૈવાન્યે પૃથિવ્યાં જીવસઞ્જ્ઞિતાઃ ।
બ્રહ્મણેભ્યઃ પ્રદાનાનિ નાનારૂપાણિ પાર્થિવ ॥

હયાદીનાં પ્રકૃષ્ટાનિ તેઽધ્વાનં યાન્તિ વૈ નરાઃ ।
સન્નિવાર્યાતપં યાનતિ ચ્છત્રેણૈવ હિ ચ્છત્રદાઃ ॥

તૃપ્તાશ્ચૈવાન્નદાતારો હ્યતૃપ્તાશ્ચાપ્યનન્નદાઃ ।
વસ્ત્રિણો વસ્ત્રદા યાન્તિ અવસ્ત્રા યાન્ત્યવસ્ત્રદાઃ ॥

હિરણ્યદાઃ સુખં યાન્તિ પુરુષાસ્ત્વભ્યલન્કૃતાઃ ।
ભૂમિદાસ્તુસુખં યાન્તિ સર્વૈઃ કામૈઃ સુતર્પિતાઃ ॥

યાન્તિ ચૈવાપરિક્લિષ્ટા નરા સસ્યપ્રદાવકાઃ ।
નરાઃ સુખતરં યાન્તિ વિમાનેષુ ગૃહપ્રદાઃ ॥

પાનીયદા હ્યતૃષિતાઃ પ્રહૃષ્ટમનસો નરાઃ ।
પન્થાનં દ્યોતયન્તશ્ચ યાન્તિ દીપપ્રદાઃ સુખમ્ ॥

ગોપ્રદાસ્તુ સુખં યાન્તિ નિર્મુક્તાઃ સર્વપાતકૈઃ ।
વિમાનૈર્હંસસંયુક્તૈર્યાન્તિ માસોપવાસિનઃ ॥

તથા બર્હિપ્રયુક્તૈશ્ચ ષષ્ઠરાત્રોપવાસિનઃ ।
ત્રિરાત્રં ક્ષપતે યસ્તુ એકભક્તેન પાણ્ડવ ॥

અન્તરા ચૈવ નાશ્નાતિ તસ્ય લોકા હ્યનામયાઃ ।
પાનીયસ્ય ગુણા દિવ્યાઃ પ્રેતલોકસુખાવહાઃ ॥

તત્ર પુષ્પોદકા નામ નદી તેષાં વિધીયતે ।
શીતલં સલિલં તત્રપિબન્તિ હ્યમૃતોપમમ્ ॥

યે ચદૃષ્કૃતકર્માણઃ પૂયં તેષાં વિધીયતે ।
એવં નદી મહારાજ સર્વકામપ્રદા હિ સા ॥

તસ્માત્ત્વમપિ રાજેન્દ્ર પૂજયૈનાન્યથાવિધિ ।
અધ્વનિં ક્ષીણગાત્રશ્ચ પથિ પાંશુસમન્વિતઃ ॥

પૃચ્છતે હ્યન્નદાતારં ગૃહમાયાતિ ચાશયા ।
તં પૂજયાથ યત્નેન સોઽતિથિર્બ્રાહ્યણશ્ચ સઃ ॥

તં યાન્તમનુગચ્છન્તિ દેવાઃ સર્વે સવાસવાઃ ।
તસ્મિન્સમ્પૂજિતે પ્રીતા નિરાશા યાન્ત્યપૂજિતે ॥

તસ્માત્ત્વમપિ રાજેન્દ્ર પૂજયૈનં યથાવિધિ ।
એતત્તે શતશઃ પ્રોક્તં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

પુનઃ પુનરહં શ્રોતું કથાં ધર્મસમાશ્રયામ્ ।
પુણ્યામિચ્છામિ ધર્મજ્ઞ કથ્યમાનાં ત્વયા વિભો ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

ધર્માન્તરં પ્રતિ કથાં કથ્યમાનાં મયા નૃપ ।
સર્વપાપહરાં નિત્યં શૃણુષ્વાવહિતો મમ ॥

કપિલાયાં તુ દત્તાયાં યત્ફલઞ્જ્યેષ્ઠપુષ્કરે ।
તત્ફલમ્ભરતશ્રેષ્ઠ વિપ્રાણાં પાદધાવને ॥

દ્વિજપાદોદકક્લિન્ના યાવત્તિષ્ઠતિ મેદિની ।
તાવત્પુષ્કરપર્ણેન પિબન્તિ પિતરો જલમ્ ॥

સ્વાગતેનાગ્નયસ્તૃપ્તા આસનેન શતક્રતુઃ ।
પિતરઃ પાદશૌચેન અન્નાદ્યેન પ્રજાપતિઃ ॥

યાવદ્વત્સસ્ય પાદૌ દ્વૌ શિરશ્ચૈવ પ્રદૃશ્યતે ।
તસ્મિન્કાલે પ્રદાતવ્યા પ્રયતેનાન્તરાત્મના ॥

અન્તરિક્ષગતો વત્સો યાવદ્યોન્યાં પ્રદૃશ્યતે ।
તાવદ્ગૌઃ પૃથિવી જ્ઞેયા યાવદ્ગર્ભં ન મુઞ્ચતિ ॥

યાવન્તિ તસ્યાં રોમાણિ વત્સસ્ય ચ યુધિષ્ઠિર ।
તાવદ્યુગસહસ્રાણિ સ્વર્લોકે મહીયતે ॥

સુવર્ણનાસાં યઃ કૃત્વા સખુરાં કૃષ્ણધેનુકામ્ ।
તિલૈઃ પ્રચ્છાદિતાં દદ્યાત્સર્વરત્નૈરલન્કૃતામ્ ॥

પ્રતિગ્રહં ગૃહીત્વા યઃ પુનર્દદતિ સાધવે ।
ફલાનાં ફલમશ્નાતિ તદા દત્ત્વા ચ ભારત ॥

સસમુદ્રગુહા તેન સશૈલવનકાનના ।
ચતુરન્તા ભવેદ્દત્તા પૃથિવી નાત્ર સંશયઃ ॥

અન્તર્જાનુશયો યસ્તુ ભુઞ્જતે સક્તભાજનઃ ।
યો દ્વિજઃ શબ્દરહિતં સંયન્તુસ્તારણાય વૈ ॥

યે પાનીયાનિ દદતિ તથાઽન્યે યે દ્વિજાતયઃ ।
જપન્તિ સંહિતાં સમ્યક્તે નિત્યં તારણક્ષમાઃ ॥

હવ્યન્કવ્યં ચ યત્કિઞ્ચિત્સર્વં તચ્છ્રોત્રિયોઽર્હતિ ।
દત્તં હિ શ્રોત્રિયે સાધૌજ્યલિતેઽગ્નૌ યથા હુતમ્ ॥

મન્યુપ્રહરણા વિપ્રા ન વિપ્રાઃ શસ્ત્રયોધિનઃ ।
નિહન્યુર્મન્યુના વિપ્રા વજ્રપાણિરિવાસુરાન્ ॥

ધર્માશ્રિતેયં તુ કથા કથિતા હિ તવાનઘ ।
યાં શ્રુત્વા મુનયઃ પ્રીતા નૈમિષારણ્યવાસિનઃ ॥

વીતશોકભયક્રોધા વિપાપ્માનસ્તથૈવ ચ ।
શ્રુત્વેમાં તુ કથાં રાજન્ભવન્તીહ તુ માનવાઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

કિં તચ્છૌચં ભવેદ્યેન વિપ્રઃ શુદ્ધઃ સદા ભવેત્ ।
તદિચ્છામિ મહાપ્રાજ્ઞ શ્રોતું ધર્મભૃતાંવર ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

વાક્શૌચં ક્રમશૌચં ચ યચ્ચ શૌચં જલાત્મકમ્ ।
ત્રિભિઃ શૌચૈરુપેતો યઃ સ સ્વર્ગી નાત્ર સંશયઃ ॥

સાયં પ્રાતશ્ચ સન્ધ્યાં યો બ્રાહ્મણોઽભ્યુપસેવતે ।
પ્રજપન્પાવનીં દેવીં ગાયત્રીં વેદમાતરમ્ ॥

સ તયા પાવિતો દેવ્યા બ્રાહ્મણો નષ્ટકિલ્બિષઃ ।
ન સીદેત્પ્રતિગૃહ્ણાનો મહીમપિ સસાગરામ્ ॥

યે ચાસ્ દારુણા કેચિદ્ગ્રહાઃ સૂર્યાદયો દિવિ ।
તે ચાસ્ય સૌમ્યા જાયન્તે શિવાઃ શિવતરાઃ સદા ॥

સર્વેનાનુગતં ચૈનં દારુણાઃ પિશિતાશનાઃ ।
ઘોરરૂપા મહાકાયા ધર્ષયન્તિ દ્વિજોત્તમમ્ ॥

નાધ્યાપનાદ્યાજનાદ્વા અન્યાયાદ્વા પ્રતિગ્રહાત્ ।
દોષો ભવતિ વિપ્રાણાં જ્વલિતાગ્નિસસા દ્વિજાઃ ॥

દુર્વેદા વા સુવેદા વા પ્રાકૃતાઃ સંસ્કૃતાસ્તથા ।
બ્રાહ્મણા નાવમન્તવ્યા ભસ્મચ્છન્ના ઇવાગ્નયઃ ॥

યથા શ્મશાને દીપ્તૌજાઃ પાવકો નૈવ દુષ્યતિ ।
એવં વિદ્વાનવિદ્વાન્વા બ્રાહ્મણો દૈવતં મહત્ ॥

પ્રાકરૈશ્ચ પુરદ્વારૈઃ પ્રાસાદૈશ્ચ પૃથગ્વિધૈઃ ।
નગરાણિ ન શોભન્તે હીનાનિ બ્રાહ્મણોત્તમૈઃ ॥

વેદાઢ્ઞા વૃત્સમ્પન્ના જ્ઞાનવન્તસ્તપસ્વિનઃ ।
યત્રતિષ્ન્તિ વૈ વિપ્રાસ્તન્નામ નગરં નૃપ ॥

વ્રજે વાઽપ્યથવાઽરણ્યે યત્રસન્તિ બહુશ્રુતાઃ ।
તત્તન્નગરમિત્યાહુઃ પાર્થ તીર્થં ચ તદ્ભવેત્ ॥

રક્ષિતારં ચ રાજાનં બ્રાહ્મણં ચ તપસ્વિનમ્ ।
અભિગમ્યાભિપૂજ્યાથ સદ્યઃ પાપાત્પ્રમુચ્યતે ॥

પુણ્યતીર્થાભિષેકં ચ પવિત્રાણાં ચ કીર્તનમ્ ।
સદ્ભિઃ સમ્ભાષણં ચૈવ પ્રશસ્તં કીર્ત્યતે બુધૈઃ ॥

સાધુસઙ્ગમપૂતેન વાક્સુભાષિતવારિણા ।
પવિત્રીકૃતમાત્માનં સન્તો મન્ન્તિ નિત્યશઃ ॥

ત્રિદણ્ડધારણં મૌનં જટાભારોઽથ મુણ્ડનમ્ ।
વલ્કલાજિનસંવેષ્ટં વ્રતચર્યાઽભિષેચનમ્ ॥

અગ્નિહોત્રં વને વાસઃ શરીરપરિશોષણમ્ ।
સર્વાણ્યેતાનિ મિથ્યા સ્યુર્યદિ ભાવો ન નિર્મલઃ ॥

વિશુદ્ધિં ચક્ષુરાદીનાં ષણ્ણામિન્દ્રિયગામિનામ્ ।
વિકારિ તેષાં રાજેન્દ્ર સુદુષ્કરતરં મનઃ ॥

યે પાપાનિ ન કુર્વન્તિ મનોવાક્કર્મબુદ્ધિભિઃ ।
તે તપન્તિ મહાત્માનો ન શરીરસ્ય શોષણમ્ ॥

ન જ્ઞાતિભ્યો દયા યસ્ય શુક્લદેહોઽવિકલ્મષઃ ।
હિંસા સા તપસસ્તસ્ય નાનાશિત્વં તપઃ સ્મૃતમ્ ॥

તિષ્ઠન્ગૃહે ચૈવ મુનિર્નિત્યં શુચિરલન્કૃતઃ ।
યાવજ્જીવં દયાવાંશ્ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

ન હિ પાપાનિ કર્માણિ શુદ્ધ્યન્ત્યનશનાદિભિઃ ।
સીદત્યનશનાદેવ માંસશોણિતલેપનઃ ॥

અજ્ઞાતં કર્મ કૃત્વા ચ ક્લેશો નાન્યત્પ્રહીયતે ।
નાગ્નિર્દહતિ કર્માણિ ભાવશૂન્યસ્ય દેહિનઃ ॥

પુણ્યાદેવ પ્રવ્રજન્તિ શુધ્યન્ત્યનશનાનિ ચ ।
ન મૂલફલભક્ષિત્વાન્ન મૌનાન્નાનિલાશનાત્ ॥

શિરસો મુણ્ડનાદ્વાઽપિ ન સ્થાનકુટિકાસનાત્ । ન જટાધારણાદ્વાઽપિન તુ સ્થાનકુટિકાસનાત્ ।

નિત્યં હ્યનશનાદ્વાઽપિ નાગ્નિશુશ્રૂષણાદપિ ।
ન ચોદકપ્રવેશેન ન ચ ક્ષ્માશયનાદપિ ॥

જ્ઞાનેન કર્મણા વાપિ જરામરણમેવ ચ ।
વ્યાધયશ્ચ પ્રહીયન્તે પ્રાપ્યતે ચોત્તમં પદમ્ ॥

બીજાનિ હ્યગ્નિદગ્ધાનિ ન રોહન્તિ પુનર્યથા ।
જ્ઞાનદગ્ધૈસ્તધા ક્લેશૈર્નાત્મા સણ્ડુજ્યતે પુનઃ ॥

આત્મના વિપ્રહીણાનિ કાષ્ઠકુણ્ઠોપમાનિ ચ ।
વિનશ્યન્તિ ન સન્દેહઃ ફેનાનીવ મહાર્ણવે ॥

આત્માનં વિન્દતે યેન સર્વભૂતગુહાશયમ્ ।
શ્લોકેન યદિ વાઽર્ધેન ક્ષીણં તસ્ય પ્રયોજનમ્ ॥

દ્વ્યક્ષરાદભિસન્ધાય કેચિચ્છ્્લોકપદાઙ્કિતૈઃ ।
શતૈરન્યૈઃ સહસ્રૈશ્ચ પ્રત્યયો મોક્ષલક્ષણમ્ ॥

નાયં લોકોસ્તિ ન પરો ન સુખં સંશયાત્મનઃ ।
ઊટુર્જ્ઞાનવિદો વૃદ્ધાઃ પ્રત્યયો મોક્ષલક્ષણમ્ ॥

વિદિતાર્થસ્તુ વેદાનાં પરિવેદ પ્રયોજનમ્ ।
ઉદ્વિજેત્સ તુ દેવેભ્યો દાવાગ્નેરિવ માનવઃ ॥

શુષ્કં તર્કં પરિત્યજ્યઆશ્રયસ્વ શ્રુતિં સ્મૃતિમ્ । એકારાભિસમ્બદ્ધં તત્ત્વં હેતુભિરિચ્છસિ ।
બુદ્ધિર્ન તસ્ય સિદ્ધ્યેત સાધનસ્ય વિપર્યયાત્ ॥

વેદ્યં પૂર્વં વેદિતવ્યં પ્રયત્ના- ત્તદ્ધીર્વેદસ્તસ્ય વેદઃ શરીરમ્ ।
વેદસ્તત્ત્વં તત્સમાસોપલબ્ધિઃ ક્લીબસ્ત્વાત્મા ન સ વેદ્યં ન વેદઃ ॥

વેદોક્તમાયુર્દેવાનામાશિષશ્ચૈવ કર્મણામ્ ।
ફલત્યનુયુગં લોકે પ્રભાવશ્ચ શરીરિણામ્ ॥

ઇન્દ્રિયાણાં પ્રસાદેન તદેતત્પરિવર્જયેત્ ।
તસ્માદનશનં દિવ્યં નિરુદ્ધેન્દ્રિયગોચરમ્ ॥

તપસા સ્વર્ગગમનં ભોગો દાનેન જાયતે ।
જ્ઞાનેન મોક્ષો વિજ્ઞેયસ્તીર્થસ્નાનાદઘક્ષયઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તસ્તુ રાજેન્દ્ર પ્રત્યુવાચ મહાયશાઃ ।
ભગવઞ્શ્રોતુમિચ્છામિ પ્રદાનવિધિમુત્તમમ્ ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

યત્તત્પૃચ્છસિ રાજેન્દ્રદાનધર્મં યુધિષ્ઠિર ।
ઇષ્ટં ચેદં સદા મહ્યં રાજન્ગૌરવતસ્તથા ॥

શૃણુ દાનરહસ્યાનિ શ્રુતિસ્મૃત્યુદિતાનિ ચ । છાયાયાં કરિણઃ શ્રાદ્ધં તત્કર્મ પરિવીજિતમ્ ।
દશકલ્પાયુતાનીહ ન ક્ષીયેત યુધિષ્ઠિર ॥

જીવનાય સમાક્લિન્નં વસુ દત્ત્વા મહીપતે ।
વિપ્રં તુ વાસયેદ્યસ્તુ સર્વયજ્ઞૈઃ સ ઇષ્ટવાન્ ॥

પ્રતિસ્રોતશ્ચિત્રવાહાઃ પર્જન્યોઽન્નાનુસઞ્ચરન્ । મહાધુરિ યથા નાવા મહાપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
વિષુવે વિપ્રદત્તાનિ દધિમધ્વક્ષયાણિ ચ ॥

પર્વસુ દ્વિગુણં દાનમૃતૌ દશગુણં ભવેત્ । 3-203-બ્124 અબ્દે દશગુણં પ્રોક્તમનન્તં વિષુવે ભવેત્ ॥

અયને વિષુવે ચૈવષડશીતિમુખેષુ ચ ।
ચન્દ્રસૂર્યોપરાગે ચ દત્તમક્ષયમુચ્યતે ॥

ઋતુષુ દશગુણં વદન્તિ દત્તં શતગુણમૃત્વયનાદિષુ ધ્રુવમ્ ।
ભવતિ સહસ્રગુણં દિનસ્ય રાહો- ર્વિષુવતિ ચાક્ષયમશ્નુતે ફલમ્ ॥

નાભૂમિદો ભૂમિમશ્નાતિ રાજ- ન્નાયાનદો યાનમારુહ્ય યાતિ ।
યાન્યાન્કામાન્બ્રાહ્મણેભ્યો દદાતિ તાંસ્તાન્કામાઞ્જાયમાનઃ સ ભુઙ્ક્તે ॥

અગ્નેરપત્યં પ્રથમં સુવર્ણં ભૂર્વૈષ્ણવી સૂર્યસુતાશ્ચ ગાવઃ ।
લોકાશ્ત્રયસ્તેન ભવન્તિ દત્તા યઃ કાઞ્ચનં ગાશ્ચ મહીં ચ દદ્યાત્ ॥

પરંહિ દાનાન્ન બભૂવ શાશ્વતં ભવ્યં ત્રિલોકે ભવતે કુતઃ પુનઃ ।
તસ્માત્પ્રધાનં પરમં હિ દાનં વદન્તિ લોકેષુ વિશિષ્ટબુદ્ધયઃ ॥