મહાભારત · અધ્યાય 3.202

માર્કણ્ડેયમૃષિં પાણ્ડવાઃ પર્યપૃચ્છન્નસ્તિ કશ્ચિદ્ભવતશ્ચિરજાતતર ઇતિ ॥

સ તાનુવાચાસ્તિ ખલુ રાજર્ષિરિન્દ્રદ્યુમ્નો નામ ક્ષીણપુણ્યસ્ત્રિદિવાત્પ્રચ્યુતઃ કીર્તિર્મે વ્યુચ્છિન્નેતિ સ મામુપાતિષ્ઠદથ પ્રત્યભિજાનાતિ માં ભવાનિતિ ॥

તમહમબ્રવં નાભિજાનીમો ભવન્તમિતિ રકાર્યચેષ્ટાકુલત્વાનન વયં રાસાયનિકા ગ્રામૈકરાત્રવાસિનો ન પ્રત્યભિજાનીમોઽપ્યાત્મનોઽર્થાનામનુષ્ટાનં ન શરીરોપતાપેનાત્મનઃ સમારભામોઽર્થાનામનુષ્ઠાનમ્ ॥

એવમુક્તો રાજર્ષિરિન્દ્રદ્યુમ્નઃ પુનર્મામબ્રવીત્ ॥ અથાસ્તિ કશ્ચિત્ત્વત્તશ્ચિરજાતતર ઇતિ । તં પુનઃ પ્રત્યબ્રવમ્ ॥ અસ્તિ ખલુ હિમવતિ પ્રાવારકર્ણો નામોલૂકઃ પ્રતિવાસતિ ॥ સ મત્તશ્ચિરજાતો ભવન્તં યદિ જાનીયાદ્વિપ્રકૃષ્ટે ચાધ્વનિ હિમવાંસ્ત ત્રાસૌ પ્રતિવસતીતિ ॥

તત સ મામશ્વો ભૂત્વા તત્રાવહદ્યત્ર બભૂવો લૂકઃ ॥ અથૈનં સ રાજર્ષિઃ પર્યપૃચ્છત્પ્રતિજાનાતિ માં ભવાનિતિ ॥

સ મુહૂર્તમિવ ધ્યાત્વાઽબ્રવીદેનં નાભિજાનામિ ભવન્તમિતિ સ એવમુક્ત ઇન્દ્રદ્યુમ્નઃ પુનસ્તમુલઙ મબ્રવીદ્રાજર્ષિઃ ॥

અથાસ્તિ કશ્ચિદ્ભવતઃ સકાશાચ્ચિરજાત ઇતિ સ એવમુક્તોઽબ્રવીદસ્તિખલ્વિન્દ્રદ્યુમ્નં નામ સરસ્ત સ્મિન્નાલિજઙ્ઘો નામ બકઃ પ્તિવસતિ સોસ્મત્તશ્ચિરજાતતરસ્તં પૃચ્છેતિ તત ઇન્દ્રદ્યુમ્નો માં ચોલૂકમાદાય તત્સરોઽગચ્છદ્યત્રાસૌ નાલિજઙ્ઘો નામ બકો બભૂવ ॥

સોસ્માભિઃ પૃષ્ટો ભવાનિમમિનદ્રદ્યુમ્નં રાજાનમભિજાનાતીતિ સ એવં મુહૂર્તં ધ્યાત્વાઽબ્રવીન્નાભિજાનામ્યહમિન્દ્રદ્યુમ્નં રાજાનમિતિ ॥ તતઃ સોસ્માભિઃ પૃષ્ટઃ કશ્ચિદ્ભવતોઽન્યશ્ચિરજાતતરોસ્તીતિ સ નોઽબ્રવીદસ્તિ ખલ્વસ્મિન્નેવ સરસ્યકૂપારો નામ રકચ્છપઃ પ્રતિવસતિ ॥ સ મત્તશ્ચિરજાતતરઃ સ યદિ કથઞ્ચિદભિજાનીયાદિમં રાજાનં તમકૂપારં પૃચ્છધ્વમિતિ ॥

તતઃ સ બકસ્તમકૂપારં કચ્છપં વિજ્ઞાપયામાસ અસ્માકમભિપ્રેતં ભવન્તં કઞ્ચિદર્થમભિપ્રષ્ટં સાધ્વાગમ્યતાં તાવદિતિ તચ્છ્રુત્વા કચ્છપસ્તસ્માત્સરસ ઉત્થાયાભ્યાગચ્છદ્યત્ર તિષ્ઠામો વયં તસ્ય સરસસ્તીરે આગતં ચૈનં વયમપૃચ્છામ ભવાનિન્દ્રદ્યુમ્નં રાજાનમભિજાનાતીતિ ॥

સ મૂહૂર્તં ધ્યાત્વા બાષ્પસમ્પૂર્ણનયન ઉદ્વિગ્નહૃદયો વેપમાનો વિસઞ્જ્ઞકલ્પઃ પ્રાઞ્જલિરબ્રવીત્ કિમહમેનં ન પ્રત્યભિજ્ઞાસ્યામીહ હ્યનેન સહસ્રકૃત્વઃ પૂર્વમગ્નિચિતિષૂપહિતાઃ ॥

સરશ્ચેદમસ્ય દક્ષિણોદકદત્તાભિર્ગોભિરતિક્રમમાણાભિઃ કૃતમ્ ॥ અત્રચાહં પ્રતિવસામીતિ ॥

અથૈતત્સકલં કચ્છપેનોદાહૃતં શ્રુત્વા તદનન્તરં દેવલોકાદ્દેવરથઃ પ્રાદુરાસીદ્વાચશ્ચાશ્રૂયન્તેન્દ્રદ્યુમ્નં પ્રતિ પ્રસ્તુતસ્તે સ્વર્ગો યથોચિતં સ્થાનં પ્રતિપદ્યસ્વ કીર્તિમાનસ્યવ્યગ્રો યાહીતિ ॥ 3-20213x ભવન્તિ ચાત્ર શ્લોકાઃ ।

દિવં સ્પૃશતિ ભૂમિં ચ શબ્દઃ પુણ્યસ્ય કર્મણઃ । યાવત્સ શબ્દો ભવતિ તાવત્સ્વર્ગે મહીયતે ॥

અકીર્તિઃ કીર્ત્યતે લોકે યસ્ય ભૂતસ્ય કસ્યચિત્ । સ પતત્યધમાઁલ્લોકાન્યાવચ્છબ્દઃ પ્રકીર્ત્યતે ॥

તસ્માત્કલ્યાણવૃત્તઃ સ્યાદ્દાતા તાવન્નરો ભુવિ । વિહાય વૃત્તમ્પાપિષ્ઠં ધર્મમેવ સમાશ્રયેત્ ॥

ઇત્યેતચ્છ્રુત્વા સ રાજાઽબ્રવીત્તિષ્ઠ તાવદ્યાવદિમૌ વૃદ્ધૌ યથાસ્થાનં પ્રતિપાદયામીતિ ॥

સ માં પ્રાવારકર્ણં ચોલૂકં યથોચિતે સ્થાને પ્રતિપાદ્ય તેન દેવયાનેન સંસિદ્ધં યથોચિતં સ્થાનં પ્રતિપેદે તન્મયાઽનુભૂતં ચિરજીવિનેદૃશમિતિ પાણ્ડવાનુવાચ માર્કણ્ડેયઃ ॥

તમૃષિં પાણ્ડવાશ્ચોચુઃ સાધુ શોભનં ભવતા કૃતંરાજાનમિન્દ્રદ્યુમ્નં સ્વર્ગલોકાચ્ચ્યુતં સ્વે સ્થાને પ્રતિપાદયતેત્યથૈતાનબ્રવીદસૌ નનુ દેવકીપુત્રેણાપિ કૃષ્ણેન નરકે મજ્જમાનો રાજર્ષિર્નૃગસ્તસ્માત્કૃચ્છ્રાત્પુનઃ સમુદ્ધૃત્યસ્વર્ગં પ્રાપિત ઇતિ ॥