મહાભારત · અધ્યાય 3.204

[શ્રુત્વા તુ રાજા રાજર્ષેરિન્દ્રદ્યુમ્નસ્ય તત્તથા । માર્કણ્ડેયાન્મહાભાગાત્સ્વર્ગસ્ય પ્રતિપાદનમ્ ॥ ]

યુધિષ્ઠિરો મહારાજ પપ્રચ્છ ભરતર્ષભ ।
માર્કણ્ડેયં તપોવૃદ્ધં દીર્ઘાયુષમકલ્મષમ્ ॥

વિદિતાસ્તવ ધર્મજ્ઞ દેવદાનવરક્ષસામ્ ।
રાજવંશાશ્ચ વિવિધા ઋષિવંશાશ્ચ શાશ્વતાઃ ॥

ન તેઽસ્ત્યવિદિતં કિઞ્ચિદસ્મિઁલ્લોકે દ્વિજોત્તમ ।
અથ વેત્સિ મુને વંશાન્મનુષ્યોરગરક્ષસામ્ ॥

દેવગન્ધર્વયક્ષાણાં કિન્નરાપ્સરસાં તથા ।
ઇદમિચ્છામ્યહં શ્રોતું તત્ત્વે દ્વિજસત્તમ ॥

કુવલાશ્વ ઇતિ ખ્યાત ઇક્ષ્વાકુકુલસમ્ભવઃ ।
કથં નામ વિપર્યાસાદ્ધુન્ધુમારત્વમાગતઃ ॥

એતદિચ્છામિ તત્ત્વેન જ્ઞાતું ભાર્ગવસત્તમ ।
વિપર્યસ્તં યથા નામ કુવલાશ્વસ્ ધીમતઃ ॥
[વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

યુધિષ્ઠિરેણૈવમુક્તો માર્કણ્ડેયો મહામુનિઃ । ધૌન્ધુમારમુપાખ્યાનં કથયામાસ ભારત ॥ ]
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

હન્ત તે કથયિષ્યામિ શૃણુ રાજન્યુધિષ્ઠિર ।
ધર્મિષ્ઠમિદમાખ્યાનં ધુન્ધુમારસ્ય તચ્છૃણુ ॥

યથા સ રાજા ઐક્ષ્વાકઃ કુવલાશ્વો મહીપતિઃ ।
ધુન્ધુમારત્વમગમત્તચ્છૃણુષ્વ મહીપતે ॥

મહર્ષિર્વિશ્રુતસ્તાત ઉદઙ્ક ઇતિ ભારત ।
મરુધન્વસુ રમ્યેષુ આશ્રમસ્તસ્ય કૌરવ ॥

ઉદઙ્કસ્તુ મહારાજ તપોતપ્યત્સુદુશ્ચરમ્ ।
આરિરાધયિષુર્વિષ્ણું બહૂન્વર્ષગણાન્વિભુઃ ॥

તસ્ય પ્રીતઃ સ ભગવાન્સાક્ષાદ્દર્શનમેયિવાન્ ।
દૃષ્ટ્વા મહર્ષિસ્તદ્બ્રહ્મ તુષ્ટાવ વિવિધૈઃ સ્તવૈઃ ॥
ઉદઙ્ક ઉવાચ ।

ત્વયા દેવ પ્રજાઃ સર્વાઃ સસુરાસુરમાનવાઃ ।
સ્થાવરાણિ ચ ભૂતાનિ જઙ્ગમાનિ તથૈવ ચ ॥

બ્રહ્મ વેદાશ્ચ વેદ્યં ચ ત્વયા સૃષ્ટં મહાદ્યુતે ।
શિરસ્તે ગગનં દેવ નેત્રે શશિદિવાકરૌ ॥

નિઃશ્વાસઃ પવનશ્ચાપિ તેજોઽગ્નિશ્ચ તવાચ્યુત ।
બાહવસ્તે દિશઃ સર્વાઃ કુક્ષિશ્ચાપિ મહાર્ણવઃ ॥

ઊરૂ તે પર્વતા દેવ સ્વં નાભિર્મધુસૂદન ।
પાદૌ તે પૃથિવી ચૈવ રોમાણ્યોષધયસ્તથા ॥

ઇન્દ્રસોમાગ્નિવરુણા દેવાસુરમહોરગાઃ ।
પ્રહ્વાસ્ત્વામુપતિષ્ઠન્તિ સ્તુવન્તો વિવિધૈઃ સ્તવૈઃ ॥

ત્વયા વ્યાપ્તાનિ સર્વાણિ ભૂતાનિ ભુવનેશ્વર ।
યોગિનઃ સુમહાવીર્યાઃ સ્તુવન્તિ ત્વાં મહર્ષયઃ ॥

ત્વયિ તુષ્ટે જગચ્છાન્તં ત્વયિ ક્રુદ્ધે મહદ્ભયમ્ ।
ભયાનામપનેતાસિ ત્વમેકઃ પુરુષોત્તમ ॥

દેવાનાં માનુષાણાં ચ સર્વભૂતસુખાવહઃ ।
ત્રિભિર્વિક્રમણૈર્દેવ ત્રયો લોકાસ્ત્વયા વૃતાઃ ॥

અસુરાણાં સમૃદ્ધાનાં વિનાશશ્ચ ત્વયા કૃતઃ ।
તવ વિક્રમણૈર્દેવા નિર્વાણમગમન્પરમ્ ॥

પરાભવં ચ દૈત્યેન્દ્રાસ્ત્વયિ ક્રુદ્ધે મહાદ્યુતે । ત્વં હિ કર્તા વિકર્તા ચ ભૂતાનામિહ સર્વશઃ ।
આરાધયિત્વા ત્વાં દેવાઃ સુખમેધન્તિ નિત્યશઃ ॥

એવં સ્તુતો હૃષીકેશ ઉદઙ્કેન મહાત્મના ।
ઉદઙ્કમબ્રવીદ્વિષ્ણુઃ પ્રીતસ્તેઽહં વરં વૃણુ ॥
ઉદઙ્ક ઉવાચ ।

પર્યાપ્તો મે વરો હ્યેષ યદહં દૃષ્ટવાન્હરિમ્ ।
પુરુષં શાશ્વતં દિવ્યં સ્રષ્ટારં જગતઃ પ્રભુમ્ ॥
વિષ્ણુરુવાચ ।

પ્રીતસ્તેઽહમલૌલ્યેન ભક્ત્યા તવ ચ સત્તમ ।
અવશ્યં હિ ત્વયા બ્રહ્મન્મત્તો ગ્રાહ્યો વરો દ્વિજ ॥

એવં સ ચ્છન્દ્યમાનસ્તુ વરેણ હરિણા તદા ।
ઉદઙ્કઃ પ્રાઞ્જલિર્વવ્રે વરં ભરતસત્તમ ॥

યદિ મે ભગવન્પ્રીતઃ પુણ્ડરીકનિભેક્ષણ । ધર્મે સત્યે દમે ચૈવ બુદ્ધિર્ભવતુ મે સદા ।
અભ્યાસશ્ચ ભવેદ્ભક્ત્યા ત્વયિ નિત્યં મમેશ્વર ॥
ભગવાનુવાચ ।

સર્વમેતદ્ધિ ભવિતા મત્પ્રસાદાત્તવ દ્વિજ ॥

પ્રતિભાસ્યતિ યોગશ્ચ યેન યુક્તો દિવૌકસામ્ ।
ત્રયાણામપિ લોકાનાં મહત્કાર્યં કરિષ્યસિ ॥

ઉત્સાદનાર્થં લોકાનાં ધુન્ધુર્નામ મહાસુરઃ ।
તપસ્યતિ તપો ઘોરં શૃણુ યસ્તં હનિષ્યતિ ॥

[રાજા હિ વીર્યવાંસ્તાત ઇક્ષ્વાકુરપરાજિતઃ] બૃહદશ્વ ઇતિ ખ્યાતો ભવિષ્યતિ મહીપતિઃ ॥

તસ્ય પુત્રઃ શુચિર્દાન્તઃ કુવલાશ્વ ઇતિ શ્રતઃ । સ યોગબલામાસ્થાય મામકં પાર્તિવોત્તમઃ ।
શાસનાત્તવ વિપ્રર્ષે ધુન્ધુમારો ભવિષ્યતિ ॥

ઉદઙ્કમેવમુક્ત્વા તુ વિષ્ણુરન્તરધીયત ॥