મહાભારત · અધ્યાય 3.193

યુધિષ્ઠિરસ્તુ કૌન્તેયો માર્કણ્ડેયં મહામુનિમ્ ।
પુન- પપ્રચ્છ સામાત્યો ભવિષ્યાં જગતો ગતિમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

આશ્ચર્યભૂતં ભવતઃ શ્રુતં નો વદતાંવર ।
મુને ભાર્ગવ યદ્વૃત્તં યુગાદૌ પ્રભવાપ્યયૌ ॥

અસ્મિન્કલિયુગે ત્વસ્તિ પુનઃ કૌતૂહલં મમ ।
સમાકુલેષુ ધર્મેષુ કિન્નુ શેષં ભવિષ્યતિ ॥

કિંવીર્યા માનવાસ્તત્રકિમાહારવિહારિણઃ ।
કિમાયુષઃ કિંવસના ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ॥

કાં ચ કાષ્ઠાં સમાસાદ્ય પુનઃ સમ્પત્સ્યતે કૃતમ્ ।
વિસ્તરેણ મુને બ્રૂહિ વિચિત્રાણીહ ભાષસે ॥

ઇત્યુક્તઃ સ મુનિશ્રેષ્ઠઃ પુનરેવાભ્યભાષત ।
રમયન્વૃષ્ણિશાર્દૂલં પાણ્ડવાંસ્ચ મહાનૃષિઃ ॥

શૃણુ રાજન્મયા દૃષ્ટં યત્પુરા શ્રુતમેવ ચ ।
અનુભૂતં ચ રાજેનદ્્રદેવદેવપ્રસાદજમ્ ॥

ભવિષ્યં સર્વલોકસ્ય વૃત્તાન્તં ભરતર્ષભ ।
કલુષં કાલમાસાદ્ય કથ્યમાનં નિબોધ મે ॥

કૃતે ચતુષ્પાત્સકલો નિર્વ્યાજોપ્રાધિવર્જિતઃ ।
વૃષઃ પ્રતિષ્ઠિતો ધર્મો મનુષ્યે ભરતર્ષભ ॥

અધર્મપાદવિદ્ધસ્તુ ત્રિભિરંશૈઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
ત્રેતાયાં દ્વાપરેઽર્ધેન વ્યામિશ્રો ધર્મ ઉચ્યતે ॥

ત્રિભિરંશૈરધર્મસ્તુ લોકાનાક્રમ્ય તિષ્ઠતિ ।
તામસં યુગમાસાદ્ય તદા ભરતસત્તમ ॥

ચતુર્થાંશેન ધર્મસ્તુ મનુષ્યાનુપતિષ્ઠતિ ।
આયુર્વીર્યં મનો બુદ્ધિર્બલં તેજશ્ચ પાણ્ડવ ॥

મનુષ્યાણઆમનુયુગં હ્રપ્તન્તીતિ નિબોધ મે ।
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચૈવ યુધિષ્ઠિર ॥

વ્યાજૈર્ધર્મં ચરિષ્યન્તિ ધર્મવૈતંસિકા નરાઃ ।
સત્યં સન્ક્ષેપ્સ્યતે લોકે નરૈઃ પણ્ડિતમાનિભિઃ ॥

સત્યહાન્યા તતસ્તેષામાયુરલ્પં ભવિષ્યતિ ।
આયુષઃ પ્રક્ષયાદ્વિદ્યાં ન શક્ષ્યન્ત્યુપશિક્ષિતુમ્ ॥

વિદ્યાહીનાનવિજ્ઞાનાલ્લોભોપ્યભિભવિષ્યતિ ।
લોભમોહપરા મૂઢાઃ કામાસક્તાશ્ માનવાઃ ॥

વૈરબદ્ધા ભવિષ્યન્તિ પરસ્પરવધૈષિણઃ ।
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ સન્કીર્યન્તે પરસ્પરમ્ ॥

શૂદ્રતુલ્યા ભવિષ્યન્તિ તપઃસત્યવિવર્જિતાઃ ।
અન્ત્યા મધ્યા ભવિષ્યન્તિ મધ્યાશ્ચાન્ત્યા ન સંશયઃ ॥

ઈદૃશો ભવિતા લોકો યુગાન્તે પર્યુપસ્થિતે ।
વસ્ત્રાણાં પ્રવરા શાણી ધાન્યાનાં કોરદૂપકઃ ॥

ભાર્યામિત્રાશ્ચ પુરુષા ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ।
મત્સ્યામિષેણ જીવન્તો દુહન્તશ્ચાપ્યજૈડકમ્ ॥

ગોષુ નષ્ટાસુ પુરુષા યેઽપિ નિત્યં ધૃતવ્રતાઃ ।
તેઽપિલોભસમાયુક્તા ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ॥

અન્યોન્યં પરિમુષ્ણન્તો હિંસયન્તશ્ચ માનવાઃ ।
અજપા નાસ્તિકાઃ સ્તેના ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ॥

સરિત્તીરેષુ કુદ્દાલૈર્વાપયિષ્યનતિ ચૌપધીઃ ।
તાશ્ચાપ્યલ્પફલાસ્તેષાં ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ॥

શ્રાદ્ધે દૈવે ચ પુરુષા યેઽપિ નિત્યં ધૃવ્રતાઃ ।
તેઽપિલોભસમાયુક્તા ભોક્ષ્યન્તીહ પરસ્પરમ્ ॥

પિતા પુત્રસ્ ભોક્તા ચ પિતુઃ પુત્રસ્તથૈવ ચ ।
અતિક્રાન્તાનિ ભોજ્યાનિ ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ॥

ન વ્રતાનિ ચરિષ્યન્તિ બ્રાહ્મણા વેદનિન્દકાઃ । ન યક્ષ્યન્તિ ન હોષ્યન્તિ હેતુવાદવિમોહિતાઃ ।
નિમ્નેષ્વીહાં કરિષ્યનતિ હેતુવાદવિમોહિતાઃ ॥

નિમ્ને કૃષિં કરિષ્યન્તિ યોક્ષ્યન્તિ ધુરિ ધેનુક્રાઃ ।
એકહાયનવત્સાંશ્ચ વાહયિષ્યન્તિ માનવાઃ ॥

પુત્રઃ પિતૃવધં કૃત્વા પિતા પુત્રવધં તથા । સ્ત્રિયોઽપિ પતિપુત્રાદીન્વધિષ્યનતિ યુગક્ષયે ।
નિરુદ્વેગો બૃહદ્બાદી ન નિન્દામુપલપ્સ્યતે ॥

મ્લેચ્છભૂતં જગત્સર્વં નિષ્ક્રિયં દાનવર્જિતમ્ ।
ભવિષ્યતિ નિરાનન્દમનુત્સવમથો તથા ॥

પ્રાયશઃ કૃપણાનાં હિ તથા બન્ધુમતામપિ ।
વિધવાનાં ચ વિત્તાનિ હરિષ્યન્તીહ માનવાઃ ॥

સ્વલ્પવીર્યબલાઃ સ્વાધા લોભમોહપરાયણાઃ ।
તત્કથાદાનસન્તુષ્ટ શિષ્ટાનામપિ બાન્ધવાઃ ॥

પરિગ્રહન્કરિષ્યતિ માયાચારપરિગ્રહાઃ ।
સન્ઘાતયન્તઃ તય રાજાનઃ પાપબુદ્ધયઃ ॥

પરસ્પરવધોયુક્તા મૂર્ખાઃ પણ્ડિતમાનિનઃ ।
ભવિષ્યન્તિ યુગસ્યાન્તે ક્ષત્રિયા લોકકણ્ટકાઃ ॥

અરક્ષિતારો લુબ્ધાશ્ માનાહન્કારદર્પિતાઃ ।
કેવલં દણ્ડરુચયો ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ॥

આક્રમ્યાક્રમ્ય સાધૂનાં દારાંશ્ચાપિ ધનાનિ ચ ।
ભોક્ષ્યન્તે નિરનુક્રોસા રુદતામપિ ભારત ॥

ન કન્યાં યાચે કશ્ચિન્નાપિ કન્યા પ્રદીયતે ।
સ્વયન્ગ્રહા ભવિષ્યન્તિ યુગાન્તે સમુપસ્થિતે ॥

રાજાનશ્ચાપ્યસન્તુષ્ટાઃ પરાર્તાન્મૂઢચેતસઃ ।
સર્વોપાયૈર્હરિષ્યન્તિ યુગાન્તે પર્યુપસ્થિતે ॥

મ્લેચ્છીભૂતં જગત્સર્વં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
હસ્તો હસ્તં પરિમુષેદ્યુગાન્તે સમુપસ્થિતે ॥

સત્યં સન્ક્ષિપ્યતે લોકે નરૈઃ પણ્ડિતમાનિભિઃ ।
સ્થવિરા બાલમતયો બાલાઃ સ્થવિરબુદ્ધયઃ ॥

ભીરુસ્થા શૂરમાની શૂરા ભીરુવિષાદિનઃ ।
ન વિશ્વસન્તિ ચાન્યોન્યં યુગાન્તે પર્યુપસ્થિતે ॥

નૈકભાર્યં જગત્સર્વં લોભમોહવ્યવસ્થિતમ્ ।
અધર્મો વર્ધતે તત્ર ન તુ ધર્મઃ પ્રવર્તતે ॥

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યા નશિષ્યન્તિ જનાધિપ ।
એકવર્ણસ્તદા લોકો ભવિષ્યતિ યુગક્ષયે ॥

ન ક્ષંસ્યતિ પિતા પુત્રં પુત્રશ્ચ પિતરં તથા ।
બાર્યાશ્ચ પતિશુશ્રૂષાં ન કરિષ્યન્તિ સન્ક્ષયે ॥

યે યવાન્ના જનપદા ગોધૂમાન્નાસ્તથૈવ ચ ।
તાન્દેશાન્સંશ્રયિષ્યન્તિ યુગાન્તે પર્યુપસ્થિતે ॥

સ્વૈરાહારાશ્ચ પુરુષા યોપિતશ્ચ વિશામ્પતે ।
અન્યોન્યં ન સહિષ્યન્તિ યુગાન્તે પર્યુપસ્થિતે ॥

મ્લેચ્છભૂતં જગત્સર્વં ભવિષ્યતિ યુધિષ્ઠિર ।
શ્રાદ્ધે ન દેવાન્ન પિતૄસ્તર્પયિષ્યન્તિ માનવાઃ ॥

ન કશ્ચિત્કસ્યચિચ્છ્રોતા ન કશ્ચિત્કસ્યચિદ્ગુરુઃ ।
તમોગ્રસ્તસ્તદા લોકો ભવિષ્યતિ જનાધિપ ॥

પરમાયુશ્ચ ભવિતા તદા વર્ષાણિ ષોડશ ।
તતઃ પ્રાણાન્વિમોક્ષ્યન્તિ યુગાન્તે સમુપસ્થિતે ॥

પઞ્ચમે વાઽથ ષષ્ઠે વા વર્ષે કન્યા પ્રસૂયતે ।
સપ્તવર્ષાષ્ટવર્ષાશ્ચ પ્રજાસ્યન્તિ નરાસ્તદા ॥

પત્યૌ સ્ત્રી તુ તદા રાજન્પુરુષો વા સ્ત્રિયં પ્રતિ ।
યુગાન્તે રાજશાર્દૂલ ન તોષમુપયાસ્યતિ ॥

અલ્પદ્રવ્યા વૃથાલિઙ્ગા હિંસા ચ પ્રભવિષ્યતિ ।
ન કશ્ચિત્કસ્યચિદ્દાતા ભવિષ્યતિ યુગક્ષયે ॥

અટ્ટશૂલા જનપદાઃ શિવશૂલાશ્ચતુષ્પથાઃ ।
કેશશૂલાઃ સ્ત્રિયશ્ચાપિ ભવિષ્યનતિ યુગક્ષયે ॥

મ્લેચ્છાચારાઃ સર્વમભક્ષા દારુણા સર્વકર્મસુ ।
ભાવિન પશ્ચિમે કાલે મનુષ્યા નાત્ર સંશયઃ ॥

ક્રયવિક્રયકાલે ચ સર્વઃ સર્વસ્ય વઞ્ચનમ્ ।
યુગાન્તે ભરતશ્રેષ્ઠ વિત્તલોભાત્કરિષ્યતિ ॥

જ્ઞાનાનિ ચાપ્યવિજ્ઞાય કરિષ્યન્તિ ક્રિયાસ્તથા ।
આત્મચ્છન્દેન વર્તન્તે યુગાન્તે સમુપસ્થિતે ॥

સ્વભાવાત્ક્રૂરકર્માણશ્ચાન્યોન્યમભિશંસિનઃ ।
ભવિતારો જનાઃ સર્વે સમ્પ્રાપ્તે તુ યુગક્ષયે ॥

આરામાંશ્ચૈવ વૃક્ષાંશ્ચ નાશયિષ્યન્તિ નિર્વ્યથાઃ ।
ભવિતા સંશયો લોકે જીવિતસ્ય હિ દેહિનામ્ ॥

તથા લોભાભિભૂતાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ નરા નૃપ ।
બ્રાહ્મણાંશ્ચ હનિષ્યન્તિ બ્રાહ્મણસ્વોપભોગિનઃ ॥

હાહાકૃતા દ્વિજાશ્ચૈવ ભયાર્તા વૃષલાર્દિતાઃ ।
ત્રાતારમલાભન્તો વૈ ભ્રમિષ્યનતિ મહીમિમામ્ ॥

જીવિતાન્તકરાઃ ક્રૂરા રૌદ્રાઃ પ્રાણિવિહિંસકાઃ ।
યદા ભવિષ્યન્તિ નરાસ્તદા સન્ક્ષેપ્સ્યતે યુગમ્ ॥

આશ્રયિષ્યન્તિ ચ નદી પર્વતાન્વિષમાણિ ચ ।
પ્રધાવમાના વિત્રસ્તા દ્વિજાઃ કુરુકુલોદ્વહ ॥

દસ્યુભિઃ પીડિતા રાજન્કાકા ઇવ દ્વિજોત્તમાઃ ।
કુરાજભિશ્ચ સતતં કરભારપ્રપીડિતાઃ ॥

ધૈર્યં ત્યક્ત્વા મહીપાલ દારુણે યુગસન્ક્ષયે ।
વિકર્માણિ કરિષ્યન્તિ શૂદ્રાણાં પરિચારકાઃ ॥

શૂદ્રા ધર્મં પ્રવક્ષ્યન્તિ બ્રાહ્મણાઃ પર્યુપાસકાઃ ।
શ્રોતારશ્ચ ભવિષ્યન્તિ પ્રામાણ્યેન વ્યવસ્થિતાઃ ॥

વિપરીતશ્ચ લોકોઽયં ભવિષ્યત્યધરોત્તરઃ । એડૂકાન્પૂજયિષ્યન્તિ વર્જયિષ્યન્તિ દેવતાઃ ।
શૂદ્રાશ્ચ પ્રભવિષ્યન્તિ ન દ્વિજા યુગસન્ક્ષયે ॥

આશ્રમેષુમહર્ષીણાં બ્રાહ્મણાવસથેષુ ચ ।
દેવસ્થાનેષુ ચૈત્યેષુ નાગાનામાલયેષુ ચ ॥

એડૂકચિહ્ના પૃથિવી ન દેવગૃહભૂષિતા ।
ભવિષ્યતિ યુગે ક્ષીણે તદ્યુગાન્તસ્ય લક્ષણમ્ ॥

દા રૌદ્રા ધર્મહીના માંસાદાઃ પાનપાસ્તથા ।
ભવિષ્યન્તિ નરા નિત્યં તદા સન્ક્ષેપ્સ્યતે યુગમ્ ॥

પુષ્પં પુષ્પે યદા રાજન્ફલે વા ફલમાશ્રિતમ્ ।
પ્રજાસ્યતિ મહારાજ તદા સન્ક્ષેપ્સ્યતે યુગમ્ ॥

અકાલવર્ષી પર્જન્યો ભવિષ્યતિ ગતે યુગે ।
અક્રમેણ મનુષ્યાણાં ભવિષ્યનતિ તદા ક્રિયાઃ ॥

વિરોધમથ યાસ્યનતિ વૃષલા બ્રાહ્મણૈઃ સહ ।
મહી મ્લેચ્છજનાકીર્ણા ભવિષ્યતિ તતોઽચિરાત્ ॥

કરભારભયાદ્વિપ્રા ભજિષ્યન્તિ દિશો દશ ।
અન્યાયવર્તિનશ્ચાપિ ભવિષ્યનતિ નરાધિપાઃ ॥

નિર્વિશેષા જનપદાસ્તથા વિષ્ટિકરાર્દિતાઃ ।
આશ્રમાનુપલપ્સ્યન્તિ ફલમૂલોપજીવિનઃ ॥

એવં પર્યાકુલે લોકે મર્યાદા ન ભવિષ્યતિ । બ્રાહ્મણઃક્ષત્રિયાવૈશ્યાઃ પરિત્યક્ષ્યન્તિ સત્ક્રિયામ્
ન સ્થાસ્યન્ત્યુપદેશે ચ શિષ્યા વિપ્રિયકારિણઃ ॥

આચાર્યોપનિધિશ્ચૈવ ભર્ત્સ્યતે તદનન્તરમ્ ।
અર્થયુક્ત્યા પ્રવાત્સ્યન્તિ મિત્રસમ્બન્ધિબાન્ધવાઃ ॥

અભાવઃ સર્વભૂતાનાં યુગાન્તે સમ્ભવિષ્યતિ ।
દિશઃ પ્રજ્વલિતા સર્વા નક્ષત્રાણ્યપ્રભાણિ ચ ॥

પ્રધૂપિતાનિ જ્યોતીંષિ વાતાઃ પર્યાકુલાસ્તથા ।
ઉલ્કાપાતાશ્ચ બહવો મહાભયનિદર્શકાઃ ॥

ષઙ્ભિરન્યૈશ્ચ સહિતો ભાસ્કરઃ પ્રતપિષ્યતિ । તુમુલાશ્ચાપિ નિર્હ્રાદા દિગ્દાહાશ્ચાપિ સર્વશઃ ।
કબન્ધાન્તર્હિતો ભાનુરુદયાસ્તમને તદા ॥

અકાલવર્ષી ભગવાન્ભવિષ્યતિ સહસ્રદૃક્ ।
સસ્યાનિ ચ ન રોક્ષ્યન્તિ યુગાન્તે પર્યુપસ્થિતે ॥

અભીક્ષ્ણં ક્રૂરવાદિન્યઃ પરુષા રદિતપ્રિયાઃ ।
ભર્તૄણાં વચને ચૈવ ન સ્થાસ્યન્તિ તતઃ સ્ત્રિયઃ ॥

પુત્રાશ્ચ માતાપિતરૌ હનિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ।
સૂદયિષ્યન્તિ ચ પતીન્સ્ત્રિયઃ પુત્રાનપાશ્રિતાઃ ॥

અપર્વણિ મહારાજ સૂર્યં રાહુરુપૈષ્યતિ ।
યુગાન્તે હુતભુક્વાપિ સર્વતઃ પ્રજ્વલિષ્યતિ ॥

પાનીયં ભોજનં ચાપિ યાચમાનાસ્તદાઽધ્વગાઃ ।
ન લપ્સ્યન્તે નિવાસં ચ નિરસ્તાઃ પથિ શેરતે ॥

નિર્ઘાતવાયસા નાગાઃ શકુનાઃ સમૃગદ્વિજાઃ ।
રૂક્ષા વાચો વિમોક્ષ્યન્તિ યુગાન્તે પર્યુપસ્થિતે ॥

મિત્રસમ્બન્ધિનશ્ચાપિ સન્ત્યક્ષ્યનતિ નરાસ્તદા ।
જનં પરિજનં ચાપિ યાગાન્તે પર્યુપસ્થિતે ॥

અથ દેશાન્દિશશ્ચાપિ પત્તનાન્યાપણાનિ ચ ।
ક્રમશઃ સંલયિષ્યન્તિ યુગાન્તે પર્યુપસ્થિતે ॥

હા તાત હા સુતેત્યેવં તદા વાચ સુદારુણાઃ ।
વિક્રોશમાનશ્ચાન્યોન્યં જનો ગાં પર્યટિષ્યતિ ॥

મોવાદિનસ્તથા શૂદ્રા બ્રાહ્મણાઃ પ્રાકૃતપ્રિયાઃ ।
પાષણ્ડજનસન્કીર્ણા ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ॥

તતસ્તુમુલસન્ઘાતે વર્તમાને યુગક્ષયે ।
દ્વિજાતિપૂર્વકો લોકઃ ક્રમેણ પ્રભવિષ્યતિ ॥

તતઃ કાલાન્તરેઽન્યસ્મિન્પુનર્લોકવિવૃદ્ધયે ।
ભવિષ્યતિ પુનર્દૈવમનુકૂલં યદૃચ્છયા ॥

યદા સૂર્યશ્ચ ચન્દ્રશ્ચ તથા તિષ્યબૃહસ્પતી ।
એકરાશૌ સમેષ્યન્તિ પ્રપત્સ્યતિ તદા કૃતમ્ ॥

કાલવર્ષી ચ પર્જન્યો નક્ષત્રાણિ શુભાનિ ચ । પ્રદક્ષિણા ગ્રહાશ્ચાપિ ભવિષ્યન્ત્યનુલોમગાઃ ।
ક્ષેમં સુભિક્ષમારોગ્યં ભવિષ્યતિ નિરામયમ્ ॥

કલ્કી વિષ્ણુયશા નામ દ્વિજઃ કાલપ્રચોદિતઃ ।
ઉત્પત્સ્યતે મહાવીર્યો મહાબુદ્ધિપરાક્રમઃ ॥

સમ્ભૂતઃ સમ્ભલગ્રામે બ્રાહ્મણાવસથે શુભે ।
મહાત્મા વૃત્તસમ્પન્નઃ પ્રજાનાં હિતકૃન્નૃપ ॥

મનસા તસ્ય સર્વાણિ વાહનાન્યાયુધાનિ ચ ।
ઉપસ્તાસ્યન્તિ યોધાશ્ચ શસ્ત્રાણિ કવચાનિ ચ ॥

સ ધર્મવિજયી રાજા ચક્રવર્તી ભવિષ્યતિ ।
સચેમં સન્કુલં લોકં પ્રસાદમુપનેષ્યતિ ॥

ઉત્થિતો બ્રાહ્મણો દીપ્તઃ ક્ષયાન્તકૃદુદારધીઃ ।
સન્ક્ષેપકો હિ સર્વસ્ય યુગસ્ય પરિવર્તકઃ ॥

સ સર્વત્ર ગતાન્ક્ષુદ્રાન્બ્રાહ્મણૈઃ પરિવારિતઃ । ઉત્સાદયિષ્યતિ તદા સર્વમ્લેચ્છગણાન્દ્વિજઃ ॥