મહાભારત · અધ્યાય 3.186

તં વિવક્ષન્તમાલક્ષ્યકુરુરાજો મહામુનિમ્ ।
કથાસઞ્જનનાર્થાય ચોદયામાસ પાણ્ડવઃ ॥

ભવાન્દૈવતદૈત્યાનામૃષીણાં ચ મહાત્મનામ્ ।
રાજર્ષીણાં ચ સર્વેષાં ચરિતજ્ઞઃ પુરાતનઃ ॥

સેવ્યશ્ચોપાસિતવ્યશ્ મતો નઃ કાઙ્ક્ષિતશ્ચિરમ્ ।
અયં ચ દેવકીપુત્રઃ પ્રાપ્તોઽસ્માનવલોકકઃ ॥

ભ્રમત્યેવ હિ મે બુદ્ધિર્દૃષ્ટ્વાઽત્માનં સુખાચ્ચ્યુતમ્ ।
ધાર્તરાષ્ટ્રાંશ્ચ રદુર્ત્તાનૃદ્ધ્યતઃ પ્રેક્ષ્ય સર્વશઃ ॥

કર્મણઃ પુરુષઃ કર્તા શુભસ્યાપ્યશુભસ્ય વા ।
સ્વફલં તદુપાશ્નાપિ કથં કર્તા સ્વિદીશ્વરઃ ॥

અથવા સુખદુઃખેષુ નૃણાં બ્રહ્મવિદાંવર ।
ઇહ વા કૃતમન્વેતિ પરદેહેઽથવા પુનઃ ॥

દેહી ચ દેહં સન્ત્યજ્ય મૃગ્યમાણઃ શુભાશુભૈઃ ।
કથં સંયુજ્યતેપ્રેત્ય ઇહ વા દ્વિજસત્તમ ॥

ઐહલૌકિકમેવૈતદુતાહો પારલૌકિકમ્ ।
ક્વ વા કર્માણિ તિષ્ઠન્તિ જન્તોઃ પ્રેતસ્ય ભાર્ગવ ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

ત્વદ્યુક્તોઽયમનુપ્રશ્નો યથાવદ્વદતાંવર ।
વિદિતં વેદિતવ્યં તે સ્થિત્યર્થં ત્વં તુ પૃચ્છસિ ॥

અત્ર તે કથયિષ્યામિ તદિહૈકમનાઃ શૃણુ ।
યથેહામુત્ર ચ નર સુખદુઃખમુપાશ્નુતે ॥

નિર્મલાનિ શરીરાણિ વિશુદ્ધાનિ શરીરિણામ્ ।
સસર્જ ધṟમતન્ત્રાણિ પૂર્વોત્પન્નઃ પ્રજાપતિઃ ॥

અમોઘફલસન્કલ્પાઃ સુવ્રતાઃ સત્યવાદિનઃ ।
બ્રહ્મભૂતા નરાઃ પુણ્યાઃ પુરાણાઃ કુરુસત્તમ ॥

સર્વે દેવૈઃ સમાયાન્તિ સ્વચ્છન્દેન નભસ્તલમ્ ।
તતશ્ચ પુનરાયાન્તિ સર્વે સ્વચ્છન્દચારિણઃ ॥

સ્વચ્ચન્દમરણાશ્ચાસન્નરાઃ સ્વચ્છન્દજીવિનઃ ।
અલ્પબાધા નિરાતઙ્કાઃ સિદ્ધાર્થા નિરુપદ્રવાઃ ॥

દ્રષ્ટારોદેવસઙ્ઘાનામૃષીણાં ચ મહાત્મનામ્ ।
પ્રત્યક્ષાઃ સર્વધર્માણાં દાન્તા વિગતમત્સરાઃ ॥

આસન્વર્ષસહસ્રાણિ તથા પુત્રસહસ્રિણઃ ।
તતઃ કાલાન્તરે તસ્મિન્પૃથિવીતલચારિણઃ ॥

કામક્રોધાભિભૂતાસ્તે માયાવ્યાજોપજીવિનઃ ।
લોભમોહાભિભૂતાશ્ચ ત્યક્તા દેવૈસ્તતો નરાઃ ॥

અશુભૈઃ કર્મભિઃ પાપાસ્તિર્યઙ્ગિરયગામિનઃ ।
સંસારેષુ વિચિત્રેષુ પચ્યમાનાઃ પુનઃ પુનઃ ॥

મોઘેષ્ટા મોઘસન્કલ્પા મોઘજ્ઞાના વિચેતસઃ ।
કાઙ્ક્ષિણઃ સર્વકામાનાં નાસ્તિકા ભિન્નસેતવઃ ॥

સર્વાભિશઙ્ખિનશ્ચૈવ સંવૃત્તાઃ ક્લેદાયિનઃ ।
અશુભૈઃ કર્મભિશ્ચાપિ પ્રાયશઃ પરિચિહ્નિતાઃ ॥

દૌષ્કુલ્યા વ્યાધિબહુલા દુરાત્માનોઽભિતાપિનઃ । ભવન્ત્યલ્પાયુષઃ પાપા રૌદ્રકર્મફલોદયાઃ ।
નાથન્તઃ સર્વકામાનાં નાસ્તિકા ભિન્નચેતસઃ ॥

જન્તોઃ પ્રેતસ્ય કૌન્તેય ગતિઃ સ્વૈરિહ કર્મભિઃ ।
પ્રાજ્ઞસ્ય હીનબુદ્ધેશ્ચ કર્મકોશઃ ક્વ તિષ્ઠતિ ॥

ક્વસ્થસ્તત્સમુપાશ્નાતિ સુકૃતં યદિ વેતરત્ ।
ઇતિ તે દર્શનં યચ્ચ તત્રાપ્યનુનયં શૃણુ ॥

અયમાદિશરીરેણ દેવસૃષ્ટેન માનવઃ ।
શુભાનામશુભાનાં ચ કુરુતે સઞ્ચયં મહત્ ॥

આયુષોઽન્તે પ્રહાયેદં ક્ષીણપ્રાયં કલેબરમ્ ।
સમ્ભવત્યેવ યુગપદ્યોનૌ નાસ્ત્યન્તરાઽભવઃ ॥

તત્રાસ્ય સ્વકૃતં કર્મ ચ્છાયેવાનુગતં સદા ।
ફલત્યથ સુખાર્હો વા દુઃખાર્હોવાઽથ જાયતે ॥

કૃતાન્તવિધિસંયુક્તઃ સ જન્તુર્લક્ષણૈઃ શુભૈઃ ।
અશુભૈર્વા નિરાદાનો લક્ષ્યતે જ્ઞાનદૃષ્ટિભિઃ ॥

એષા તાવદબુદ્ધીનાં ગતિરુક્તા યુધિષ્ઠિર ।
અતઃ પરં જ્ઞાનવતાં નિબોધ ગતિમુત્તમામ્ ॥

મનુષ્યાસ્તપ્તતપસઃ સર્વાગમપરાયણાઃ ।
સ્થિરવ્રતાઃ સત્યપરા ગુરુશુશ્રૂષણે રતાઃ ॥

સુશીલાઃ શુક્લજાતીયાઃ ક્ષાન્તા દાન્તાઃ સુતેજસઃ ।
શુચિયોન્યન્તરગતાઃ પ્રાયશઃ શુભલક્ષણાઃ ॥

જિતેનદ્રિયત્વાદ્વશિનઃ સત્કૃત્યાન્મન્દરાગિણઃ ।
અલ્પાબાધપરિત્રાસા ભવન્તિ નિરુપદ્રવાઃ ॥

ચ્યવન્તં જાયમાનં ચ ગર્ભસ્યં ચૈવ સર્વશઃ ।
સ્વમાત્માનં પરં ચૈવ બુધ્યન્તે જ્ઞાનચક્ષુષઃ ॥

ઋષયસ્તે મહાત્માનઃ પ્રત્યક્ષાગમબુદ્ધયઃ । કર્મભૂમિમિમાં પ્રાપ્ય પુનર્યાન્તિ સુરાલયમ્ ।
કૃત્વા શુભાનિ કર્માણિ જ્ઞાનેન ભરતર્ષભ ॥

કિઞ્ચિદ્દૈવાદ્ધઠાત્કિઞ્ચિત્કિઞ્ચિદેવ સ્વકર્મભિઃ ।
પ્રાપ્નુવન્તિ નરા રાજન્મા તેઽસ્ત્વન્યાવિચારણા ॥

ઇમામત્રોપમાં ચાપિ નિબોધ વદતાંવર ।
મનુષ્યલોકે યચ્છ્રેયઃ પરમ્મન્યે યુધિષ્ઠિર ॥

ઇહૈવૈકસ્ય નામુત્ર અમુત્રૈકસ્ય નો ઇહ ।
ઇહ ચામુત્ર ચૈકસ્ નામુત્રૈકસ્ય નો ઇહ ॥

ધનાનિ યેષાં વિપુલાનિ સન્તિ નિત્યંરમન્તે સુવિભૂષિતાઙ્ગાઃ ।
તેષામયં શત્રુવરઘ્નલોકો નાસૌ સદા ગ્રામ્યસુખે રતાનામ્ ॥

યે યોગયુક્તાસ્તપસિ પ્રસક્તાઃ સ્વાધ્યાયશીલા જરયન્તિ દેહાન્ ।
જિતેન્દ્રિયા ભૂતહિતે નિવિષ્ટા સ્તેષામસૌ નાયમરિઘ્નલોકઃ ॥

યે ધર્મમેવ પ્રથમં ચરન્તિ ધર્મેણ લબ્ધ્વા ચ ધનાનિ કાલે ।
દારાનવાપ્ય ક્રતુભિર્યજન્તે તેષામયં ચૈવ પરશ્ચ લોકઃ ॥

યે નૈવ વિદ્યાં ન તપો ન દાનં ન ચાપિ મૂઢાઃ પ્રજને યતન્તે ।
ન ચાપિગચ્છન્તિ શુભાન્યભાગ્યા- સ્તેષામયં ચૈવ પરશ્ચ નાસ્તિ ॥

સર્વે ભવન્તસ્ત્વતિવીર્યસત્વા દિવ્યૌજસઃ સંહનનોપપન્નાઃ ।
લોકાદમુષ્માદવનિં પ્રપન્નાઃ સ્વધીતવિદ્યાઃ સુરકાર્યહેતોઃ ॥

કૃત્વૈવ કર્માણૈ મહાન્તિ શૂરા- સ્તપોદમાચારવિહારશીલાઃ ।
દેવાનૃષીન્પ્રેતગતાંસચ્ સર્વા- ન્સન્તર્પયિત્વા વિધિના પરેણ ॥

સ્વર્ગં પરં પુણ્યકૃતાં નિવાસં ક્રમેણ સમ્પ્રાપ્સ્યથ કર્મભિઃ સ્વૈઃ ।
માભૂદ્વિશઙ્કા તવ કૌરવેન્દ્ર દૃષ્ટ્વાઽત્મનઃ ક્લેશમિમં સુખાર્થમ્ ॥