મહાભારત · અધ્યાય 3.185

કામ્યકં પ્રાપ્ય કૌરવ્ય યુધિષ્ઠિરપુરોગમાઃ ।
કૃતાતિથ્યા મુનિગણૈર્નિષેદુઃ સહ કૃષ્ણયા ॥

તતસ્તાન્પરિવિશ્વસ્તાન્વસતઃ પાણ્ડુનન્દનાન્ ।
બ્રાહ્મણા બહવસ્તત્ર સમન્તાત્પર્યવારયન્ ॥

અથાબ્રવીદ્દ્વિજઃ કશ્ચિદર્જુનસ્ય પ્રિયઃ સખા ।
સ એષ્યતિ મહાબાહુર્વશી શૌરિરુદારધીઃ ॥

વિદિતા હિ હરેર્યૂયમિહાયાતાઃ કુરૂદ્વહાઃ ।
સદા હિ દર્શનાકાઙ્ક્ષી શ્રેયોન્વેષી ચ વો હરિઃ ॥

બહુવત્સરજીવી ચ માર્કણ્ડેયો મહાતપાઃ ।
સ્વાધ્યાયતપસા યુક્તઃ ક્ષિપ્રં યુષ્માન્સમેષ્યતિ ॥

તથૈવ બ્રુવતસ્તસ્ય પ્રત્યદૃશ્યત કેશવઃ ।
શૈબ્યસુગ્રીવયુક્તેન રથેન રથિનારઃ ॥

મઘવાનિવ પૌલોમ્યા સહિતઃ સત્યભામયા ।
ઉપાયાદ્દેવકીપુત્રો દિદૃક્ષુઃ કુરુસત્તમાન્ ॥

અવતીર્ય રથાત્કૃષ્ણો ધર્મરાજં યથાવિધિ ।
વવન્દે મુદિતો ધીમાન્ભીમં ચ બલિનાં વરમ્ ॥

પૂજયામાસ ધૌમ્યં ચ યમાભ્યામભિવાદિતઃ ।
પરિષ્વજ્યમહાભાગાં દ્રૌપદીં પર્યસાન્ત્વયત્ ॥

સ દૃષ્ટ્વા ફલ્ગુનં વીરં ચિરસ્ય પ્રિયમાગતમ્ ।
પર્યષ્વજત દાશાર્હઃ પુનઃ પુનરરિન્દમઃ ॥

તથૈવ સત્યભામાઽપિ દ્રૌપદીં પરિષસ્વજે ।
પાણ્ડવાનાં પ્રિયં ભાર્યાં કૃષ્ણસ્ય મહિષી પ્રિયા ॥

તતસ્તે પાણ્ડવાઃ સર્વેસભાર્યાઃ સપુરોહિતાઃ ।
આનર્ચુઃ પુણ્ડરીકાક્ષં પરિવવ્રુશ્ચ સર્વશઃ ॥

કૃષ્ણસ્તુ પાર્થેન સમેત્ય વિદ્વાન્ ધનઞ્જયેનાસુરમર્દનેન ।
બભૌ યથા ભૂતપતિર્મહાત્મા સમેત્ય સાક્ષાદ્ભગવાન્ગુહેન ॥

તતઃ સમસ્તાનિ કિરીટમાલી વનેષુ વૃત્તાનિ ગદાગ્રજાય ।
ઉક્ત્વા યથાવત્પુનરન્વપૃચ્છ- ત્તસ્મિન્સુભદ્રાં ચ તથાઽભિમન્યુમ્ ॥

ધૌમ્યં ચ કૃષ્ણાં ચ યુધિષ્ઠિરં ચ યમૌ ચ ભીમં ચ દશાર્હસિંહઃ ।
ઉવાચ દિષ્ટ્યા ભવતાં શિવેન પ્રાપ્તઃ કિરીટી મુદિતઃ કૃતાસ્ત્રઃ ॥

સ પૂજયિત્વા મધુહા યથાવ- ત્પાર્થાંશ્ચ કૃષ્ણાં ચ પુરોહિતં ચ ।
ઉવાચ રાજાનમભિપ્રશંસન્ યુધિષ્ઠિરં તેન સહોપવિશ્ય ॥

ધર્મઃ પરઃ પાણ્ડવ રાજ્યલાભા- ત્તસ્યાદિમાહુસ્તપ એવ રાજન્ ।
સત્યાર્જવાભ્યાં ચરતા સ્વધર્મં જિતસ્ત્વયાઽચં પરશ્ચ લોકઃ ॥

અધીતમગ્રે ચરતા વ્રતાનિ સમ્યગ્ધનુર્વેદમવાપ્ય કૃત્સ્નમ્ ।
ક્ષાત્રેણ ધર્મેણ વસૂનિ લબ્ધ્વા સર્વે હ્યવાપ્તાઃ ક્રતવઃ પુરાણાઃ ॥

ન ગ્રામ્યધર્મેષુ રતિસ્તવાસ્તિ કામાન્ન કિઞ્ચિત્કુરુષે નરેન્દ્ર ।
ન ચાર્તલોભાત્પ્રજહાસિ ધર્મં તસ્માત્પ્રભાવાદસિ ધર્મરાજઃ ॥

દાનં ચ સત્યં ચ તપશ્ચ રાજન્ ક્ષમા ચ શાન્તિશ્ચ દમો ધૃતિશ્ચ ।
અવાપ્ય રાષ્ટ્રાણિ વસૂનિ ભોગા- નેષા પરા પાર્થ સદા રતિસ્તે ॥

હૃતં ચ દેશં કુરુજાઙ્ગલાનાં કૃષ્ણાં સભાયામશાં ચ પશ્યન્ ।
અપેતધર્મવ્યવહારવૃત્તં સહેત તત્પાણ્ડવ કસ્ત્વદન્યઃ ॥

અસંશયં સર્વસમૃદ્ધકામઃ ક્ષિપ્રં પ્રજાઃ પાલયિતાસિ સમ્યક્ ।
અદ્યૈવ તન્નિગ્રહણં કુરૂણાં યદિ પ્રતિજ્ઞા ભવતઃ સમાપ્તા ॥

પ્રોવાચ કૃષ્ણામપિ યાજ્ઞસેનીં દશાર્હભર્તા સહિતઃ સુહૃદ્ભિઃ ।
કદિષ્ટ્યા સમગ્રાઽસિ ધનઞ્જયેન સમાગતેત્યેવમુવાચ કૃષ્ણઃ ॥

કૃષ્ણે ધનુર્વેદરતિપ્રદાના- સ્તવાત્મજાસ્તે શિશવઃ શુશીલાઃ ।
સદ્ભિઃ સદૈવાચરિતં સમાધિં ચરન્તિ પુત્રાસ્તવ યાજ્ઞસેનિ ॥

રાજ્યે નિયુક્તૈશ્ચ નિમન્ત્ર્યમાણાઃ પિત્રા ચ કૃષ્ણે તવ સોદરૈશ્ચ ।
ન યજ્ઞસેનસ્ય ન માતુલાનાં ગૃહેષુ બાલા રતિમાપ્નુવન્તિ ॥

આનર્તમેવાભિમુખાઃ શિવેન ગત્વાધનુર્વેદરતિપ્રધાનાઃ ।
તવાત્મજા વૃષ્ણિપુરં પ્રવિશ્ય ન દૈવતેભ્યઃ સ્પૃહયન્તિ કૃષ્ણે ॥

યથા ત્વમેવાર્હસિ તેષુ વૃત્તં પ્રયોક્તુમાર્યા ચ યથૈવ કુન્તી ।
તેષ્વપ્રમાદેન તથા કરોતિ તથૈવ ભૂયશ્ચ તથા સુભદ્રા ॥

યથાઽનિરુદ્ધસ્ય યથાઽભિમન્યો- ર્યથા સુનીથસ્ય યથૈવ ભાનોઃ ।
તથા વિનેતા ચ ગતિશ્ચ કૃષ્ણે તવાત્મજાનામપિ રૌક્મિણેયઃ ॥

ગદાસિચર્મગ્રહણેષુ શૂરા- નસ્ત્રેષુ શિક્ષાસુ રથાશ્વયાને ।
સમ્યગ્વિનેતા વિનયેદતન્દ્રી- સ્તાંશ્ચાભિમન્યું ચ સદા કુમારાન્ ॥

સ ચાપિ સમ્યક્પ્રણિધાય શિક્ષાં શસ્ત્રાણૈ ચૈષાં વિધિવત્પ્રદાય ।
તવાત્મજાનાં ચ તથાઽભિમન્યોઃ પરાક્રમૈસ્તુષ્યતિ રૌક્મિણેયઃ ॥

યથા વિહારં પ્રસમીક્ષમાણાઃ પ્રયાન્તિ પુત્રાસ્તવ યાજ્ઞસેનિ ।
એકૈકમેષામનુયાન્તિ યત્ર રથાશ્ચ યાનાનિ ચ દન્તિનશ્ચ ॥

અથાબ્રવીદ્ધર્મરાજં તુ કૃષ્ણો દશાર્હયોધાઃ કુકુરાન્ધકાશ્ચ ।
એતે નિદેશં તવ પાલયન્ત- સ્તિષ્ઠન્તુ યત્રેચ્છસિ તત્ર રાજન્ ॥

આવર્તતાં કાર્મુકવેગવાતા હલાયુધપ્રગ્રણા મધૂનામ્ ।
સેના તવાર્થેષુ નરેન્દ્ર યત્તા સસાદિપત્ત્યશ્વરથા સનાગા ॥

પ્રસ્થાપ્યતાં પાણ્ડવ ધાર્તરાષ્ટ્રઃ સુયોધનઃ પાપકૃતાં વરિષ્ઠઃ ।
સ સાનુબન્ધઃ સસુહદ્ગણશ્ચ ભૌમસ્ય સૌબાધિપતેશ્ચ માર્ગમ્ ॥

કામં તથા તિષ્ઠ નરેન્દ્ર તસ્મિ- ન્યથા કૃતસ્તે સમયઃ સભાયામ્ ।
દાશાર્હયોધૈસ્તુ હતારિયોધં પ્રતીક્ષતાં નાગપુરં પ્રભગ્નમ્ ॥

વ્યપેતમન્યુર્વ્યપનીતપાપ્મા વિહૃત્ યત્રેચ્છસિ તત્ર કામમ્ ।
તતઃ સમૃદ્ધિપ્રભવં વિશોકઃ પ્રપત્સ્યસે નાગપુરં સરાષ્ટ્રમ્ ॥

તતસ્તદાજ્ઞાય મતં મહાત્મા યથાવદુક્તં પુરુષોત્તમેન ।
પ્રશસ્ય વિપ્રેક્ષ્ય ચ ધર્મરાજઃ કૃતાઞ્જલિઃ કેશવમિત્યુવાચ ॥

અસંશયં કેશવ પાણ્ડવાનાં ભવાન્ગતિસ્ત્વચ્છરણા હિ પાર્થાઃ ।
કાલોદયે તચ્ચ તતશ્ચ ભૂયઃ કર્તા ભવાન્કર્મ ન સંશયોસ્તિ ॥

યથાપ્રતિજ્ઞં વિહૃતશ્ચ કાલઃ સર્વાઃ સમા દ્વાદશ નિર્જનેષુ ।
અજ્ઞાતચર્યાં વિધિવત્સમાપ્ય ભવદ્ગતાઃ કેશવ પાણ્ડવેયાઃ ॥

એષૈવ બુદ્ધિર્જુષતાં સદા ત્વાં સત્યે સ્થિતાઃ કેશવ પાણ્ડવેયાઃ ।
સદાનધર્માઃ સજલાઃ સદારાઃ સબાન્ધવાસ્ત્વચ્છરણા હિ પાર્થાઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તથા વદતિવાર્ષ્ણેયે ધર્મરાજે ચ ભારત । અથ પશ્ચાત્તપોવૃદ્ધો બહુવર્ષસહસ્રધૃક્ ।
પ્રત્યદૃશ્યત ધર્માત્મા માર્કણ્ડેયો મહાતપાઃ ॥

અજરશ્ચામરંશ્ચૈવ રૂપૌદાર્યગુણાન્વિતઃ ।
વ્યદૃશ્યત તથા યુક્તો યથા સ્યાત્પઞ્ચવિંશકઃ ॥

તમાગતમૃષિં વૃદ્ધં બહુવર્ષસહસ્રિણમ્ ।
ઉપાતિષ્ઠન્ત તે સર્વેપાણ્ડવાઃ સહયાદવાઃ ॥

તમર્ચિતં સુવિશ્વસ્તમાસીનમૃષિસત્તમમ્ ।
બ્રાહ્મણાનાં મતેનાહ પાણ્ડવાનાં ચ કેશવઃ ॥

શુશ્રૂપવઃ પાણ્ડવાસ્તે બ્રાહ્મણાશ્ચ સમાગતાઃ ।
દ્રૌપદી સત્યભામા ચ તથાઽહમ્પરમં વચઃ ॥

પુરાવૃત્તાઃ કથાઃ પુણ્યાઃ સદાચારાન્સનાતનાન્ ।
રાજ્ઞાંસ્ત્રીણામૃષીણાં ચ માર્કણઅડેય પ્રચક્ષ્વ નઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તેષુ તત્રોપવિષ્ટેષુ દેવર્ષિરપિ નારદઃ ।
આજગામ વિશુદ્ધાત્મા પાણ્ડવાનવલોકકઃ ॥

તમપ્યથ મહાત્માનં સર્વે તે પુરુષર્ષભાઃ ।
પાદ્યાર્ધ્યાભ્યાં યથાન્યાયમુપતસ્થુર્મનીષિણઃ ॥

નારદસ્ત્વથ દેવર્ષિર્જ્ઞાત્વા તાંસ્તુ કૃતક્ષણાન્ ।
માર્કણ્ડેયસ્ય વદતસ્તાં કથામન્વમોદત ॥

ઉવાચ ચૈનં કાલજ્ઞં સ્મયન્નિવ સનારદઃ ।
બ્રહ્મર્ષે કથ્યતાં યત્તે પાણ્ડવેષુ વિવક્ષિતમ્ ॥

એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ માર્કણ્ડેયો મહાતપાઃ ।
ક્ષણં કુરુધ્વંવિપુલમાખ્યાતવ્યં ભવિષ્યતિ ॥

એવમુક્તાઃ ક્ષણં ચક્રુઃ પાણ્ડવાઃ સહ તૈર્દ્વિજૈઃ । મધ્યન્દિને યથાદિત્યં પ્રેક્ષન્તસ્તે મહામુનિમ્ ॥