મહાભારત · અધ્યાય 3.181

સ ભીમસેનસ્તેજસ્વી તદા સર્પવશં ગતઃ ।
ચિન્તયામાસ સર્પસ્ય વીર્યમત્યદ્ભુતં મહત્ ॥

ઉવાચ ચ મહાસર્પં કામયાબ્રૂહિ પન્નગ ।
કસ્ત્વં ભો ભુજગશ્રેષ્ઠ કિં મયા ચ કરિષ્યસિ ॥

પાણ્ડવો ભીમસેનોઽહં ધર્મરાજાદનન્તરઃ ।
નાગાયુતસમપ્રાણસ્ત્વયા નીતઃ કથં વશમ્ ॥

સિંહાઃ કેસરિણો વ્યાઘ્રા મહિષા વારણાસ્તથા ।
સમાગતાશ્ચ બહુશો નિહતાશ્ચ મયા યુધિ ॥

રાક્ષસાશ્ચ પિશાચાશ્ચ પન્નગાશ્ચ મહાબલાઃ ।
ભુજવેગમશક્તા મે સોઢું પન્નગસત્તમ ॥

કિન્નુ વિદ્યાબલં કિન્નુ વરદાનમથો તવ ।
ઉદ્યોગમપિ કુર્વાણો વશગોસ્મિ કૃતસ્ત્વયા ॥

અનુત્યો વિક્રમો નૄણામિતિ મે ધીયતે મતિઃ ।
યથેદં મે ત્વયા નાગ બલં પ્રતિહતં મહત્ ॥

ઇત્યેવંવાદિનં વીરં ભીમમક્લિષ્ટકારિણમ્ ।
ભોગેન મહતા ગૃહ્ય સમન્તાત્પર્યવેષ્ટયત્ ॥

નિગૃહ્યૈનં મહાબાહું તતઃ સ ભુજગસ્તદા ।
વિમુચ્યાસ્ય ભુજૌ પીનાવિદં વચનમબ્રવીત્ ॥

દિષ્ટસ્ત્વં ક્ષુધિતસ્યાદ્ય દેવૈર્ભક્ષો મહાભુજ ।
દિષ્ટ્યા કાલસ્ય મહતઃ પ્રિયાઃ પ્રાણા હિ દેહિનાં ॥

યથા ત્વિદં મયા પ્રાપ્તં ભુજઙ્ગત્વમરિન્દમ ।
તદવશ્યં ત્વયા મત્તઃ શ્રોતવ્યં શૃણુ યન્મમ ॥

ઇમામવસ્થાં સમ્પ્રાપ્તો હ્યહં કોપાન્મહર્ષિણા ।
શાપસ્યાન્તં પરિપ્રેપ્સુઃ સર્વસ્ કથયામિ તત્ ॥

નહુષો નામ રાજર્ષિર્વ્યક્તં તે શ્રોત્રમાગતઃ ।
તવૈવ પૂર્વઃ પૂર્વેષામાયોર્વંશધરઃ સુતઃ ॥

સોહં શાપાદગસ્ત્યસ્ય બ્રાહ્મણાનવમત્ય ચ ।
ઇમામવસ્થામાપન્નઃ પશ્ય દૈવમિદં મમ ॥

ત્વાં ચેદવધ્યમાયાન્તમતીવ પ્રિયદર્શનમ્ ।
અહમદ્યોપયોક્ષ્યામિ વિધાનં પશ્ય યાદૃશમ્ ॥

ન હિ મે મુચ્યતે કશ્ચિત્કથઞ્ચિત્પ્રગ્રહં ગતઃ ।
ગચજોવા મહિષો વાઽપિ ષષ્ઠે કાલે નરોત્તમ ॥

નાસિ કેવલસર્પેણ તિર્યગ્યોનિષુ વર્તતા ।
ગૃહીતઃ કૌરવશ્રેષ્ઠ વરદાનમિદં મમ ॥

પતતા હિ વિમાનાગ્રાન્મયા શક્રાસનાદ્દ્રુતમ્ ।
કુરુ શાપાન્તમિત્યુક્તો ભગવાન્મુનિસત્તમઃ ॥

યસ્ત્વયા વેષ્ટિતો રાજન્મોહમેતિ મહાબલઃ ।
મોક્ષસ્તે ભવિતા રાજન્કસ્માચ્ચિત્કાલપર્યયાત્ ॥

તતોસ્મિ પતિતો ભૂમૌ ન ચ મામજહાત્સ્મૃતિઃ ।
સ્માર્તમસ્તિ પુરાણં મે યથૈવાધિગતં તથા ॥

યસ્તુ તે વ્યાહૃતાન્પ્રશ્નાન્પ્રતિબ્રૂયાદ્વિભાગવિત્ ।
સ ત્વાં મોક્ષયિતા શાપાદિતિ મામબ્રવીદૃષિઃ ॥

ગૃહીતસ્ય ત્વયા રાજન્પ્રાણિનોપિ બલીયસઃ ।
સત્વભ્રંશોઽધિકસ્યાપિ સર્વસ્યાશુ ભવિષ્યતિ ॥

ઇતિચાપ્યહમશ્રૌષં વચસ્તેષાં દયાવતામ્ ।
મયિ સઞ્જાતહાર્દાનામથ તેઽન્તર્હિતા દ્વિજાઃ ॥

સોહં પરમદુષ્કર્મા વસામિ નિરયેઽશુચૌ ।
સર્પયોનિમિમાં પ્રાપ્યકાલાકાઙ્ક્ષી મહાદ્યુતે ॥

તમુવાચ મહાબાહુર્ભીમસેનો ભુજઙ્ગમમ્ ।
ન તે કુપ્યે મહાસર્પ નાત્મને દ્વિજસત્તમ ॥

યસ્માદભાવી ભાવી વા મનુષ્યઃ સુખદુઃખયોઃ ।
આગમે યદિ વાઽપાયે ન તત્ર ગ્લપયેન્મનઃ ॥

દૈવં પુરુષકારેણ કો વઞ્ચયિતુમર્હતિ ।
દૈવમેવ પરં મન્યે પૌરુષં તુ નિરર્થકમ્ ॥

પશ્ય દૈવોપઘાતાદ્ધિ ભુજવીર્યવ્યપાશ્રયમ્ ।
ઇમામવસ્થાં સમ્પ્રાપ્તમનિમિત્તમિહાદ્ય મામ્ ॥

કિન્તુ નાદ્યાનુશોચામિ તથાઽત્માનં વિનાશિતમ્ ।
તથા તુ વિપિને ન્યસ્તાન્ભ્રાતૄન્રાજ્યપરિચ્યુતાન્ ॥

હિમવાંશ્ચ સુદુર્ગોઽયં યક્ષરાક્ષસસન્કુલઃ ।
માં સમુદ્વીક્ષમાણાસ્તે પ્રયતિષ્યન્તિ વિહ્વલાઃ ॥

વિનષ્ટમથ માં શ્રુત્વા ભવિષ્યન્તિ નિરુદ્યમાઃ ।
ધર્મશીલા મયા તે હિ બાધ્યન્તે રાજ્યગૃદ્ધિના ॥

અથવા નાર્જુનો ધીમાન્વિષાદમુપયાસ્યતિ ।
સર્વાસ્ત્રવિદનાધૃષ્યો દેવગન્ધર્વરાક્ષસૈઃ ॥

સમર્થઃ સ મહાબાહુરેકાઙ્ના સુમહાબલઃ ।
દેવરાજમપિ સ્થાનાત્પ્રચ્યાવયિતુમઞ્જસા ॥

કિં પુનર્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ પુત્રં દુર્દ્યૂતદેવિનમ્ ।
વિદ્વિષ્ટં સર્વલોકસ્ય દમ્ભમોહપરાયણમ્ ॥

માતરં ચૈવ શોચામિ કૃપણાં પુત્રગૃદ્ધિનીમ્ ।
યાઽસ્માકં નિત્યમાશાસ્તે મહત્ત્વમધિકં પરૈઃ ॥

તસ્યાઃ કથં ત્વનાથાયા મદ્વિનાશાદ્ભુજઙ્ગમ્ ।
સફલાસ્તે ભવિષ્યન્તિ મયિ સર્વે મનોરથાઃ ॥

નકુલઃ સહદેવશ્ચ યમૌ ચ ગુરુવર્તિનૌ ।
મદ્વાહુબલસન્ગુપ્તૌ નિત્યં પુરુષમાનિનૌ ॥

ભવિષ્યતો નિરુત્સાહૌ ભ્રષ્ટવીર્યપરાક્રમૌ ।
મદ્વિનાશાત્પરિદ્યૂનાવિતિ મે વર્તતે મતિઃ ॥

એવંવિધં બહુ તદા વિલલાપ વૃકોદરઃ ।
ભુજઙ્ગભોગસંરુદ્ધો નાશકચ્ચ વિચેષ્ટિતુમ્ ॥

યુધિષ્ઠિરસ્તુ કૌન્તેયો બભૂવાસ્વસ્તચેતનઃ ।
અનિષ્ટદર્શનાન્ઘોરાનુત્પાતાન્પરિચિન્તયન્ ॥

દારુણં હ્યશિવં નાદં શિવા દક્ષિણતઃ સ્થિતા ।
દીપ્તાયાં દિશિ વિત્રસ્તા રૌતિ તસ્યાશ્રમસ્ય હ ॥

એકપક્ષાક્ષિચરણા વર્તિકા ઘોરદર્શના ।
રક્તં વમન્તી દદૃશે પ્રત્યાદિત્યમભાસુરા ॥

પ્રવવૌ ચાનિલો રૂક્ષશ્ચણ્ડઃ સર્કરકર્ષણઃ ।
અપસવ્યાનિ સર્વાણિ મૃગપક્ષિરુતાનિ ચ ॥

પૃષ્ઠતો વાયસઃ કૃષ્ણો યાહિયાહીતિ વાશતિ ।
મુહુર્મુહુઃ સ્ફુરતિ ચ દક્ષિણોઽસ્ય ભુજસ્તથા ॥

હૃદયં ચરણશ્ચાપિ વામોઽસ્ય પરિતપ્યતિ ।
સવ્યસ્યાક્ષ્ણઓ વિકારશ્ચાપ્યનિષ્ટઃ સમપદ્યત ॥

ધર્મરાજોપિ મેધાવી શઙ્કમાનો મહદ્ભયમ્ ।
દ્રૌપદીં પરિપપ્રચ્છ ક્વ ભીમ ઇતિ ભારત ॥

શંસ તસ્મૈ પાઞ્ચાલી ચિરયાતં વૃકોદરમ્ ।
સ પ્રતસ્થે મહાબાહુર્ધૌમ્યેન સહિતો નૃપઃ ॥

દ્રૌપદ્યા રક્ષણં કાર્યમિત્યુવાચ ધનઞ્જયમ્ ।
નકુલં સહદેવં ચ વ્યાદિદેશ દ્વિજાન્પ્રતિ ॥

સ તસ્ય પદમુન્નીય તસ્માદેવાશ્રમાત્પ્રભુઃ ।
મૃગયામાસ કૌન્તેયો ભીમસેનં મહાવને ॥

સ પ્રાચીં દિશમાસ્થાય મહતો ગજયૂથપાન્ ।
દદર્શ પૃથિવીં ચિહ્નૈર્ભીમસ્ય પરિચિહ્નિતામ્ ॥

તતો મૃગસહસ્રાણિ મૃગેનદ્રાણાં શતાનિ ચ ।
પતિતાનિ વને દૃષ્ટ્વા માર્ગં તસ્યાવિશન્નૃપઃ ॥

ધાવતસ્તસ્ય વીરસ્ મૃગાર્થં વાતરંહસઃ ।
ઊરુવાતવિનિર્ભગ્નાન્દ્રુમાન્વ્યાવર્જિતાન્પથિઃ ॥

સ ગત્વા તૈસ્તદા ચિહ્નૈર્દદર્શ ગિરિગહ્વરે ।
[રૂક્ષમારુતભૂયિષ્ઠે નિષ્પત્રદ્રુમસન્કુલે ॥

ઈરિણે નિર્જલે દેશે કણ્ટકિદ્રુમસન્કુલે । અશ્મસ્થાણુક્ષુપાકીર્ણે સુદુર્ગે વિષમોત્કટે.]
ગૃહીતં ભુજગેન્દ્રેણ નિશ્ચેષ્ટમનુજં તદા ॥