મહાભારત · અધ્યાય 3.162

શ્રુત્વા બહુવિધૈઃ શબ્દૈર્નાદ્યમાનાં ગિરેર્ગુહામ્ ।
અજાતશત્રુઃ કૌન્તેયો માદ્રીપુત્રાવુભાવપિ ॥

ધૌમ્યઃ કૃષ્ણા ચ વિપ્રાશ્ચ સર્વે ચ સુહૃદસ્તથા ।
ભીમસેનમપશ્યન્તઃ સર્વે વિમનસોઽભવન્ ॥

દ્રૌપદીમાર્ષ્ટિષેણાય સમ્પ્રધાર્ય મહારથાઃ ।
સહિતાઃ સાયુધાઃ શૂરાઃ શૈલમારુરુહુસ્તદા ॥

તતઃ સમ્પ્રાપ્ય શૈલાગ્રં વીક્ષમાણા મહારથાઃ ।
દદૃશુસ્તે મહેષ્વાસા ભીમસેનમરિન્દમમ્ ॥

સ્ફુરતશ્ચ મહાકાયાન્ગતસત્વાંશ્ચ રાક્ષસાન્ ।
મહાબલાન્મહાસત્વાન્ભીમસેનેવ પાતિતાન્ ॥

શુશુરતશ્ચ મહાકાયાન્ગતસત્વાંશ્ચ રાક્ષસાન્ ।
મહાબલાન્મહાસત્વાન્ભીમસેનેન પાતિતાન્ ॥

તતસ્તે સમતિક્રમ્ય પરિષ્વજ્ય વૃકોદરમ્ ।
તત્રોપવિવિશુઃ પાર્થાઃ પ્રાપ્તા ગતિમનુત્તમામ્ ॥

તૈશ્ચતુર્ભિર્મહેષ્વાસૈર્ગિરિશૃઙ્ગમશોભત ।
લોકપાલૈર્મહાભાગૈર્દિવં દેવવરૈરિવ ॥

કુબેરસદનં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસાંશ્ચ નિપાતિતાન્ ।
ભ્રાતા ભ્રાતરમાસીનમથોવાચ યુધિષ્ઠિરઃ ॥

સાહસાદ્યદિવા મોહાદ્બીમ પાપમિદં કૃતમ્ ।
નૈતત્તે સદૃશં વીર મુનેરિવ મૃષા વધાઃ ॥

રાજદ્વિષ્ટં ન કર્તવ્યમિતિ ધર્મવિદો વિદુઃ ।
ત્રિદશાનામિદં દ્વિષ્ટં ભીમસેન ત્વયા કૃતમ્ ॥

અર્થધર્માવનાદૃત્ય યઃ પાપે કુરુતે મનઃ ।
કર્મણાં પાર્થ પાપાનાં સ ફલં વિન્દતે ધ્રુવમ્ ॥

સાહસંવત ભદ્રં તે દેવાનામપિ ચાપ્રિયમ્ ।
પુનરેવં ન કર્તવ્યં મમ ચેદિચ્છસિ પ્રિયમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા સ ધર્માત્મા ભ્રાતા ભ્રાતરમચ્યુતમ્ ।
ભીમસેનં મહાબાહુમપ્રધૃષ્યપરાક્રમમ્ ॥

અર્થતત્ત્વવિભાગજ્ઞઃ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
વિરામ મહાતેજાસ્તમેવાર્થં વિચિન્તયન્ ॥

તતસ્તે હતશિષ્ટા યે ભીમસેનેન રાક્ષસાઃ ।
સહિતાઃ પ્રત્યપદ્યન્ત કુબેરસદનં પ્રતિ ॥

તે જવેન મહાવેગાઃ પ્રાપ્ય વૈશ્રવણાલયમ્ ।
ભીમમાર્તસ્વરં ચક્રુર્ભીમસેનભયાર્દિતાઃ ॥

ન્યસ્તશસ્ત્રાયુધાઃ ક્લાન્તાઃ શોણિતાક્તપરિચ્છદાઃ ।
પ્રકીર્ણમૂર્ધજા રાજન્યક્ષાધિપતિમબ્રુવન્ ॥

ગદાપરિઘનિસ્ત્રિંસતોમરપ્રાસયોધિનઃ ।
રાક્ષસા નિહતાઃ સર્વે તવ દેવપુરઃસરાઃ ॥

પ્રમૃદ્યતરસા શૈલં માનુષેણ ધનેશ્વર ।
એકેન નિહતાઃ સઙ્ખ્યે ગતાઃ ક્રોધવશા ગણાઃ ॥

પ્રવરા રાક્ષસેન્દ્રાણાં યક્ષાણાં ચ નરાધિપ ।
શેરતે નિહતા દેવ ગતસત્વાઃ પરાસવઃ ॥

ભગ્નઃ શૈલો વયં ભગ્ના મણિમાંસ્તે સખા હતઃ ।
માનુષેણં કૃતં કર્મ વિધત્સ્વ યદનન્તરમ્ ॥

સ તચ્છ્રુત્વા તુ સન્ક્રુદ્ધઃ સર્વયક્ષગણાધિપઃ ।
કોપસંરક્તનયનઃ કથમિત્યબ્રવીદ્વચઃ ॥

દ્વિતીયમપરાધ્યન્તં ભીમં શ્રુત્વા ધનેશ્વરઃ ।
ચુક્રોધ યક્ષાધિપતિર્યુજ્યતામિતિ ચાબ્રવીત્ ॥

અથાભ્રઘનસન્કાશં ગિરિકૂટમિવોચ્છ્રિતમ્ ।
રથં સંયોજયામાસુર્ગર્ન્ધૈવર્હેમમાલિભિઃ ॥

તસ્ય સર્વગુણોપેતા વિમલાક્ષા હયોત્તમાઃ । તેજોબલગુણોપેતા નાનારત્નવિભૂષિતાઃ ।
શોભમાના રથે યુક્તાસ્તરિષ્યન્ત ઇવાશુગાઃ ॥

તતસ્તે તુ મહાયક્ષાઃ ક્રુદ્ધં દૃષ્ટ્વા ધનેશ્વરમ્ ।
હર્ષયામાસુરન્યોન્યમિઙ્ગિતૈર્વિજયાવહૈઃ ॥

સ તમાસ્થાય ભગવાન્રાજરાજો મહારથમ્ ।
પ્રયયૌ દેવગનધર્વૈઃ સ્તૂયમાનો મહાદ્યુતિઃ ॥

તં પ્રયાન્તં મહાત્માનં સર્વે યક્ષા ધનાધિપમ્ ।
અનુજગ્મુર્મહાત્માનં ધનદં ઘોરદર્શનાઃ ॥

રક્તાક્ષા હેમસન્કાશા મહાકાયા મહાબલાઃ ।
સાયુધા બદ્ધનિસ્ત્રિંશા યક્ષા બહુશતાયુધાઃ ॥

તે જવેન મહાવેગાઃ પ્લવમાના વિહાયસા ।
ગન્ધમાદનમાજગ્મુઃ પ્રકર્ષન્ત ઇવામ્બરમ્ ॥

તત્કેસરિમહાજાલં ધનાધિપતિપાલિતમ્ ।
રમ્યં ચૈવ ગિરેઃ શૃઙ્ગમાસેદુર્યત્રપાણ્ડવાઃ ॥

કુબેરં ચ મહાત્માનં યક્ષરક્ષોગણાવૃતમ્ ।
દદૃશુર્હૃષ્ટરોમાણઃ પાણ્ડવાઃ પ્રિયદર્શનમ્ ॥

કુબેરસ્તુ મહાસત્વાન્પાણ્ડોઃ પુત્રાન્મહારથાન્ ।
આત્તકાર્મુકનિસ્ત્રિંશાન્દૃષ્ટ્વા પ્રીતોઽભવત્તદા ॥

સર્વે ચેમે નરવ્યાઘ્રાઃ પુરન્દરસમૌજસઃ । દેવકાર્યં કરિષ્યન્તિ હૃદયેન તુતોષ હ ॥

તે પક્ષિણ ઇવાપેતુર્ગિરિશૃઙ્ગં મહાજવાઃ ।
તસ્થુસ્તેષાં સકાશે વૈ ધનેશ્વરપુરઃસરાઃ ॥

તતસ્તં હૃષ્ટમનસં પાણ્ડવાન્પ્રતિ ભારત ।
સમીક્ષ્યયક્ષગન્ધર્વા નિર્વિકારમવસ્થિતાઃ ॥

પાણ્ડવાશ્ચ મહાત્માનઃ પ્રણમ્ય ધનદં પ્રભુમ્ ।
નકુલઃ સહદેવશ્ ધર્મપુત્રશ્ચ ધર્મવિત્ ॥

અપરાદ્ધમિવાત્માનં મન્યમાના મહારથાઃ ।
તસ્થુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે પરિવાર્ય ધનેશ્વરમ્ ॥

શય્યાસનયુતં શ્રીમત્પુષ્પકં વિશ્વકર્મણા ।
વિહિતં ચિત્રપર્યન્તમાતિષ્ઠત ધનાધિપઃ ॥

તમાસીનં મહાકાયાઃ શઙ્કુકર્ણા મહાજવાઃ ।
ઉપોપવિવિશુર્યક્ષા રાક્ષસાશ્ સહસ્રશઃ ॥

શતશશ્ચાપિ ગન્ધર્વાસ્તથૈવાપ્સરસાં ગણાઃ ।
પરિવાર્યોપતિષ્ઠન્તિ યથા દેવાઃ શતક્રતુમ્ ॥

કાઞ્જનીં શિરસા બિભ્રદ્ભીમસેનઃ સ્રજં શુભામ્ ।
બાણખઙ્ગધનુષ્પાણિરુદૈક્ષત ધનાધિપમ્ ॥

ન ભીર્ભીમસ્ય ન ગ્લાનિર્વિક્ષતસ્યાપિ રાક્ષસૈઃ ।
આસીત્તસ્યામવસ્તાયાં કુબેરમપિ પશ્યતઃ ॥

આદદાનં શિતાન્બાણાન્યોદ્ધુકામમવસ્થિતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા ભીમં ધર્મસુતમબ્રવીન્નરવાહનઃ ॥

વિદુસ્ત્વાં સર્વભૂતાનિ પાર્થ ભૂતહિતે રતમ્ ।
નિર્ભયશ્ચાપિશૈલાગ્રે વસ ત્વં સહ બન્ધુભિઃ ॥

ન ચ મન્યુસ્ત્વયા કાર્યો ભીમસેનસ્ય પાણ્ડવ ।
કાલેનૈતે હતાઃ પૂર્વં નિમિત્તમનુજસ્તવ ॥

વ્રીડા ચાત્રન કર્તવ્યા સાહસં યદિદં કૃતમ્ ।
દૃષ્ટશ્ચાપિ સુરૈઃ પૂર્વંવિનાશો યક્ષરક્ષસામ્ ॥

ન ભીમસેને કોપો મે પ્રીતોસ્મિ ભરતર્ષભ ।
કર્મણા ભીમસેનસ્ય મમ તુષ્ટિરભૂત્પુરા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સ એવમુક્ત્વા રાજાનં ભીમસેનમભાષત ।
નૈતન્મનસિ મે તાત વર્તતે કુરુસત્તમ ॥

યદિદં સાહસં ભીમ કૃષ્ણાર્થે કૃતવાનસિ ।
મામનાદૃત્ય દેવાંશ્ચ વિનાશં યક્ષરક્ષસામ્ ॥

સ્વબાહુબલમાશ્રિત્ય તેનાહં પ્રીતિમાંસ્ત્વયિ ।
શાપાદદ્ય વિનિર્મુક્તો ઘોરાદસ્માદ્વૃકોદર ॥

અહં પૂર્વમગસ્ત્યેન ક્રુદ્ધેન પરમર્ષિણા ।
શપ્તોઽપરાધે કસ્મિંશ્ચિત્તસ્યૈષા નિષ્કૃતિર્ધ્રુવમ્ ॥

દૃષ્ટો હિ મમ સન્ક્લેશઃ પુરા પાણ્ડવનન્દન ।
ન તવાત્રાપરાધોસ્તિ કથઞ્ચિદપિ પાણ્ડવ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

કથં શપ્તોસિ ભગવન્નગસ્ત્યેન મહાત્મના ।
શ્રોતુમિચ્છામ્યહં દેવ યથૈતચ્છાપકારણમ્ ॥

ઇદં ચાશ્ચર્યભૂતં મે યત્ક્રોધાત્તસ્ ધીમતઃ ।
તદૈવ ત્વં ન નિર્દગ્ધઃ સબલઃ સપદાનુગઃ ॥
ધનેશ્વર ઉવાચ ।

દેવતાનામભૂન્મન્ત્રઃ કુશાવત્યાં નરેશ્વર ॥

વૃતસ્તત્રાહમગમં મહાપદ્મશતૈસ્ત્રિભિઃ ।
યક્ષાણઆં ઘોરરૂપાણાં વિવિધાયુધધારિણામ્ ॥

અધ્વન્યહમથાપશ્યમગસ્ત્યમૃપિસત્તમમ્ । ઉગ્રં તપસ્તપ્યભાનં યમુનાતીરમાશ્રિતમ્ ।
નાનાપક્ષિગણાકીર્ણં પુષ્પિતદ્રુમશોભિતમ્ ॥

તમૂર્દ્વબાહું દૃષ્ટ્વૈવ સૂર્યસ્યાભિમુખે સ્થિતમ્ ।
તેજોરાશિં દીપ્યમાનં હુતાશનમિવૈધિતમ્ ॥

રાક્ષસાધિપતિઃ શ્રીમાન્મણિમાન્નામ મે સખા ।
મૌર્ક્યાદજ્ઞાનભાવાચ્ચ દર્પાન્મોહાચ્ચ પાર્થિવ ॥

ન્યષ્ઠીવદાકાશગતો મહર્ષેસ્તસ્ય મૂર્ધનિ ।
તતઃ ક્રુદ્ધઃ સ ભગવાનુવાચેદં તપોધનઃ ॥

મામવજ્ઞાય દુષ્ટાત્મા યસ્માદેષ સખા તવ ।
ધર્ષણાં કૃતવાનેતાં પશ્યતસ્તે ધનેશ્વર ॥

ત્વં ચાપ્યેભિર્હતૈઃ સૈન્યૈઃ ક્લેશં પ્રાપ્નુહિ દુર્ભતે ।
તમેવ માનુષં દૃષ્ટ્વાકિલ્વિષાદ્વિપ્રમોક્ષ્યસે ॥

સૈન્યાનાં તુ તવૈતેષાં પુત્રપૌત્રબલાન્વિતમ્ ।
ન શાપં પ્રાપ્યતે ઘોરં ગચ્છ તેઽજ્ઞાં કરિષ્યતિ ॥

એષ શાપો મયા પ્રાપ્તઃ પ્રાક્તસ્માદૃષિસત્તમાત્ । સ ભીમેન મહારાજ ભ્રાત્રા તવ વિમોક્ષિતઃ ॥