મહાભારત · અધ્યાય 3.161

આર્ષ્ટિષેણાશ્રમે તસ્મિન્મમ પૂર્વપિતામહાઃ ।
પાણ્ડોઃ પુત્રા મહાત્માન સર્વે દિવ્યપરાક્રમાઃ ॥

કિયન્તં કાલમવસન્પર્વતે ગન્ધમાદને ।
કિઞ્ચ ચક્રુર્મહાવીર્યાઃ સર્વેઽતિબલપૌરુષાઃ ॥

કાનિ ચાભ્યવહાર્યાણિ તત્ર તેષાં મહાત્મનામ્ ।
વસતાં લોકવીરાણામાસંસ્તદ્બ્રૂહિ સત્તમ ॥

વિસ્તરેણ ચ મે શંસ ભીમસેનપરાક્રમમ્ ।
યદ્યચ્ચક્રે મહાબાહુસ્તસ્મિન્હૈમવતે ગિરૌ ॥

ન ખલ્વાસીત્પુનર્યુદ્ધં તસ્ યક્ષૈર્દ્વિજોત્તમ ।
ધનદાધ્યુષિતે નિત્યં વસતસ્તત્ર પર્વતે ॥

કચ્ચિત્સમાગમસ્તેષામાસીદ્વૈશ્રવણસ્ય ચ ।
તત્ર હ્યાયાતિ ધનદ આર્ષ્ટિષેણો યથાઽબ્રવીત્ ॥

એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતું રવિસ્તરેણ તપોધન ।
ન હિ મે શૃણ્વતસ્તૃપ્તિરસ્તિ તેષાં વિચેષ્ટિતમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એતદાત્મહિતં શ્રુત્વા તસ્યાપ્રતિમતેજસઃ ।
શાસનં સતતં ચક્રુસ્તથૈવ ભરતર્ષભાઃ ॥

ભુઞ્જાના મુનિભોજ્યાનિ રસવન્તિ ફલાનિ ચ ।
શુદ્ધબાણહતાનાં ચ મૃગાણાં પિશિતાન્યપિ ॥

મેધ્યાનિ હિમવત્પૃષ્ઠે મધૂનિ વિવિધાનિ ચ ।
એવં તે ન્યવસંસ્તત્ર પાણ્ડવા ભરતર્ષભાઃ ॥

તથા નિવસતાં તેષાં પઞ્ચમં વર્ષમભ્યગાત્ ।
શૃણ્વતાં લોમશોક્તાનિ વાક્યાનિ વિવિધાન્યુત ॥

કૃત્યકાલ ઉપસ્તાસ્ય ઇતિ ચોક્ત્વા ઘટોત્કચઃ ।
રાક્ષસૈઃ સહ સર્વૈશ્ચ પૂર્વમેવ ગતઃ પ્રભો ॥

આર્ષ્ટિષેણાશ્રમે તેષાં વસતાં વૈ મહાત્મનામ્ ।
અગચ્છન્બહવો માસાઃ પશ્યતાં મહદદ્ભુતમ્ ॥

તૈસ્તત્રવિહરદ્ભિશ્ચ રમમાણૈશ્ચ પાણ્ડવૈઃ ।
પ્રીતિમન્તો મહાભાગા મુનયશ્ચારણાસ્તથા ॥

આજગ્મુઃ પાણ્ડવાન્દ્રષ્ટું શુદ્ધાત્માનો યતવ્રતાઃ ।
તે તૈઃ સહ કથાં ચક્રુર્દ્રિવ્યાં ભરતસત્તમાઃ ॥

તતઃ કતિપયાહસ્સુ મહાહ્રદનિવાસિનમ્ ।
ઋદ્ધિમન્તં મહાનાગં સુપર્ણઃ સહસાઽહરત્ ॥

પ્રાકમ્પત મહાશૈલઃ પ્રામૃદ્યન્ત મહાદ્રુમાઃ ।
દદૃશુઃ સર્વભૂતાનિ પાણઅડવાશ્ચ તદદ્ભુતમ્ ॥

તતઃ શૈલોત્તમસ્યાગ્રાત્પાણ્ડવાન્પ્રતિ મારુતઃ ।
અવહત્સર્વમાલ્યાનિ ગન્ધવન્તિ શુભાનિ ચ ॥

તત્રપુષ્પાણિ દિવ્યાનિ સુહૃદ્ભિઃ સહ પાણ્ડવાઃ ।
દદૃશુઃ પઞ્ચવર્ણાનિ દ્રૌપદી ચ યશસ્વિની ॥

ભીમસેનં તતઃ કૃષ્ણા કાલે વચનમબ્રવીત્ ।
વિવિક્તે પર્વતોદ્દેશે સુખાસીનં મહાભુજમ્ ॥

સુપર્ણાનિલવેગેન શ્વસનેન મહાબલાત્ ।
પઞ્ચવર્ણાનિ પાત્યન્તે પુષ્પાણિ ભરતર્ષભ ॥

દિવ્યાવર્ણાનિ દિવ્યાનિ દિવ્યગન્ધવહાનિ ચ ।
મદયન્તીવ ગન્ધેન મનો મે ભરતર્ષભ ॥

યેષાં તુ દર્શનાત્સ્પર્શાન્સૌરભ્યાચ્ચ તથૈવ ચ ।
નશ્યતીવ મનોદુઃખં મમેદં શત્રુતાપન ॥

ઈદૃશૈઃ કુસુમૈર્દિવ્યૈર્દિવ્યગન્ધવહૈઃ શુભૈઃ ।
દેવતાન્યર્ચયિત્વાઽહમિચ્છેયં સઙ્ગમં ત્વયા ॥

ઇદં તુ પુરુષવ્યાઘ્ર વિશેષેણામ્બુજં શુભમ્ ।
ગન્ધસંસ્થાનસમ્પન્નં મમ માનસવર્ધનમ્ ॥

પ્રત્યક્ષં સર્વલોકસ્ નહ્યદૃશ્યત માં પ્રતિ ॥

વાસુદેવસહાયેન વાસુદેવપ્રિયેણ ચ ।
ખાણ્ડવે સત્યસન્ધેન ભ્રાત્રા તવ મહાત્મના ॥

ગન્ધર્વોરગરક્ષાંસિ વાસવશ્ચ પરાજિતઃ ।
હતા માયાવિનશ્ચોગ્રા ધનુઃ પ્રાપ્તં ચ ગાણ્ડિવં ॥

તવાપિ સુમહત્તેજો મહદ્બાહુબલં ચ તે ।
અવિષહ્યમનાધૃષ્યં શક્રતુલ્યપરાક્રમ ॥

ત્વદ્બાહુબલવેગેન ત્રાસિતાઃ સર્વરાક્ષસાઃ ।
હિત્વા શૈલં પ્રપદ્યન્તાં ભીમસેન દિશો દશ ॥

તતઃ શૈલોત્તમસ્યાગ્રં ચિત્રમાલ્યધરં શિવમ્ ।
વ્યપેતભયસમ્મોહાઃ પશ્યન્તુ સુહૃદસ્તવ ॥

એવં પ્રણિહિતં ભીમ ચિરાત્પ્રભૃતિમે મનઃ ।
દ્રષ્ટુમિચ્છામિ શૈલાગ્રં ત્વદ્બાહુબલમાશ્રિતા ॥

ઇચ્છામિ ચ નરવ્યાઘ્ર પુષ્પં પ્રત્યક્ષમીદૃશમ્ ।
આનીયમાનં ક્ષિપ્રં વૈ ત્વયા ભરતસત્તમ ॥

તતઃ ક્ષિપ્તમિવાત્માનં દ્રૌપદ્યા સ પરન્તપઃ ।
નામૃષ્યત મહાબાહુઃ પ્રહારમિવસદ્ગજઃ ॥

સિંહર્ષભગતિઃ શ્રીમાનુદારઃ કનકપ્રભઃ ।
મનસ્વી બલવાન્દૃષ્ટો માની ભૂરશ્ચ પાણ્ડવઃ ॥

લોહિતાક્ષઃ પૃથુવ્યંસો મત્તવારણવિક્રમઃ ।
સિંહદંષ્ટ્રો વૃષસ્કન્ધઃ સાલપોત ઇવોદ્ગતઃ ॥

મહાત્મા ચારુસર્વાઙ્ગ કમ્બુગ્રીવો મહાહનુઃ ।
રુક્મપૃષ્ઠં ધનુઃ ખઙ્ગં તૂણાંશ્ચાપિ પરામૃશન્ ॥

સકેસરીવ ચોત્સિક્તઃ પ્રભિન્ન ઇવ વારણઃ ।
વ્યપેતભયસમ્મોહઃ શૈલમભ્યપતદ્બલી ॥

તં મૃગેન્દ્રમિવાયાન્તં પ્રભિન્નમિવ વારણમ્ ।
દદૃશુઃ સર્વભૂતાનિ પાર્થં ખઙ્ગધનુર્ધરમ્ ॥

દ્રૌપદ્યા વર્ધયન્હર્ષં ગદામાદાય પાણ્ડવઃ ।
વ્યપેતભયસમ્મોહઃ શૈલરાજં સમાવિશત્ ॥

ન ગ્લાનિર્ન ચ કાતર્યં ન વૈક્લવ્યં ન મત્સરઃ ।
કદાચિજ્જુષતે પાર્થમાત્મજં માતરિશ્વનઃ ॥

તદેકાયનમાસાદ્ય વિષમં ભીમદર્શનમ્ ।
બહુતાલોચ્છ્રયં શૃઙ્ગમારુરોહ મહાબલઃ ॥

સ કિન્નરમહાનાગમુનિગન્ધર્વરાક્ષસાન્ ।
હર્ષયન્પર્વતસ્યાગ્રમારુરોહ મહાબલઃ ॥

તતો વૈશ્રવણાવાસં દદર્શ ભરતર્ષભઃ ।
કાઞ્ચનૈઃ સ્ફાટિકૈશ્ચૈવ વેશ્મભિઃ સમલન્કૃતમ્ ॥

[પ્રાકારેણ પરિક્ષિપ્તં સૌવર્ણેન સમન્તતઃ ।
સર્વરત્નદ્યુતિમતા સર્વોદ્યાનવતા તથા ॥

શૈલાદભ્યુચ્છ્રયવતા ચયાટ્ટાલકશોભિના ।
દ્વારતોરણનિર્વ્યૂહધ્વજસંવાહશોભિના ॥

વિલાસિનીભિરત્યર્થં નૃત્યન્તીભિઃ સમન્તતઃ ।
વાયુના ધૂયમાનાભિઃ પતાકાભિરલન્કૃતમ્ ॥

ધનુષ્કોટિમવષ્ટભ્ય વક્રભાવેન બાહુના । પશ્યમાનઃ સખેદેન દ્રવિણાધિપતેઃ પુરમ્ ॥ ]

મોદયનસર્વભૂતાનિ ગન્ધમાદનસમ્ભવઃ ।
સર્વગન્ધવહસ્તત્ર મારુતઃ સુસુખો વવૌ ॥

ચિત્રા વિવિધવર્ણાભાશ્ચિત્રમઞ્જરિધારિણઃ ।
અચિન્ત્યા વિવિધાસ્તત્ર દ્રુમાઃ પરમશોભિનઃ ॥

રત્નજાલપરિક્ષિપ્તં ચિત્રમાલ્યવિભૂષિતમ્ ।
રાક્ષસાધિપતેઃ સ્થાનં દદૃશે ભરતર્ષભઃ ॥

ગદાખઙ્ગધનુષ્પાણિઃ સમભિત્યક્તજીવિતઃ ।
ભીમસેનો મહાબાહુસ્તસ્થૌ ગિરિવાચલઃ ॥

તતઃ શઙ્ખમુપાધ્માય દ્વિષતાં રોમહર્ષણમ્ ।
જ્યાઘોષં તલશબ્દં ચ કૃત્વા ભૂતાન્યમોહયત્ ॥

તતઃ પ્રહૃષ્ટરોમાણસ્તં શબ્દમભિદુદ્રુવુઃ ।
યક્ષરાક્ષસગન્ધર્વાઃ પાણ્ડવસ્ય સમીપતઃ ॥

ગદાપરિઘનિસ્ત્રિંશશૂલશક્તિપરશ્વથાઃ ।
પ્રગૃહીતા વ્યરોચન્ત યક્ષરાક્ષસબાહુભિઃ ॥

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તેષાં તસ્ય ચ ભારત ॥

તૈઃ પ્રયુક્તાન્મહામાયૈઃ શૂલશક્તિપરશ્વથાન્ ।
ભલ્લૈર્ભીમઃ પ્રચિચ્છેદ ભીમવેગતરૈસ્તતઃ ॥

અન્તરિક્ષગતાનાં ચ ભૂમિષ્ઠાનાં ચ ગર્જતામ્ ।
શરૈર્વિવ્યાધ ગાત્રાણૈ રાક્ષસાનાં મહાબલઃ ॥

શોણિતસ્ય તતઃ પેતુર્ઘનાનામિવ ભારત । ગાત્રેભ્યઃ પ્રચ્યુતા ધારા રાક્ષસાનાં સમન્તતઃ ।
સ લોહિતમહાવષ્ટિમભ્યવર્ષન્મહાબલઃ ॥

ગદાપરિઘપાણીનાં રક્ષસાં કાયસમ્ભવા ।
કાયેભ્યઃ પ્રચ્યુતા ધારા રાક્ષસાનાં સમન્તતઃ ॥

ભીમબાહુબલોત્સૃષ્ટૈરાયુધૈર્યક્ષરક્ષસામ્ ।
વિનિકૃત્તાનિ દૃશ્યન્તે શરીરાણિ શિરાંસિ ચ ॥

પ્રચ્છાદ્યમાનં રક્ષોભિઃ પાણ્ડવં પ્રિયદર્શનમ્ ।
દદૃશુઃ સર્વભૂતાનિ સૂર્યમભ્રગણૈરિવ ॥

સ રશ્મિભિરિવાદિત્યઃ શરૈરરિનિપાતિભિઃ ।
સર્વાનાર્ચ્છન્મહાબાહુર્બલવાન્સત્યવિક્રમઃ ॥

અભિતર્જયમાનાશ્ચ રુવન્તશ્ મહારવાન્ ।
સન્નાહં ભીમસેનસ્ય દદૃશુઃ સર્વરાક્ષસાઃ ॥

તે હિ વિક્ષતસર્વાઙ્ગા ભીમસેનભયાર્દિતાઃ ।
ભીમમાર્તસ્વરં ચક્રુર્વિપ્રકીર્ણમહાયુધાઃ ॥

ઉત્સૃજ્ય તે ગદાશૂલાનસિશક્તિપરશ્વથાન્ ।
દક્ષિણાં દિશમાજગ્મુસ્ત્રાસિતા દૃઢધન્વના ॥

તત્ર શૂલગદાપાણિર્વ્યૂઢોરસ્કો મહાભુજઃ ।
સખા વૈશ્રવણસ્યાસીન્મણિમાન્નામ રાક્ષસઃ ॥

દર્શયન્સ પ્રતીકારં પૌરુષં ચ મહાબલઃ ।
સ તાન્દૃષ્ટ્વા પરાવૃત્તાન્સ્મયમાન ઇવાબ્રવીત્ ॥

એકેન બહવઃ સઙ્ખ્યે માનુષેણ પરાજિતાઃ ।
પ્રાપ્ય વૈશ્રવણાવાસં કિં વક્ષ્યથ ધનેશ્વરમ્ ॥

એવમાભાષ્ તાન્સર્વાનભ્યવર્તત રાક્ષસઃ ।
શક્તિશૂલગદાપાણિરભ્યધાવત્સ પાણ્ડવમ્ ॥

તમાપતન્તં વેગેન પ્રભિન્નમિવ વારણમ્ ।
વત્સદન્તૈસ્ત્રિભિઃ પાર્શ્વે ભીમસેનઃ સમાર્દયત્ ॥

મણિમાનપિ સન્ક્રુદ્ધઃ પ્રગૃહ્ય મહતીં ગદામ્ ।
પ્રાહિણોદ્ભીમસેનાય પરિગૃહ્ય મહાબલઃ ॥

વિદ્યુદ્રૂપાં મહાઘોરામાકાશે મહતીં ગદામ્ ।
શરૈર્બહુભિરાનર્છદ્ભીમસેનઃ શિલાશિતૈઃ ॥

પ્રત્યહન્યન્ત તે સર્વેગદામાસાદ્ય સાયકાઃ ।
ન વેગં ધારયામાસુર્ગદાવેગસ્ય વેગિતાઃ ॥

ગદાયુદ્ધસમાચારં બુધ્યમાનઃ સ વીર્યવાન્ ।
વ્યંસયામાસ તં તસ્ય પ્રહારં ભીમવિક્રમઃ ॥

તતઃ શક્તિં મહાઘોરાં રુક્મદણ્ડામયસ્મયીમ્ ।
તસ્મિન્નેવાન્તરે ધીમાન્પ્રચિક્ષેપ સ રાક્ષસઃ ॥

સા ભુજં ભીમનિર્હ્રાદા ભિત્ત્વાભીમસ્ દક્ષિણમ્ ।
સાગ્નિજ્વાલા મહારૌદ્રા પપાત સહસા ભુવિ ॥

સોઽતિવિદ્ધો મહેષ્વાસઃ શક્ત્યાઽમિતપરાક્રમઃ ।
ગદાં જગ્રાહ કૌન્તેયો ગદાયુદ્ધવિશારદઃ ॥

રુક્મપટ્ટપિનદ્ધાં તાં શત્રૂણાં ભયવર્ધિનીમ્ । પ્રગૃહ્યાથ નદન્ભીમઃ શૈક્યાં સર્વાયસીં ગદામ્ ।
તરસા ચાભિદુદ્રાવ મણિમન્તં મહાબલમ્ ॥

દીપ્યમાનં મહાશૂલં પ્રગૃહ્ય મણિમાનપિ ।
પ્રાહિણોદ્ભીમસેનાય વેગેન મહતા નદન્ ॥

ભઙ્ક્ત્વા શૂલં ગદાગ્રેણ ગદાયુદ્ધવિભાગવિત્ ।
અભિદુદ્રાવ તં તૂર્ણં ગરુત્માનિવ પન્નગમ્ ॥

સોઽન્તરિક્ષમવપ્લુત્ય વિધૂય સહસા ગદામ્ ।
પ્રચિક્ષેપ મહાબાહુર્વિનદ્ય રણમૂર્ધનિ ॥

સેન્દ્રાશનિરિવેન્દ્રેણ વિસૃષ્ટા વાતરહસા ।
હત્વા રક્ષઃ ક્ષિતિં પ્રાપ્ય કૃત્યેવ નિપપાત હ ॥

તં રાક્ષસં બીમબલં ભીમસેનબલાહતમ્ ।
દદૃશુઃ સર્વભૂતાનિ સિંહેનેવ ગવામ્પતિમ્ ॥

તં પ્રેક્ષ્ય નિહતં ભૂમૌ હતશેષા નિશાચરાઃ । ભીમમાર્તસ્વરં કૃત્વા જગ્મુઃ પ્રાચજીં દિશં પ્રતિ ॥