મહાભારત · અધ્યાય 3.134

યઃ કથ્યતે મન્ત્રવિદગ્ર્યબુદ્ધિ- રૌદ્દાલકિઃ શ્વેતકેતુઃ પૃથિવ્યામ્ ।
તસ્યાશ્રમં પશ્યત પાણ્ડવેયા સદાફલૈરુપપન્નં મહીજૈઃ ॥

સાક્ષાદત્ર શ્વેતકેતુર્દદર્શ સરસ્વતીં માનુષદેહરૂપામ્ ।
વેત્સ્યામિ વાણીમિતિ સમ્પ્રવૃત્તાં સરસ્વતીં શ્વેતકેતુર્બભાષે ॥

અસ્મિન્યુગે બ્રહ્મકૃતાં વરિષ્ઠા- વાસ્તાં મુની માતુલભાગિનેયૌ ।
અષ્ટાવક્રશ્ચૈવ કહોલસૂનુ- રૌદ્દાલકિઃ શ્વેતકેતુઃ પૃથિવ્યામ્ ॥

વિદેહરાજસ્ સમીપતસ્તૌ ઘીરાવુભૌ માતુલભાગિનેયૌ ।
પ્રવિશ્ય યજ્ઞાયતનં વિવાદે વન્દિં નિજગ્રાહતુરપ્રમેયૌ ॥

ઉપાસ્સ્વ કૌન્તેય સહાનુજસ્ત્વં તસ્યાશ્રમં પુણ્યતમં પ્રવિશ્ય ।
અષ્ટાવક્રં યસ્ય દૌહિત્રમાહુ- ર્યોઽસૌ વન્દિં જનકસ્યાથ યજ્ઞે । વાદિ વિપ્રાગ્ન્યો બાલ એવાભિગમ્ય વાદે ભઙ્ક્ત્વા મજ્જયામાસ નદ્યામ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

કથમ્પ્રભાવઃ સ બભૂવ વિપ્ર- સ્તથાભૂતં યો નિજગ્રાહ વન્દિમ્ ।
કિઞ્ચાધિકૃત્યાથ તયોર્વિવાદો વિદેહરાજસ્ સમીપ આસીત્ ॥

અષ્ટાવક્રઃ કેન ચાસૌ બભૂવ તત્સર્વં મે લોમશ શંસ તત્ત્વમ્ ॥
લોમશ ઉવાચ ।

ઉદ્દાલકસ્ય નિયતઃ શિષ્ય એકો નામ્ના કહોળેતિ બભૂવ રાજન્ ।
શુશ્રૂષુરાચાર્યવશાનુવર્તી દીર્ઘ કાલં સોઽધ્યયનં ચકાર ॥

તં વૈ વિપ્રાઃ પર્યભવંસ્તુ શિખા- સ્તં ચ જ્ઞાત્વા વિપ્રકારં ગુરુઃ સઃ ।
તસ્મૈ પ્રાદાત્સદ્ય એવ શ્રુતં ચ ભાર્યાં ચ વૈ દુહિતરં સ્વાં સુજાતામ્ ॥

તસ્યાં ગર્ભઃ સમભવદગ્નિકલ્પઃ સોઽધીયાનં પિતરમથાભ્યુવાચ ।
સર્વાં રાત્રિમધ્યયનં કરોષિ નેદં પિતઃ સમ્યગિવોપવર્તતે ॥

ઉપાલબ્ધઃ શિષ્યમધ્યે મહર્ષિઃ સ તં કોપાદુદરસ્થં શશાપ ।
યસ્માદ્વક્રં વર્તમાનો બ્રવીષિ તસ્માદ્વક્રો ભવિતાસ્યષ્ટધૈવ ॥

સ વૈ તથા વક્ર એવાભ્યજાય- દષ્ટાવક્રઃ પ્રથિતો માનવેષુ ।
અસ્યાસીદ્વૈ માતુલઃ શ્વેતકેતુઃ સ તેન તુલ્યો વયસા બભૂવ ॥

સમ્પીડ્યમાના તુ તદા સુજાતા વિવર્ધમાનેન સુતેન કુક્ષૌ ।
ઉવાચ ભર્તારમિદં રહોગતા પ્રસાદ્ય હીના વસુના ધનાર્થિની ॥

કથં કરિષ્યામ્યધુના મહર્ષે માસશ્ચાયં દશમો વર્તતે મે ।
નૈવાસ્તિ મે વસુ કિઞ્ચિત્પ્રદાતા યેન્નાહમેતામાપદં નિસ્તરેયમ્ ॥

ઉક્તસ્ત્વેવં ભાર્યયા વૈ કહોળો વિત્તસ્યાર્થે જનકમથાભ્યગચ્છત્ ।
સ વૈ તદા વાદવિદા નિગૃહ્ય નિમજ્જિતો વન્દિનેહાપ્સુ વિપ્રઃ ॥

ઉદ્દાલકસ્તં તુ તદા નિશમ્ય સૂતેન વાદેઽપ્સુ નિમજ્જિતં તથા ।
ઉવાચ તાં તત્રતતઃ સુજાત- મષ્ટવક્રે ગૂહિતવ્યોઽયમર્થઃ ॥

રરક્ષ સા ચાપિ તમસ્ મન્ત્રં જાતોઽપ્યસૌ નૈવ શુશ્રાવ વિપ્રઃ ।
ઉદ્દાલકં પિતરં સોઽભિમેને તથાઽષ્ટાવક્રો ભ્રાતરં શ્વેતકેતુમ્ ॥

તતો વર્ષે દ્વાદશે શ્વેતકેતુ- રષ્ટાવક્રં પિતુરઙ્કે નિષણ્ણમ્ ।
અપાકર્ષદ્ગૃહ્યપાણૌ રુદન્તં નાયં તવાઙ્કઃ પિતુરિત્યુક્તવાંશ્ચ ॥

યત્તેનોકતં દુરુક્તં તત્તદાનીં હૃદિ સ્થિતં તસ્ય સુદુઃખમાસીત્ ।
ગૃહં ગત્વા માતરં સોઽથ વિગ્રઃ પપ્રચ્છેદં ક્વ નુ તાતો મમેતિ ॥

તતઃ સુજાતા પરમાર્તરૂપા શાપાદ્ભીતા તત્ત્વમસ્યાચચક્ષે ।
તદ્વૈ તત્ત્વંસર્વમાજ્ઞાય રાત્રા- વિત્યબ્રવીચ્છ્વેતકેતું સ વિપ્રઃ ॥

ગચ્છાવ યજ્ઞં જનકસ્ય રાજ્ઞો બહ્વાશ્ચર્યઃ શ્રૂયતે તસ્ય યજ્ઞઃ ।
શ્રોષ્યાવોઽત્ર બ્રાહ્મણાનાં વિવાદ- મન્નં ચાગ્ર્યં તત્રભોક્ષ્યાવહે ચ ॥

વિચક્ષણત્વં ચ ભવિષ્યતે નૌ શિવશ્ચ સૌમ્યશ્ચ હિ બ્રહ્મઘોષઃ ॥

તૌ જગ્મતુર્માતુલભાગિનેયૌ યજ્ઞં સમૃદ્ધં જમકસ્ય રાજ્ઞઃ ।
અષ્ટાવક્રઃ પથિ રાજ્ઞા સમેત્ય પ્રોત્સાર્યમાણો વાક્યમિદં જગાદ ॥