મહાભારત · અધ્યાય 3.135

અન્ધસ્ય પન્થા બધિરસ્ય પન્થાઃ સ્ત્રિયઃ પન્થા ભારવાહસ્ય પન્થાઃ ।
રાજ્ઞઃ પન્થા બ્રાહ્મણેનાસમેત્ય સમેત્ય તુ બ્રાહ્મણસ્યૈવ પન્થાઃ ॥
રાજોવાચ ।

પન્થા અયં તેઽદ્ય મયા નિસૃષ્ટો યેનેચ્છસે તેન કામં વ્રજસ્વ ।
ન પાવકો વિદ્યતે વૈ લઘીયા- નિન્દ્રોપિ નિત્યં નમતે બ્રાહ્મણાનામ્ ॥
લોમશ ઉવાચ ।

સ એવમુક્તો માતુલેનૈવ સાર્ધં યથેષ્ટમાર્ગો યજ્ઞનિવેશનં તત્ ।
સમ્પ્રાપ્ય ધર્મેણ નિવારિતઃ સન્ દ્વારિ દ્વાઃસ્થં વાક્યમિદં બભાષે ॥

યજ્ઞં દ્રષ્ટું પ્રાપ્તવન્તૌ સ્મ તાત કૌતૂહલં બલવદ્વૈ વિવૃદ્ધમ્ ।
આવાં પ્રાપ્તાવતિથી સમ્પ્રવેશં કાઙ્ક્ષાવહે દ્વારપતે તવાજ્ઞામ્ ॥

ઐન્દ્રદ્યુમ્નેર્યજ્ઞદૃશાવિહાવાં વિવક્ષૂ વૈ જનકેન્દ્રં દિદૃક્ષૂ ।
ન વૈ ક્રુધ્યો વન્દિના ચોત્તમેન સંયોજય દ્વારપાલ ક્ષણેન ॥
દ્વારપાલ ઉવાચ ।

વન્દેઃ સમાદેશકરા વયં સ્મ નિબોધ વાક્યં ચ મયેર્યમાણમ્ ।
ન વૈ બાલાઃ પ્રવિશન્ત્યત્ર વિપ્રા વૃદ્ધા વિદગ્ધાઃ પ્રવિશન્તિ દ્વિજાગ્ર્યાઃ ॥
અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ।

યદ્યત્રવૃદ્ધેષુ કૃતઃ પ્રવેશો યુક્તં મયા દ્વારપાલ પ્રવેષ્ટુમ્ ।
વયં હિ વૃદ્ધાશ્ચરિતવ્રતાશ્ચ વેદપ્રભાવેન સમન્વિતાશ્ચ ॥

શુશ્રૂષવશ્ચાપિ જિતેન્દ્રિયાશ્ચ જ્ઞાનાગમે ચાપિ ગતાઃ સ્મ નિષ્ઠામ્ ।
ન બાલ ઇત્યેવ મન્તવ્યમાહુ- ર્બાલોઽપ્યગ્નિર્દહતિ સ્પૃશ્યમાનઃ ॥
દ્વારપાલ ઉવાચ ।

સરસ્વતીમીરય વેદ જુષ્ટા- મેકાક્ષરાં બહુરૂપાં વિરાજમ્ ।
અઙ્ગાત્માનં સમવેક્ષસ્વ બાલં કિં શ્લાઘસે દુર્લભા વાદસિદ્ધિઃ ॥
અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ।

ન જ્ઞાયતે કાયવૃદ્ધ્યા વિવૃદ્ધિ- ર્યથાઽષ્ઠીલા શાલ્મલેઃ સમ્પ્રવૃદ્ધાઃ ।
હ્રસ્વોઽલ્પકાયઃ ફલિતો વિવૃદ્ધો યશ્ચાફલસ્તસ્ય ન વૃદ્ધભાવઃ ॥
દ્વારપાલ ઉવાચ ।

વૃદ્ધેભ્ય એવેહ મતિં સ્મ બાલા ગૃહ્ણન્તિ કાલેન ભવન્તિ વૃદ્ધાઃ ।
ન હિ જ્ઞાતુમલ્પકાલેન શક્યં કસ્માદ્બાલઃ સ્થવિર ઇવ પ્રભાષસે ॥
અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ।

ન તેન સ્થવિરો ભવતિ યેનાસ્ય પલિતં શિરઃ ।
બાલોપિ યઃ પ્રજાનાતિ તં દેવાઃ સ્થવિરં વિદુઃ ॥

ન હાયનૈર્ન પલિતૈર્ન વિત્તૈર્ન ચ બન્ધુભિઃ ।
ઋષયશ્ચક્રિરે ધર્મં યોઽનૂચાનઃ સ નો મહાન્ ॥

દિદૃક્ષુરસ્મિ સમ્પ્રાપ્તો બન્દિનં રાજસંસદિ ।
નિવેદયસ્વ માં દ્વાઃસ્થ રાજ્ઞે પુષ્કરમાલિને ॥

દ્રષ્ટાસ્યદ્ય વદતોઽસ્માન્દ્વારપાલ મનીષિભિઃ ।
સહ વાદે વિવૃદ્ધે તુ વન્દિનં ચાપિ નિર્જિતમ્ ॥

પશ્યન્તુ વિપ્રાઃ પરિપૂર્ણવિદ્યાઃ સહૈવ રાજ્ઞા સપુરોધમુખ્યાઃ ।
ઉતાહો વાઽપ્યુચ્ચતાં નીચતાં વા તૂષ્ણીમ્ભૂતેષ્વેવ સર્વેષ્વથાદ્ય ॥
દ્વારપાલ ઉવાચ ।

કથં યજ્ઞં દશવર્ષો વિશેસ્ત્વં વિનીતાનાં વિદુષાં સમ્પ્રવેશમ્ ।
ઉપાયતઃ પ્રયતિષ્યે તવાહં પ્રવેશને કુરુ યત્નં યથાવત્ ॥

એષ રાજા સંશ્રવણે સ્થિતસ્તે સ્તુહ્યેનં ત્વં વચસા સંસ્કૃતેન ।
સ ચાનુજ્ઞાં દાસ્યતિ પ્રીતિયુક્તઃ પ્રવેશને યચ્ચ કિઞ્ચિત્તવેષ્ટમ્ ॥
અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ।

ભોભો રાજઞ્જનકાનાં વરિષ્ઠ ત્વં વૈ સમ્રાટ્ ત્વયિ સર્વં સમૃદ્ધમ્ ।
ત્વં વા કર્તા કર્મણાં યજ્ઞિયાનાં યયાતિરેકો નૃપતિર્વા પુરસ્તાત્ ॥

વિદ્વાન્વન્દી વાદવિદો નિગૃહ્ય વાદે ભગ્નાનપ્રતિશઙ્કમાનઃ ।
ત્વયાઽભિસૃષ્ટૈઃ પુરુષૈરાપ્તકૃદ્ભિ- ર્જલે સર્વાન્મજ્જયતીતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥

સોઽહં શ્રુત્વા બ્રાહ્મણાનાં સકાશે બ્રહ્માદ્ય વૈ કથયિતુમાગતોસ્મિ ।
ક્વાસૌ વનદી યાવદેનં સમેત્ય નક્ષત્રાણીવ સવિતા નાશયામિ ॥
રાજોવાચ ।

આશંસસે વન્દિનં વૈ વિજેતુ- મવિજ્ઞાય ત્વં વાક્યબલં પરસ્ય ।
વિજ્ઞાતવીર્યૈઃ શક્યમેવં પ્રવક્તું દૃષ્ટશ્ચાસૌ બ્રાહ્મણૈર્વાદશીલૈઃ ॥

આશંસમાના વન્દિનં વૈ બિજેતુ- મવિજ્ઞાત્વા તુ બલં વન્દિનોઽસ્ય ।
સમાગતા બ્રાહ્મણાસ્તેન પૂર્વં ન શોભન્તે ભાસ્કરેણેવ તારાઃ ॥

આશાનુબન્ધો હિ તવાત્ર યત્નઃ સ વન્દિમાસાદ્યતથા વિનશ્યતિ ।
વિજ્ઞાનવન્તો નિકૃતાસ્તુ તાત કથં સદસ્તર્તુમિદં સમર્થઃ ॥
અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ।

વિવાદિતોઽસૌ ન હિ માદૃશૈર્હિ સિંહીકૃતસ્તેન વદન્યભીતઃ ।
સમેત્ય માં નિહતઃ શેષ્યતેઽદ્ય માર્ગે ભગ્નં શકટમિવાબલાક્ષમ્ ॥
રાજોવાચ ।

ષણ્નાભેર્દ્વાદશાક્ષસ્ય ચતુર્વિંશતિપર્વણઃ ।
યસ્ત્રિષષ્ટિશતારસ્ય વેદાર્થં સ પરઃ કવિઃ ॥
અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ।

ચતુર્વિંશતિપર્વ ત્વાં ષણઅનાભિ દ્વાદશપ્રધિ ।
તત્રિષષ્ટિશતારં વૈ ચક્રં પાતુ સદાગતિ ॥
રાજોવાચ ।

બડબે ઇવ સંયુક્તે શ્યેનપાતે દિવૌકસામ્ ।
કસ્તયોર્ગર્ભમાધત્તે ગર્ભં સુષુવતુશ્ચ કમ્ ॥
અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ।

મા સ્મ ભૂઃ સ્વગૃહે રાજઞ્શાત્રવાણામપિ ધ્રુવમ્ ।
વાતસારથિરાધત્તે ગર્ભં સુષુવતુશ્ચ તમ્ ॥
રાજોવાચ ।

કિંસ્વિત્સ્તુપ્તં ન નિમિષતિ કિંસ્વિજ્જાતં ન ચોપતિ ।
કસ્યખિદ્ધૃદયં નાસ્તિ કિંસ્વિદ્વેગેન વર્ધતે ॥
અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ।

મત્સ્યઃ સુપ્તો ન નિમિષત્યણ્ડં જાતં ન ચોપતિ ।
અશ્મનો હૃદયં નાસ્તિ નદી વેગેન વર્ધતે ॥
રાજોવાચ ।

ન ત્વાં મન્યે માનુષં દેવસત્વ ન ત્વં બાલઃ સ્થવિરઃ સમ્મતો મે ।
ન તે તુલ્યો વિદ્યતે વાક્પ્રલાપે તસ્માદ્દ્વારં વિતરામ્યેષ વિદ્વન્ ॥