મહાભારત · અધ્યાય 3.123

ભૃગોર્મહર્ષેઃ પુત્રોઽભૂચ્ચયવનો નામ ભારત ।
સમીપે સરસસ્તસ્ય તપસ્તેપે મહાદ્યુતિઃ ॥

સ્થાણુભૂતો મહાતેજા વીરસ્થાનેન પાણ્ડવ ।
અતિષ્ઠત ચિરં કાલમેકદેશે વિશામ્પતે ॥

સવલ્મીકોઽભવદૃષિર્લતાભિરિવ સંવૃતઃ ।
કાલેન મહતા રાજન્સમાકીર્ણઃ પિપીલિકૈઃ ॥

તથા સ સંવૃતો ધીમાન્મૃત્પિણ્ડ ઇવ સર્વશઃ ।
તપ્યતે સ્મ તપો ઘોરં વલ્મીકેન સમાવૃતઃ ॥

અથ દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય શર્યાતિર્નામ પાર્થિવઃ ।
આજગામ સરો રમ્યં વિહર્તુમિદમુત્તમમ્ ॥

તસ્ય સ્ત્રીણાં સહસ્રાણિ ચત્વાર્યાસન્પરિગ્રહઃ ।
એકૈવ ચ સુતા સુભ્રૂઃ સુકન્યા નામ ભારત ॥

સા સખીભિઃ પરિવૃતા દિવ્યાભરણભૂષિતા ।
ચઙ્ક્રમ્યમાણા વલ્મીકં ભાર્ગવસ્ય સમાસદત્ ॥

સા વૈ વસુમતીં તત્ર પશ્યન્તી સુમનોરમામ્ ।
વનસ્પતીન્પ્રચિન્વન્તી વિજહાર સખીવૃતા ॥

રૂપેણ વયસા ચૈવ ભદનેન મદેન ચ ।
બભઞ્જ વનવૃક્ષાણાં શાખાઃ પરમપુષ્પિતાઃ ॥

તાં સખીરહિતામેકામેકવસ્ત્રામલન્કૃતામ્ ।
દદર્શ ભાર્ગવો ધમાંશ્ચરન્તીમિવ વિદ્યુતમ્ ॥

તાં પશ્યમાનો વિજને સ રેમે પરમદ્યુતિઃ । ક્ષામકણ્ઠશ્ચ વિપ્રર્ષિસ્તપોબલસમન્વિતઃ ।
તામાબભાષેકલ્યાણીં સા ચાસ્ય ન શૃણોતિ વૈ ॥

તતઃ સુકન્યા વલ્મીકે દૃષ્ટ્વા ભાર્ગવચક્ષુષી । કૌતૂહલાત્કણ્ટકેન બુદ્ધિમોહબલાત્કૃતા ।
કિન્નુ ખલ્વિદમિત્યુક્ત્વા નિર્બિભેદાસ્ય લોચને ॥

અક્રુદ્ધ્યત્સ તથા વિદ્ધે નેત્રે પરમમન્યુમાન્ ।
તતઃ શર્યાતિસૈન્યસ્ય શકૃન્મૂત્રે સમાવૃણોત્ ॥

તતો રુદ્ધે શકૃન્મૂત્રે સૈન્યમાસીત્સુદુઃખિતમ્ ।
તથાગતમભિપ્રેક્ષ્ય પર્યપૃચ્છત્સ પાર્થિવઃ ॥

તપોનિત્યસ્ય વૃદ્ધસ્ય રોષણસ્ય વિશેષતઃ । કેનાપકૃતમદ્યેહ ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ ।
જ્ઞાતં વા યદિ વાઽજ્ઞાતં તદ્દ્રુતં બ્રૂત માચિરમ્ ॥

તમૂચુઃ સૈનિકાઃ સર્વે ન વિદ્મોઽપકૃતં વયમ્ ।
સર્વોપાયૈર્યથાકામં ભવાંસ્તદધિગચ્છતુ ॥

તતઃ સ પૃથિવીપાલઃ સામ્ના ચોગ્રેણ ચ સ્વયમ્ ।
પર્યપૃચ્છત્સુહૃદ્વર્ગં પર્યજાનન્ન ચૈવ તે ॥

આનાહાર્તં તતો દૃષ્ટ્વા તત્સૈન્યમનુખાર્દિતમ્ ।
પિતરં દુઃખિતં દૃષ્ટ્વા સુકન્યેદમથાબ્રવીત્ ॥

મયાઽટન્ત્યેહ વલ્મીકે દૃષ્ટં સત્વમભિજ્વલત્ ।
ખદ્યોતવદભિજ્ઞાતં તન્મયા વિદ્ધમન્તિકાત્ ॥

એતચ્છ્રુત્વા તુ વલ્મીકં શર્યાતિસ્તૂર્ણમભ્યયાત્ ।
તત્રાપશય્ત્તપોવૃદ્ધં ચન્દ્રાદિત્યસમપ્રભમ્ ॥

અયાચદથ સૈન્યાર્થં પ્રાઞ્જલિઃ પૃથિવીપતિઃ ।
અજ્ઞાનાદ્બાલયા યત્તે કૃતં તત્ક્ષન્તુમર્હસિ ॥

તતોઽબ્રવીન્મહીપાલં ચ્યવનો ભાર્ગવસ્તદા ।
અપમાનાદહં વિદ્ધો હ્યનયા દર્પપૂર્ણયા ॥

રૂપૌદાર્યસમાયુક્તાં લોભમોહબલાત્કૃતામ્ । તામેવ પ્રતિગૃહ્યાહં રાજન્દુહિતરં તવ ।
ક્ષંસ્યામીતિ મહીપાલ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥
લોમશ ઉવાચ ।

ઋષેર્વચનમાજ્ઞાય શર્યાતિરવિચારયન્ ।
દદૌ દુહિતરં તસ્મૈ ચ્યવનાય મહાત્મને ॥

પ્રતિગૃહ્ય ચ તાં કન્યાં ભગવાન્પ્રસસાદ હ ।
પ્રાપ્તપ્રસાદૌ રાજા વૈ સસૈન્યઃ પુરમાવ્રજત્ ॥

સુકન્યાઽપિ પતિં લબ્ધ્વા તપસ્વિનમનિન્દિતા ।
નિત્યં પર્યચરત્પ્રીત્યા તપસા નિયમેન ચ ॥

અગ્નીનામતીથીનાં ચ શુશ્રૂષુનસૂયિકા । સમારાધયત ક્ષિપ્રં ચ્યવનં સા શુભાનના ॥