મહાભારત · અધ્યાય 2.70

તતો વિષ્ફારયન્રાજા મહચ્ચૈદિપતિર્ધનુઃ ।
અભિયાસ્યન્હૃષીકેશમુવાચ મધુસૂદનમ્ ॥

એકસ્ત્વમસિ મે શત્રુસ્તત્ત્વાં હત્વાઽદ્ય માધવ ।
તતઃ સાગરપર્યન્તાં પાલયિષ્યામિ મેદિનીમ્ ॥

દ્વૈરથં કાઙ્ક્ષિતં યદ્વૈ તદિદં પર્યુપસ્થિતમ્ । ચિરસ્ય વત મે ----વાસુદેવ સહ ત્વયા ।
અદ્ય ત્વાં નિહનિષ્યામિ ભીષ્મં ચ સહ પાણ્ડવૈઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

--- --

-- --

---- ---

---- ---

------ સુનીયં પરવીરહા ॥ -----

અયં ત્વં ભામકસ્તીક્ષ્ણશ્ચેદિરાજ મહાશરઃ ।
ભેત્તુમર્હતિ વેગેન મહાશનિરિવાચલમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવં બ્રુવતિ ગોવિન્દે તતશ્ચેદિપતિઃ પુનઃ ।
મુમોચ નિશિતાનન્યાન્કૃષ્ણં પ્રતિ શરાન્બહૂન્ ॥

અથ બાણાર્દિતઃ કૃષ્ણઃ શાર્ઙ્ગમાયમ્ય દીપ્તિમાન્ ।
મુમોચ નિશિતાન્બાણાઞ્છતશોથ સહસ્રશઃ ॥

તાઞ્છરાંસ્તુ સ ચિચ્છેદ શરવર્ષૈસ્તુ ચેદિરાટ્ ।
ષડ્ભિશ્ચાન્યૈર્જઘાનાશુ કેશવં ચેદિપુઙ્ગવઃ ॥

તતોઽસ્રં સહસા કૃષ્ણઃ પ્રમુમોચ જગદ્ગુરુઃ ।
અસ્ત્રેણ તન્મહાબાહુર્વારયામાસ ચેદિરાટ્ ॥

તતઃ શતસહસ્રેણ શરાણાં નતપર્વણામ્ ।
સર્વતઃ સમવાકીર્ય શૌરિં દામોદરં તદા ॥

નનાદ બલવાન્ક્રુદ્ધઃ શિશુપાલઃ પ્રતાપવાન્ ।
ઇદં ચોવાચ સંરબ્ધઃ કેશવં પરવીરહા ॥
શિશુપાલ ઉવાચ ॥

અદ્યાઙ્ગં મામકા બાણા ભેત્સ્યન્તિ તવ સંયુગે ।
હત્વા ત્વાં સમુતામાત્યં પાણ્ડવાંશ્ચ તરસ્વિનઃ ॥

અનૃણ્યમદ્યય યાસ્યામિ જરાસન્ધસ્ય ધીમતઃ ।
કંસસ્ય કેશિનશ્ચૈવ નરકસ્ય તથૈવ હ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

ઇત્યુક્ત્વા ક્રોધતામ્રાક્ષઃ શિશુપાલો જનાર્દનમ્ ।
અદૃશ્યં શરવર્ષેણ સર્વતઃ સ ચકાર હ ॥

તતોઽસ્ત્રેણૈવ ચાન્યોન્યં નિકૃત્ય ચ શરાન્બહૂન્ ।
શરવર્ષૈસ્તદા ચૈદ્યમન્તર્ધાતું પ્રચક્રમે ॥

અન્તર્ધાનગતૌ વીરૌ શુશુભાતે મહારથૌ ।
તૌ દૃષ્ટ્વા સર્વભૂતાનિ સાધુસાધ્વિત્યપૂજયન્ ॥

ન દૃષ્ટપૂર્વમસ્માભિર્યુદ્ધમીદૃશકં પુરા ।
તતઃ કૃષ્ણં જઘાનાશુ શુશુપાલસ્ત્રિભિઃ શરૈઃ ॥

કૃષ્ણોઽપિ બાણૈર્વિવ્યાધ સુનીથં પઞ્ચભિર્યુધિ । તતઃ સુનીથં સપ્તત્યા નારાચૈર્દયદ્બલી ।

તતોઽતિવિદ્ધઃ કૃષ્ણેન સુનીથઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ ।
વિવ્યાધ નિશિતૈર્બાણૈર્વાસુદેવં સ્તનાન્તરે ॥

પુનઃ કૃષ્ણં ત્રિભિર્વિદ્ધ્વા નનાદાવસરે નૃપઃ ।
તતોઽતિદારુણં યુદ્ધં સહસા ચક્રતુસ્તદા ॥

નૌ નખૈરિવ શાર્દૂલૌ દન્તૈરિવ મહાગજૌ ।
દંષ્ટ્રાભિરિવ પઞ્ચાસ્યૌ ચરણૈરિવ કુક્કુટૌ ॥

દારયેતાં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરન્યોન્યં યુધિ તાવુભૌ ।
તતો મુમુચતુઃ ક્રુદ્ધૌ શરવર્ષમનુત્તમમ્ ॥

શરૈરેવ શરાઞ્છિત્વા તાવુભૌ પુરુષર્ષભૌ ।
ચક્રાતેઽસ્ત્રમયં યુદ્ધં ઘોરં તદતિમાનુષમ્ ॥

આગ્નેયમસ્ત્રં મુમુચે શિશુપાલઃ પ્રતાપવાન્ ।
વારુણાસ્ત્રેણ તચ્છ્રીઘ્રં નાશયામાસ કેશવઃ ॥

કૌબેરમસ્ત્રં સહસા ચેદિરાટ્ પ્રમુમોચ હ । 2-70-29 કૌબેરણૈવ સહસાઽનાશયત્તં જગત્પ્રભુઃ ॥

યામ્યમસ્ત્રં તતઃ ક્રુદ્ધો મુમુચે કાલમોહિતઃ ।
યામ્યેનૈવાસ્ત્રયોગેન યામ્યમસ્ત્રં વ્યનાશયત્ ॥

ગાન્ધર્વેણ ચ ગાન્ધર્વં માનવં માનવેન ચ ।
વાયવ્યેન ચ વાયવ્યં રૌદ્રં રૌદ્રેણ ચાભિભૂઃ ॥

ઐન્દ્રમૈન્દ્રેણ ભગવાન્વૈષ્ણવેન ચ વૈષ્ણવમ્ ।
એવમસ્ત્રાણિ કુર્વાણૌ યુયુધાતે મહાબલૌ ॥

તતો માયાં વિકુર્વાણો દમગોષસુતો બલી ।
ગદામુસલસંયુક્તાઞ્છક્તિતોમરસાયકાન્ ॥

પરશ્વથમુસણ્ડીશ્ચ વવર્ષ યુધિ કેશવમ્ ।
અમોઘાસ્ત્રેણ ભગવાન્નાશયામાસ કેશિહા ॥

શિલાવર્ષં મહાઘોરં વવર્ષ યુધિ ચેદિરાટ્ ।
વજ્રાસ્ત્રેણાભિસઙ્ક્રુદ્ધશ્ચૂર્ણં તદકરોત્પ્રભુઃ ॥

જલવર્ષં તતો ઘોરં વ્યસ્̤અજચ્ચેદિપુઙ્ગવઃ ।
વાયવ્યાસ્ત્રેણ ભગવાન્વ્યાક્ષિપચ્છતશો હિ તત્ ॥

નિહત્ય સર્વમાયાં વૈ સુનીતસ્ય જનાર્દનઃ ।
સ મુહૂર્તં ચકારાશુ દ્વન્દ્વયુદ્ધં મહારથઃ ॥

સ બાણયુદ્ધં કુર્વાણો ભર્ત્સયામાસ ચેદિરાટ્ ।
દમઘોષસુતો ધૃષ્ટમુવાચ યદુપુઙ્ગવમ્ ॥

અદ્ય કૃષ્ણમકૃષ્ણં તુ કુર્વન્તુ મમ સાયકાઃ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા દુષ્ટાત્મા શરવર્ષં જનાર્દને ॥

મુમોચ પુરુષવ્યાઘ્રો ઘોરં વૈ ચેદિપુઙ્ગવઃ ।
શરસન્ઙ્કૃત્તગાત્રસ્તુ ક્ષણેન યદુનન્દનઃ ॥

રુધિરં પરિસુસ્રાવ મદં મત્ત ઇવ દ્વિપઃ ।
ન યન્તા ન રથો વાપિ ન ચાશ્વાઃ પર્વતોપમાઃ ॥

દૃશ્યન્તે શરસઞ્છન્નાઃ કેશવસ્ય મહાત્મનઃ ।
કેશવં તદવસ્થં તુ દૃષ્ટ્વા ભૂતાનિ ચક્રુશુઃ ॥

દારુકસ્તુ તદા પ્રાહ કૃષ્ણં યાદવનન્દનમ્ ।
નેદૃશો દૃષ્ટપૂર્વો હિ સઙ્ગ્રામો વૈ પુરા મયા ॥

સ્થાતવ્યમિતિ તિષ્ઠામિ ત્વત્પ્રભાવેણ માધવ ।
અન્યથા ન ચ મે પ્રાણા ધરાયેયુર્જનાર્દન ॥

અતઃ સઞ્ચિન્ત્ય ગોવિન્દ ક્ષિપ્રમસ્ય વધં કુરુ ।
એવમુક્તસ્તુ સૂતેન કેશવો વાક્યમબ્રવીત્ ॥

એષ હ્યતિબલો દૈત્યો હિરણ્યકશિપુઃ પુરા ।
રિપુઃ સુરાણામભવદ્વરદાનેન ગર્વિતઃ ॥

તથાઽસીદ્રાવણો નામ રાક્ષસો હ્યતિવીર્યવાન્ ।
તેનૈવ બલવીર્યેણ બલં નાગણયન્મમ ॥

અહં મૃત્યુશ્ચ ભવિતા કાલે કાલે દુરાત્મનઃ ।
ન ભેતવ્યં તથા સૂત નૈષ કશ્ચિન્મયિ સ્થિતે ॥

ઇત્યેવમુક્ત્વા ભગવાન્નનર્દ ગરુડધ્વજઃ ।
પાઞ્ચજન્યં મહાશઙ્ખં પૂરયામાસ કેશવઃ ॥

સમ્મોહયિત્વા ભગવાંશ્ચક્રં દિવ્યં સમાદદે ।
ચિચ્છેદ ચ સુનીથસ્ય શિરશ્ચક્રેણ સંયુગે ॥

સ પપાત મહાબાહુર્વજ્રાહત ઇવાચલઃ ।
તતશ્ચેદિપતેર્દેહાત્તેજોઽગ્ર્યં દદૃશુર્નૃપાઃ ॥

ઉત્પતન્તં મહારાજ ગગનાદિવ ભાસ્કરમ્ । તતઃ કમલપત્રાક્ષં કૃષ્ણં લોકનમસ્કૃતમ્ ।
વવન્દે તત્તદા તેજો વિવેશ ચ નરાધિપ ॥

તદદ્ભુતમમન્યન્ત દૃષ્ટ્વા સર્વે મહીક્ષિતઃ ।
યદ્વિવેશ મહાબાહું તત્તેજઃ પુરુષોત્તમમ્ ॥

અનભ્રે પ્રવવર્ષ દ્યૌઃ પપાત જ્વલિતાશનિઃ ।
કૃષ્ણેન નિહતે ચૈદ્યે ચચાલ ન વસુન્ધરા ॥

તતઃ કેચિન્મહીપાલા નાબ્રુવંસ્તત્ર કિઞ્ચન ।
અતીતવાક્પથે કાલે પ્રેક્ષમાણા જનાર્દનમ્ ॥

હસ્તૈર્હસ્તાગ્રમપરે પ્રત્યપિંષન્નમર્ષિતાઃ ।
અપરે દશનૈરોષ્ઠાનદશન્ક્રોધમૂર્છિતાઃ ॥

રહશ્ચ કેચિદ્વાર્ષ્ણેયં પ્રશશંસુર્નરાધિપાઃ ।
કેચિદેવ સુસંરબ્ધા મધ્યસ્થાસ્ત્વપરેઽભવન્ ॥

પ્રહૃષ્ટાઃ કેશવં જગ્મુઃ સંસ્તુવન્તો મહર્ષયઃ । બ્રાહ્મણાશ્ચ મહાત્માનઃ પાર્થિવાશ્ચ મહાબલાઃ ।
શશંસુર્નિર્વૃતાઃ સર્વે દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણસ્ય વિક્રમમ્ ॥

સદેવગન્ધર્વગણા રાજાનો ભુવિ વિશ્રુતાઃ ।
પ્રણામં હિ હૃષીકેશે પ્રાકુર્વત મહાત્મનિ ॥

યે ત્વાસુરગણાઃ પક્ષાઃ સમ્ભૂતાઃ ક્ષત્રિયા ઇહ ।
તે નિન્દન્તિ હૃષીકેશં દુરાત્માનો ગતાયુષઃ ॥

પ્રજાપતિગણા યે તુ મધ્યસ્થાશ્ચ મહાત્મનિ ।
બ્રહ્મર્ષયશ્ચ સિદ્ધાશ્ચ ગન્ધર્વોરગચારણાઃ ॥

તે વૈ સ્તુવન્તિ ગોવિન્દં દિવ્યૈર્મઙ્ગલસંયુતૈઃ । પરસ્પરં ચ નૃત્યન્તિ ગીતેન વિવિધેન ચ ।
ઉપતિષ્ઠન્તિ ગોવિન્દં પ્રીતિયુક્તા મહાત્મનિ ॥

પ્રહૃષ્ટાઃ કેશવં જગ્મુઃ સંસ્તુવન્તો મહર્ષયઃ ।
બ્રાહ્મણાશ્ચાપિ સુપ્રીતાઃ પાણ્ડવાશ્ચ મહાબલાઃ ॥

પાણ્ડવસ્ત્વબ્રવીદ્ભાતૄન્સત્કારેણ મહીપતિમ્ ।
દમઘોષાત્મજં શૂરં સંસ્કારયત મા ચિરમ્ ॥

કુરુરાજવચઃ શ્રુત્વા ભ્રાતરસ્તે ત્વરાન્વિતાઃ ।
તથા ચ કૃતવન્તસ્તે ભ્રાતુર્વૈ શાસનં તદા ॥

ચેદીનામાધિપત્યે ચ પુત્રં તસ્યાજ્ઞયા હરેઃ ।
અભ્યષિઞ્ચત તં પાર્થઃ સહિતૈર્વસુધાધિપૈઃ ॥