મહાભારત · અધ્યાય 2.71

તતઃ પ્રવવૃતે યજ્ઞો ધર્મરાજસ્ય ધીમતઃ ।
શાન્તવિઘ્નાર્હણક્ષોભો મહર્ષિગણસઙ્કુલઃ ॥

તં તુ યજ્ઞં મહાબાહુરાસમાપ્તેર્જનાર્દનઃ ।
રરક્ષ ભગવાઞ્છૌરિઃ શાર્ઙ્ગચક્રગદાધરઃ ॥

તસ્મિન્યજ્ઞે પ્રવૃત્તે તુ વાગ્મિનો હેતુવાદિનઃ ।
હેતુવાદાન્બહૂન્પ્રાહુઃ પરપક્ષજિગીષવઃ ॥

દદૃશુસ્તે નૃપતયો યજ્ઞસ્ય વિધિમુત્તમમ્ ।
ઉપેન્દ્રસ્યેવ વિહિતં સહદેવેન ભારત ॥

તદ્યજ્ઞે ન્યવસન્રાજન્બ્રાહ્મણા ભૃશમુત્સુકાઃ ।
કથયન્તઃ કથાઃ પુણ્યાઃ પશ્યન્તો નટનર્તકાન્ ॥

દદૃશુસ્તોરણાન્યત્ર હેમતાલમયાનિ ચ ।
દીપ્તભાસ્કરતુલ્યાનિ પ્રદીપ્તાનીવ તેજસા ॥

સ યજ્ઞસ્તોરણૈસ્તત્ર ગ્રહૈર્દ્યોરિવ સમ્બભૌ ।
શય્યાસનવિહારાંશ્ચ સુબહૂન્રત્નસંવૃતાન્ ॥

ઘટાન્પાત્રીકટાહાનિ કલશાનિ સમન્તતઃ ।
ન તે કિઞ્ચિદસૌવર્ણમપશ્યંસ્તત્ર પાર્થિવાઃ ॥

ભુઞ્જાનાનાં ચ વિપ્રાણાં સ્વાદુભોજ્યૈઃ પૃથગ્વિધૈઃ ।
અનિશં શ્રૂયતે તત્ર મુદિતાનાં મહાત્મનામ્ ॥

દીયતાં દીયતામેષાં ભુજ્યતાં ભુજ્યતામિતિ ।
એવમ્પ્રકારાઃ સઞ્જલ્પાઃ શ્રૂયન્તે તત્ર નિત્યશઃ ॥

ઓદનાનાં વિકારાણિ સ્વાદૂનિ ચ બહૂનિ ચ ।
વિવિધઆનિ ચ ભક્ષ્યાણિ પેયાનિ મધુરાણિ ચ ॥

દદુર્દ્વિજાનાં સતતં રાજપ્રેષ્યા મહાધ્વરે ।
પૂર્ણે શતસહસ્રે તુ વિપ્રાણાં ભુઞ્જતાં તદા ॥

સ્થાપિતસ્તત્ર સઞ્જ્ઞાર્થં શઙ્ખોઽધ્માયત નિત્યશઃ ।
મુહુર્મુહુઃ પ્રણાદસ્તુ તસ્ય શઙ્ખસ્ય ભારત ॥

ઉત્તમઃ શ્રૂયતે શબ્દઃ શ્રુત્વા વિસ્મયમાગમન્ ।
એવં પ્રવૃત્તે યજ્ઞે તુ તુષ્ટપુષ્ટજનાયુતે ॥

અન્નસ્ય બહુશો રાજન્નુત્સેધાઃ પર્વતોપમાઃ ।
દધિકુલ્યાશ્ચ દદૃશુઃ સર્પિષશ્ચ હ્રદાઞ્જનાઃ ॥

જમ્બૂદ્વીપો હિ સકલો નાનાજનપદાયુતઃ ।
રાજન્નદૃશ્યતૈકસ્થો રાજ્ઞસ્તસ્મિન્મહાક્રતૌ ॥

તત્ર રાજસહસ્રાણિ પુરુષાણાં તતસ્તતઃ ।
ગૃહીત્વા ધનમાજગ્મુસ્તસ્ય રાજ્ઞો મહાક્રતૌ ॥

રાજાનઃ સ્રગ્વિણશ્ચૈવ સમ્મૃષ્ટમણિકુણ્ડલાઃ ।
તાન્પરીવિવિષુર્વિપ્રાઞ્છતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

વિવિધાન્યન્નપાનાનિ લેહ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ।
તેષાં નૃપોપભોગ્યાનિ બ્રાહ્મણેભ્યો દદુઃ સ્મ તે ॥

નાનાવિધાનિ ભક્ષ્યાણિ સ્વાદુપુષ્પફલાનિ ચ ।
ગુલાનિ સ્વાદુક્ષૌદ્રાણિ દદુસ્તે બ્રાહ્મણેષુ વૈ ॥

એતાનિ સતતં ભુક્ત્વા તસ્મિન્યજ્ઞે દ્વિજાતયઃ ।
પરાં પ્રીતિં યયુઃ સર્વે મોદમાનાસ્તતસ્તતઃ ॥

એવં પ્રમુદિતં સર્વં બહુશો ધનધાન્યવત્ ।
યજ્ઞવાટં નૃપા દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં પરમં યયુઃ ॥

યથાબદ્ધૂયમાનાગ્નિં રાજસૂયં મહાક્રતુમ્ ।
પાણ્ડવસ્ય યથાશાસ્ત્રં જુહુવુઃ સર્વયાજકાઃ ॥

વ્યાસધૌમ્યાદયઃ સર્વે વિધિવત્ષોડશર્ત્વિજઃ ।
સ્વસ્વકર્માણિ ચક્રુસ્તે પાણ્ડવસ્ય મહાક્રતૌ ॥

નાષડઙ્ગવિદત્રાસીત્સદસ્યો નાબહુશ્રુતઃ ।
નાવ્રતો નાનુપાધ્યાયો ન પાપો નાક્ષમો દ્વિજઃ ॥

ન તત્ર કૃપણઃ કશ્ચિદ્દરિદ્રો ન બભૂવ હ ।
ક્ષુધિતો દુઃખિતો વાપિ પ્રાકૃતો વાપિ માનુષઃ ॥

ભોજનં ભોજનાર્થિભ્યો દાપયામાસ સર્વદા ।
સહદેવો મહાતેજાઃ સતતં રાજશાસનાત્ ॥

સંસ્તરે કુશલાશ્ચાપિ સર્વકર્માણિ યાજકાઃ ।
દિવસ દિવસે ચક્રુર્યથાશાસ્ત્રાર્થચક્ષુષઃ ॥

બ્રાહ્મણા દેવશાસ્ત્રજ્ઞઃ કથાશ્ચક્રુશ્ચ સર્વતઃ ।
રેમિરે ચ કથાન્તે તુ સર્વે તસ્મિન્મહાક્રતૌ ॥

સા વેદિર્વેદસમ્પન્નૈર્દેવદ્વિજમહર્ષિભિઃ ।
આબભાસે તદા કીર્ણા નક્ષત્રૈર્દ્યૌરિવામલા ॥

પાણ્ડિત્યદર્શનાર્થાય કેચન દ્વિજસત્તમાઃ ।
તર્કાર્થમાગતાઃ કેચિત્કેચિદ્વિદ્યાભિમાનિનઃ ॥

કેચિદ્દિદૃક્ષયા કેચિદ્ભીત્યા રાજ્ઞઃ પ્રતાપિનઃ ।
સર્વેઽપ્યવભૃથસ્નાતા યાજકાઃ કેચન દ્વિજાઃ ॥

તતો વૈ હેમયૂપાંશ્ચ સર્વરત્નસમાચિતાન્ ।
શોભાર્થં કારયામાસ સહદેવો મહાદ્યુતિઃ ॥

દદૃશુસ્તોરણાન્યત્ર હેમતાલમયાનિ ચ ।
સ યજ્ઞસ્તોરણૈસ્તૈશ્ચ ગ્રહૈર્દ્યોરિવ સમ્બભૌ ॥

તાલાનાં તોરણૈર્હૈમૈર્દાન્તૈરિવ દિશાગજૈઃ ।
દિક્ષુ સર્વાસુ વિન્યસ્તૈસ્તેજોભિર્ભાસ્કરૈર્યથા ॥

સકિરીટૈર્નૃપૈશ્ચૈવ શુશુભે તત્સદસ્તદા ।
દેવૈર્દિવ્યૈશ્ચ યક્ષૈશ્ચ ઉરગૈર્દિવ્યમાનુષૈઃ ॥

વિદ્યાધરગણૈઃ કીર્ણઃ પાણ્ડવસ્ય મહાત્મનઃ ।
સ રાજસૂયઃ શુશુભે ધર્મરાજસ્ય ધીમતઃ ॥

ગન્ધર્વગણસઙ્કીર્ણઃ શોભિતોઽપ્સરસાં ગણૈઃ ।
દેવૈર્મુનિગણૈર્યક્ષૈર્દેવલોક ઇવાપરઃ ॥

સ કિમ્પુરુષગીતૈશ્ચ કિન્નરૈરુપશોભિતઃ ।
નારદશ્ચ જગૌ તત્ર તુમ્બુરુશ્ચ મહાદ્યુતિઃ ॥

વિશ્વાસુશ્ચિત્રસેનસ્તથાઽન્યે ગીતકોવિદાઃ ।
રમયન્તિ સ્મ તાન્સર્વાન્યજ્ઞકર્માન્તરેષ્વથ ॥

તત્ર ચાપ્સરસઃ સર્વાઃ સુન્દર્યઃ પ્રિયદર્શનાઃ ।
નનૃતુશ્ચ જગુશ્ચાત્ર નિત્યં કર્માન્તરેષ્વથ ॥

ઇતિહાસપુરાણાનિ આખ્યાનાનિ ચ સર્વશઃ ।
ઊચુર્વૈ શબ્દશાસ્ત્રજ્ઞા નિત્યં કર્માન્તરેષ્વથ ॥

ભેર્યશ્ચ મુરજાશ્ચૈવ મડ્ડુકા ગોમુખાશ્ચ યે ।
શૃઙ્ગવંશામ્બુજા વીણાઃ શ્રૂયન્તે સ્મ સહસ્રશઃ ॥

લોકેઽસ્મિન્સર્વવિપ્રાશ્ચ વૈશ્યાઃ શૂદ્રા નૃપાદયઃ । સર્વે મ્લેચ્છાઃ સર્વગણાસ્ત્વાદિમધ્યાન્તજાસ્તથા ।

નાનાદેશસમુદ્ભૂતૈર્નાનાજાતિભિરાગતૈઃ ।
પર્યાપ્ત ઇવ લોકોઽયં યુધિષ્ઠિરનિવેશને ॥

ભીષ્મદ્રોણાદયઃ સર્વે કુરવઃ સસુયોધનાઃ ।
વૃષ્ણયશ્ચ સમગ્રાશ્ચ પાઞ્ચાલાશ્ચાપિ સર્વશઃ ॥

યજ્ઞેઽસ્મિન્સર્વકર્માણિ ચક્રુર્દાસા ઇવ ક્રતૌ ।
એવં પ્રવૃત્તો યજ્ઞઃ સ ધર્મરાજસ્ય ધીમતઃ ॥

શુશુભે ચ મહાબાહો સોમસ્યેવ ક્રતુર્યથા ।
વસ્ત્રાણિ કમ્બલાંશ્ચૈવ પ્રાવારાંશ્ચૈવ સર્વદા ॥

નિષ્કહેમજભાણ્ડાનિ ભૂષણાનિ ચ સર્વશઃ ।
પ્રદદૌ તત્ર વિપ્રાણાં ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

યાનિ તત્ર મહીપાલૈર્લબ્ધવાન્ભરતર્ષભઃ ।
તાનિ સર્વાણિ રત્નાનિ બ્રાહ્મણાનાં દદૌ તદા ॥