મહાભારત · અધ્યાય 2.57

તાં પુરી દ્વારકીં દૃષ્ટ્વા વિભુર્નારાયણો હરિઃ ।
હૃષ્ટઃ સર્વાર્થસમ્પન્નઃ ------- ॥

સોઽપશ્યદ્વૃક્ષષણ્ડાંશ્ચ રમ્યાન્નાનાજનાન્વહૂન્ ।
સમન્તતો દ્વારવત્યાં નાનાપુષ્પફલાન્વિતાન્ ॥

અર્કચન્દ્રપ્રતીકાશૈર્મેરુકૂટનિભૈર્ગૃહૈઃ ।
દ્વારકામાવૃતાં રમ્યાં સુકૃતાં વિશ્વકર્મણા ॥

પદ્મષણ્ડાકુલાભિશ્ચ હંસસેવિતવારિભિઃ ।
ગઙ્ગાસિન્ધુપ્રકાશાભિઃ પરિઘાભિરલઙ્કૃતામ્ ॥

પ્રાકારેણાર્કવર્ણેન પાણ્ડરેણ વિરાજિતામ્ ।
વિયન્મૂર્ધ્નિ નિવિષ્ટેન દ્યામિવાભ્રપરિચ્છદામ્ ॥

નન્દનપ્રતિમૈશ્વાપિ મિશ્રકપ્રતિમૈર્વનૈઃ ।
તત્ર સા વિહિતા સાક્ષાન્નગરી વિશ્વકર્મણા ॥

------------ જનહર્ષિણી ।
------------ પ્રસાદપ્રવરૈઃ શુભા ॥

તસ્મિન્પુરવારશ્રેષ્ઠે દાશાર્હાણાં યશસ્વિનામ્ ।
નેશ્માનિ જહૃષે દૃષ્ટ્વા ભગવાન્પાકશાસનઃ ॥

સમુચ્છ્રિતપતાકાનિ પારિપ્લવનિભાનિ ચ ।
------------ મેરુકૂટનિભાનિ ચ ॥

----- ---

---- સધાતુભિરિવાદ્રિભિઃ ॥ 2-57-12અ----- ----------- જામ્બૂનદમયદ્વારૈર્વૈડૂર્યવિકૃતાર્ગલૈઃ ॥

સર્વર્તુસુખસંસ્યર્શૈર્મહાધનપરિચ્છદૈઃ ।
રમ્યસાનુગૃહૈઃ શૃઙ્ગૈર્વિચિત્રૈરિવ પર્વતૈઃ ॥

પઞ્ચવર્ણસવર્ણૈશ્ચ પુષ્પવૃષ્ટિસમપ્રભૈઃ ।
તુલ્યૈઃ પર્જન્યનિર્ઘોષૈર્હ્રાદૈર્ભોગવતી યથા ॥

કૃષ્ણધ્વજોપવાહ્યૈશ્ચ દાશાર્હાયુધરોહિતૈઃ ।
વૃષ્ણિવીરમયૂરૈશ્ચ સ્ત્રીસહસ્રપ્રજાકુલૈઃ ॥

વાસુદેવૈન્દ્રપર્જન્યૈર્ગૃહમેઘૈરલઙ્કૃતા ।
દદૃશે દ્વારકાઽતીવ મેઘૈર્દ્યૈરિવ સંવૃતા ॥

સાક્ષાદ્ભગવતો વેશ્મ વિહિતં વિશ્વકર્મણા ।
દદૃશુર્વાસુદેવસ્ય ચતુર્યોજનમાયતમ્ ॥

તાવદેવ સુવિસ્તીર્ણં સુસમ્પૂર્ણં મહાધનૈઃ ।
પ્રાસાદવરસમ્પન્નં યુક્તં જગતિ પર્વતૈઃ ॥

યં ચકાર મહાભાગસ્ત્વષ્ટા વાસવચોદિતઃ ।
પ્રાસાદં હેમનાભસ્ય સર્વતો યોજનાયતમ્ ॥

મેરોરિવ ગિરેઃ શૃઙ્ગમુચ્છ્રિતં કાઞ્ચનાલયમ્ ।
રુક્મિણ્યાઃ પ્રવરો વાસો નિર્મિતઃ સુમહાત્મના ॥

સત્યભામા પુનર્વેશ્મ સદા વસતિ પાણ્ડરમ્ ।
વિચિત્રમણિસોપાનં યં વિદુઃ શીતવાનિતિ ॥

વિમલાદિત્યવર્ણાભિઃ પતાકાભિરલઙ્કૃતમ્ ।
વ્યક્તબદ્ધં યથોદ્દેશે ચતુર્દશમહાધ્વજમ્ ॥

સર્વપ્રાસાદમુખ્યોઽત્ર જામ્બવત્યા વિભૂષિતઃ ।
પ્રભાયા જૃમ્ભણૈશ્ચિત્રૈસ્ત્રૈલોક્યમિવ ભાસયન્ ॥

યસ્તુ પાણ્ડરવર્ણાભસ્તયોરન્તરમાશ્રિતઃ ।
વિશ્વકર્માકરોદેનં કૈલાસશિખરોપમમ્ ॥

જામ્બૂનદપ્રદીપ્તાગ્રઃ પ્રદીપ્તજ્વલનોપમઃ ।
સાગરપ્રતિમોઽતિષ્ઠન્મેરુરિત્યભિવિશ્રુતઃ ॥

તસ્મિન્ગાન્ધારરાજસ્ય દુહિતા કુલશાલિની ।
સુકેશી નામ વિખ્યાતા કેશવેન નિવેશિતા ॥

પદ્મકૂટ ઇતિ ખ્યાતઃ પદ્મવર્ણો મહાપ્રભઃ ।
સુપ્રભાયા મહાબાહો વાસઃ સ પરમોચ્છ્રિતઃ ॥

યસ્તુ સૂર્યપ્રભો નામ પ્રાસાદવર ઉચ્યતે ।
લક્ષણાયાઃ કુરુશ્રેષ્ઠ સ દત્તઃ શાર્ઙ્ગધન્વના ॥

વૈડૂર્યવરવર્ણાભઃ પ્રાસાદો હરિતપ્રભઃ ।
શ્વેતજાલા હિ યત્રૈવ યત્રૈવ ચ નિવેશિતા ॥

યં વિદુઃ સર્વભૂતાનિ હરિરિત્યેવ ભારત ।
સુમિત્રવિજયાવાસો દેવર્ષિગણપૂજિતઃ ॥

મહિષ્યા વાસુદેવસ્ય ભૂષણં સર્વવેશ્મનામ્ ।
યસ્તુ પ્રાસાદમુખ્યોઽત્ર વિહિતઃ સર્વશિલ્પિભિઃ ॥

મહિષ્યા વાસુદેવસ્ય કેતુમાનિતિ વિશ્રુતઃ ।
પ્રસાદો વિરજો નામ વિરજસ્કો મહાત્મનઃ ॥

ઉપસ્થાનગૃહં તાત કેશવસ્ય મહાત્મનઃ ।
યસ્તુ પ્રાસાદમુખ્યોઽત્ર યં ત્વષ્ટા વ્યદધાત્સ્વયમ્ ॥

યોજનાયતવિષ્કમ્ભં સર્વરત્નમયં વિભોઃ ।
તેષાં તુ વિહિતાઃ સર્વે રુક્મદણ્ડાઃ પતાકિનઃ ॥

સદને વાસુદેવસ્ય માર્ગસઞ્જનના ધ્વજાઃ ।
ઘણ્ટાજાલાનિ તત્રૈવ સર્વેષાં નિવેશને ॥

આહૃત્ય યદુસિંહેન વૈજયન્તચ્છલો મહાત્ ।
હંસકૂટસ્ય યચ્છ્રઙ્ગમિન્દ્રદ્યુમ્નસરો મહત્ ॥

ષષ્ટિતાલસમુત્સેધમર્ધયોજનવિસ્તૃતમ્ ।
સકિન્નરમહાનાદં તદપ્યમિતતેજસઃ ॥

પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
આદિત્યપથગં યત્તન્મેરોઃ શિખરમુત્તમમ્ ॥

જામ્બૂનદમયં દિવ્યં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
તદપ્યુત્પાટ્ય કુચ્છ્રેણ સ્વં નિવેશનમાહૃતમ્ ॥

ભ્રાજમાનં પુરા તત્ર સર્વૌષધિવિદીપિતમ્ ।
યમિન્દ્રભવનાચ્છૌરિરાજહાર પરન્તપઃ ॥

પારિજાતઃ સ તત્રૈવ કેશવેન નિવેશિતઃ ।
લેપહસ્તશતૈર્જુષ્ટો વિમાનૈશ્ચ હિરણ્મયૈઃ ॥

વિહિતા વાસુદેવેન તત્રૈવ ચ મહાદ્રુમાઃ ।
પદ્માકુલજલોપેતા રક્તસૌગન્ધિકોત્પલાઃ ॥

મણિમૌક્તિકવાલૂકાઃ પુષ્કરિણ્યઃ સરાંસિ ચ ।
તાસાં પરમકૂલિ શોભયન્તિ મહાદ્રુમાઃ ॥

સાલતાલાશ્વકર્ણાશ્ચ શતશાખાશ્ચ રોહિણઃ ।
ભલ્લાતકકપિત્થાશ્ચ ઇન્દ્રવૃક્ષાશ્ચ ચમ્પકાઃ ॥

ખાદિરા મૃતકાશ્ચૈવ સમન્તાત્પરિરોપિતાઃ ।
યે ચ હૈમવતા વૃક્ષા યે ચ નન્દનજાસ્તથા ॥

આહૃત્ય યદુસિંહેન તેઽપિ તત્ર નિવેશિતાઃ ।
રત્નપીતારુણપ્રખ્યાઃ સિતપુષ્પાશ્ચ પાદપાઃ ॥

સર્વર્તુફલપૂર્ણોસ્તે તે ચ કાનનસિન્ધુષુ ।
સહસ્રપત્રપદ્માશ્ચ મન્દરાશ્ચ સહસ્રશઃ ॥

અશોકાઃ કર્ણિકારાશ્ચ તિલકા નાગ મલ્લિકાઃ ।
કુરકા નાગપુષ્પાશ્ચ ચમ્પકાસ્તૃણપુલ્લિકાઃ ॥

સપ્તવર્ણાઃ કબન્ધાશ્ચ નીપાઃ કુરવકાસ્તથા ।
કેતકાઃ કેસરાશ્ચૈવ હિનતાલતલતાટકાઃ ॥

તાલાઃ પ્રલમ્બા વકુલાઃ પિણ્ડિકા બીજપૂરકાઃ ।
દ્રુતામલકખર્જૂરા મહિતા જમ્બુકાસ્તથા ॥

આમ્રાઃ પનસવૃક્ષાશ્ચ ચમ્પકાસ્તિલતિન્દુકાઃ ।
લિકુચામૃતાશ્ચૈવ ક્ષીરિકા કર્ણિકા તથા ॥

નાલિકેરેઙ્ગુદાશ્ચૈવ ઉત્ક્રોશકવનાનિ ચ ।
કદલી જાતમલ્લી ચ પાટલી કુમુદોત્પલાઃ ॥

નીલોત્પલકપૂર્ણાશ્ચ વાપ્યઃ કૂપાઃ સહસ્રશઃ ।
ફુલ્લાશાકકપિત્થાશ્ચ તૈસ્તીર્ત્વા બન્ધુજીવકાઃ ॥

પ્રિયાલાશોકવાદિર્યાઃ પ્રાચીનાશ્ચાપિ સર્વશઃ ।
પ્રિયઙ્ગુબદરીભિશ્ચ યવૈઃ સ્યન્દનચન્દનૈઃ ॥

શચીપીલુપલાશ્ચૈશ્ચ પલાશવધપિપ્લૈઃ ।
ઉદુમ્બરૈશ્ચ બિલ્વૈશ્ચ પાલાશૈઃ પારિભદ્રકૈઃ ॥

ઇન્દ્રવૃક્ષાર્જુનૈશ્ચૈવ અશ્વત્થૈશ્ચિરબિલ્વકૈઃ ।
ભૌમગઞ્જનવૃક્ષૈશ્ચ ભલ્લાભૈરશ્વસાહ્વયૈઃ ॥

સજ્જૈસ્તામ્બૂલવલ્લીભિર્લવઙ્ગૈઃ ક્રમુકૈસ્તથા ।
વંશૈશ્ચ વિવિધૈસ્તત્ર સમન્તાત્પરિરોપિતૈઃ ॥

યે ચ નન્દનજા વૃક્ષા યે ચ ચૈત્રરથે વને ।
સર્વે તે યદુનાથેન સમન્તાત્પરિરોપિતાઃ ॥

સમાહિતા મહાનદ્યઃ પીતલોહિતવાલુકાઃ ।
તસ્મિન્ગૃહવરે રમ્યે મણિશક્રસવાલુકાઃ ॥

મત્તબર્હિણનાદાશ્ચ કોકિલાશ્ચ મદાવહાઃ ।
બભૂવુઃ પરમોપેતાઃ સર્વે જગતિ પર્વતાઃ ॥

તત્રૈવ ગજયૂથાનિ તત્ર ગોમહિષાસ્તથા ।
નિવાસાશ્ચ કૃતાસ્તત્ર વરાહા મૃગપક્ષિણામ્ ॥

વિશ્વકર્મકૃતઃ શૈલઃ પ્રાકારસ્તત્ર વેશ્મનિ ।
વ્યક્તકિષ્કુશતોદ્યામઃ સુધારસસમપ્રભઃ ॥

તેન તે ચ મહાશૈલાઃ સરિતશ્ચ સરાંસિ ચ ।
પરિક્ષિપ્તાનિ વૈ તસ્ય વનાન્યુપવનાનિ ચ ॥