મહાભારત · અધ્યાય 2.50

શૃણુ રાજંસ્તતો વિષ્ણોઃ પ્રાદુર્ભાવં મહાત્મનઃ ।
અષ્ટાવિંશે યુગે ચાપિ માર્કણ્ડેયપુરઃ સરઃ ॥

તિથૌ નાવમિકે જજ્ઞે તથા દશરથાદપિ ।
કૃત્વાઽત્માનં મહાબાહુશ્ચતુર્ધા વિષ્ણુરવ્યયઃ ॥

લોકે રામ ઇતિ ખ્યાતસ્તેજસા ભાસ્કરોપમઃ ।
પ્રસાદનાર્થં લોકસ્ય વિષ્ણુસ્તત્ર સનાતનઃ ॥

ધર્માર્થમેવ કૌન્તેય જજ્ઞે તત્ર મહાયશાઃ ।
તમપ્યાહુર્મનુષ્યેન્દ્રં સર્વભૂતપતેસ્તનુમ્ ॥

યજ્ઞવિઘ્નકરસ્તત્ર વિશ્વામિત્રસ્ય ભારત ।
સુબાહુર્નિહતસ્તેન મારીચસ્તાડિતો ભૃશમ્ ॥

તસ્મૈ દત્તાનિ ચાસ્રાણિ વિશ્વમિત્રેણ ધીમતા ।
વધાર્થં સર્વશત્રૂણાં દુર્વારાણિ સુરૈરપિ ॥

વર્તમાને મહાયજ્ઞે જનકસ્ય મહાત્મનઃ ।
ભગ્નં માહેશ્વરં ચાપં ક્રીડતા લીલયા ભૃશમ્ ॥

તતસ્તુ સીતાં જગ્રાહ ભાર્યાર્થે જાનકીં વિભુઃ ।
નગરીં પુનરાસાદ્ય મુમુદે તત્ર સીતયા ॥

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય પિત્રા તત્રાભિચોદિતઃ ।
કૈકેય્યાઃ પ્રિયમન્વિચ્છન્વનમભ્યવપદ્યત ॥

યઃ સમાઃ સર્વધર્મજ્ઞશ્ચતુર્દશ વને વસન ।
લક્ષ્મણાનુચરો રામઃ સર્વભૂતહિતે રતઃ ॥

ચતુર્દશ વને તીર્ત્વા તદા વર્ષાણિ ભારત ।
રૂપિણી યસ્ય પાર્શ્વસ્થા સીતેત્યભિહિતા જનૈઃ ॥

પૂર્વોચિતત્વાત્સા લક્ષ્મીર્ભર્તારમનુશોચતિ ।
જનસ્થાને વસન્કાર્યં ત્રિદશાનાં ચકાર સઃ ॥

મારીચં દૂષણં હુત્વા ખરં ત્રિશિરસં તથા ।
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસાં ઘોરકર્મણામ્ ॥

જઘાન રામો ધર્માત્મા પ્રજાનાં હિતકામ્યય ।
વિરાધં ચ કબન્ધં ચ રાક્ષસૌ ઘોરકર્મિણૌ ॥

જઘાન ચ તદા રામો ગન્ધર્વૌ શાષવિક્ષતૌ ।
સ રાવણસ્ય ભગિનીનાસાચ્છેદમકારયત્ ॥

ભાર્યાવિયોગં તં પ્રાપ્ય મૃગયન્વ્યચરદ્વનમ્ ।
સ તસ્માદૃશ્યમૂકં તુ ગત્વા પમ્પામતીત્ય ચ ॥

સુગ્રીવં મારુતિં દૃષ્ટ્વા ચક્રે મૈત્રીં તયોઃ સ વૈ ।
અથ ગત્વા સ કિષ્કિન્ધાં સુગ્રીવેણ તદા સહ ॥

નિહત્ય વાલિનં યુદ્ધે વાનરેદ્રં મહાબલમ્ ।
અભ્યપિઞ્ચત્તદા રામઃ સુગ્રીવં વાનરેશ્વરમ્ ॥

તતઃ સ વીર્યવાન્રાજંસ્ત્વરયા વૈ સમુત્સુકઃ ।
વિચિત્ય વાયુપુત્રેણ લઙ્કાદેશં નિવેદિતઃ ॥

મેતું વદ્ધ્વા સમુદ્રસ્ય વાનરૈઃ સ સમુત્સુકઃ ।
સીતાયાઃ પદમન્વિચ્છન્રામો લઙ્કાં વિવેશ વૈ ॥

દેવોરગગણાનાં હિ યક્ષરાક્ષસપક્ષિણામ્ ।
તત્રાવદ્યં રાક્ષસેન્દ્રં રાવણં યુધિ દુર્જયમ્ ॥

યુક્તં રાક્ષસકોટીભિર્ભિન્નાઞ્જનચયોપમમ્ ।
દુર્નિરીક્ષ્યં સુરગણૈર્વરદાનેન દર્પિતમ્ ॥

જઘાન સચિવૈઃ સાર્ધં સાન્વયં રાવણં રણે ॥

ત્રૈલોક્યકણ્ટકં વીરં મહાકાયં મહાબલમ્ ।
રાવમં સગણં હત્વા રામો ભૂતપતિઃ પુરા ॥

લઙ્કાયાં તં મહાત્માનં રાક્ષસેન્દ્રં વિભીષણમ્ ।
અભિષિચ્ય તતો રામ અમરત્વં દદૌ તદા ॥

આરુહ્ય પુષ્પકં રામઃ સીતામાદાય પાણ્ડવ ।
સબલં સ્વપુરં ગત્વા ધર્મરાજ્યમપાલયત્ ॥

દાનવો લવણો નામ મધોઃ પુત્રો મહાબલઃ ।
શત્રુઘ્નેન હતો રાજંસ્તદા રામસ્ય શાસનાત્ ॥

એવં બહૂનિ કર્માણિ કૃત્વા લોકહિતાય સઃ ।
રાજં ચકાર વિધિવદ્રામો ધર્મભૃતાં વરઃ ॥

શતાશ્વમેધાનાજહ્રે જ્યોતિરુક્થ્યાન્નિરર્ગલાન્ । નાશ્રૂયન્તાશુભા વાચો નાત્યયઃ પ્રાણિનાં તદા ।

ન દસ્યુજં ભયં ચાસીદ્રામે રાજ્યં પ્રશસતિ ।
ઋષીણાં દેવતાનાં ચ મનુષ્યાણાં તથૈવ ચ ॥

પૃથિવ્યાં ધાર્મિકાઃ સર્વે રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ।
નાધર્મિષ્ઠો નરઃ કશ્ચિદ્બભૂવ પ્રાણિનાં ક્વચિત્ ॥

પ્રાણાપાનૌ સમૌ હ્યાસ્તાં રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ।
ગાધામપ્યત્ર ગાયન્તિ યે પુરાણવિદો જનાઃ ॥

શ્યામો યુવા લોહિતાક્ષો માતઙ્ગાનામિવર્ષભઃ ।
આજાનુબાહુઃ સુમુખઃ સિંહસ્કન્ધો મહાબલઃ ॥

દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ ।
રાજ્યં ભોગં ચ સમ્પ્રાપ્ય શશાસ પૃથિવીમિમામ્ ॥

રામો રામો રામ ઇતિ પ્રાજાનામભવન્કથાઃ ।
રામભૂતં જગદિદં રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ॥

ઋગ્યજુઃ સામહીનાશ્ચ ન તદાઽસન્દ્વિજાયઃ ।
ઉષિત્વા દણ્ડકે કાર્યં ત્રિદશાનાં ચકાર સઃ ॥

પૂર્વાપકારિણં તં તુ પૌલસ્ત્યં મનુજર્ષભમ્ ।
દેવગન્ધર્વનાગાનામરિં સ નિજઘાનહ ॥

સત્વવાન્ગુણસમ્પન્નો દીપ્યમાનઃ સ્વતેજસા ।
એવમેવ મહાબાહુરિક્ષ્વાકુકુલવર્ધનઃ ॥

રાવણં સગણં હત્વા દિવમાક્રમતાભિભૂઃ ।
ઇતિ દાશરથેઃ ખ્યાતઃ પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ ॥

તતઃ કૃષ્ણો મહાબાહુર્ભીતાનામભયઙ્કરઃ ।
અષ્ટાવિંશે યુગે રાજઞ્જજ્ઞે શ્રીવત્સલક્ષણઃ ॥

પેશલશ્ચ વદાન્યશ્ચલોકે બહુમતો નૃષુ ।
સ્મૃતિમાન્દેશકાલજ્ઞઃ શઙ્ખચક્રગદાસિભૃત્ ॥

વાસુદેવ ઇતિ ખ્યાતો લોકાનાં હિતકૃત્સદા ।
વૃષ્ણીનાં ચ કુલે જાતો ભૂમેઃ પ્રિયચિકીર્ષયા ॥

શત્રૂણાં ભયકૃદ્દાતા મધુહેતિ સ વિશ્રુતઃ ।
શકટાર્જુનરામાણાં કીલસ્થાનાન્યસૂદયત્ ॥

કંસાદીન્નિજઘાનાજૌ દૈત્યાન્માનુષવિગ્રહાન્ ।
અયં લોકહિતાર્થાય પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ ॥

કલ્કી વિષ્ણુયશા નામ ભૂયશ્ચોત્પત્સ્યતે હરિઃ ।
લેર્યુગાન્તે સમ્પ્રાપ્તે ધર્મે શિથિલતાં ગતે ॥

પાષણ્ડિનાં ગણાનાં હિ વધાર્થં ભરતર્ષભ ।
ધર્મસ્ય ચ વિવૃદ્ધ્યર્થં વિપ્રાણાં હિતકામ્યયા ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવો વિષ્ણોર્દેવગણૈર્યુતાઃ ।
પ્રાદુર્ભાવાઃ પુરાણેષુ ગીયન્તે બ્રહ્મવાદિભિઃ ॥