મહાભારત · અધ્યાય 16.1

નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ।
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

પ્રાપ્ય પૈતામહં રાજ્યં મમ પૂર્વપિતામહાઃ ।
કથમાસન્મહારાજે ધૃતરાષ્ટ્રે મહાત્મનિ ॥

સ તુ રાજા હતામાત્યો હતપુત્રો નિરાશ્રયઃ ।
કથમાસીદ્ધતૈશ્વર્યો ગાન્ધારી ચ તપસ્વિની ॥

કિયન્તં ચૈવ કાલં તે મમ પૂર્વપિતામહાઃ ।
સ્થિતા રાજ્યે મહાત્માનસ્તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

પ્રાપ્ય રાજ્યં મહાત્માનઃ પાણ્ડવા હતશત્રવઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રં પુરસ્કૃત્ય પૃથિવીં પર્યપાલયન્ ॥

ધૃતરાષ્ટ્રમુપાતિષ્ઠદ્વિદુરઃ સઞ્જયસ્તથા ।
વૈશ્યાપુત્રશ્ચ મેધાવી યુયુત્સુઃ કુરુસત્તમ ॥

પાણ્ડવાઃ સર્વકાર્યેષુ પર્યપૃચ્ચન્ત તં નૃપમ્ ।
ચક્રુસ્તેનાભ્યનુજ્ઞાતા વર્ષાણિ દશ પઞ્ચ ચ ॥

સદાઽભિગમ્ય તે વીરાઃ પર્યુપાસન્ત તં નૃપમ્ ।
પાદાભિવાદનં કૃત્વા ધર્મિરાજમતે સ્થિતાઃ ॥

તે મૂર્ધ્નિ સમુપાઘ્રાતાઃ સર્વકાર્યાણિ ચક્રિરે ।
કુન્તિભોજસુતા ચૈવ ગાન્ધારીમન્વવર્તત ॥

દ્રૌપદી ચ સુભદ્રા ચ યાશ્ચાન્યાઃ પાણ્ડવસ્ત્રિયઃ ।
સમાં વૃત્તિમવર્તન્ત તયોઃ શ્વશ્ર્વોર્યથાવિધિ ॥

શયનાનિ મહાર્હાણિ વાસાંસ્યાભરણાનિ ચ ।
રાજાર્હાણિ ચ સર્વાણિ ભક્ષ્યભોજ્યાન્યનેકશઃ ॥

યુધિષ્ઠિરો મહારાજ ધૃતરાષ્ટ્રેઽભ્યુપાહરત્ ।
તથૈવ કુન્તી ગાન્ધાર્યાં ગુરુવૃત્તિમવર્તત ॥

વિદુરઃ સઞ્જયશ્ચૈવ યુયુત્સુશ્ચૈવ કૌરવ ।
ઉપાસતે સ્મ તં વૃદ્ધં હતપુત્રં જનાધિપમ્ ॥

શ્યાલો દ્રોણસ્ય યશ્ચાસીદ્દયિતો બ્રાહ્મમો મહાન્ ।
સ ચ તસ્મિન્મહેષ્વાસઃ કૃપઃ સમભવત્તદા ॥

વ્યાસશ્ચ ભગવાન્નિત્યમાસાઞ્ચક્રે નૃપેણ હ ।
કથાઃ કુર્વન્પુરાણર્ષિર્દેવર્ષિપિતૃરક્ષસામ્ ॥

ધર્મયુક્તાનિ કાર્યાણિ વ્યવહારાન્વિતાનિ ચ ।
ધૃતરાષ્ટ્રાભ્યનુજ્ઞાતો વિદુરસ્તાન્યકારયત્ ॥

સામન્તેભ્યઃ પ્રિયાણ્યસ્ય કાર્યાણિ સુબહૂન્યપિ ।
પ્રાપ્યન્તેઽર્થેઃ સુલઘુભિઃ સુનયાદ્વિદુરસ્ય વૈ ॥

અકરોદ્બન્ધમોક્ષં ચ વધ્યાનાં મોક્ષણં તથા ।
ન ચ ધર્મસુતો રાજા કદાચિત્કિઞ્ચિદબ્રવીત્ ॥

વિહારયાત્રાસુ પુનઃ કુરુરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।
સર્વાન્કામાનુપસ્થાપ્ય ધૃતરાષ્ટ્રે ન્યવેદયત્ ॥

આરાલિકાઃ સૂપકારા રાગષાડવિકાસ્તથા ।
ઉપાતિષ્ઠન્ત રાજાનં ધૃતરાષ્ટ્રં યથાપુરમ્ ॥

વાસાંસિ ચ મહાર્હાણિ માલ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ।
ઉપાજહ્રુર્યથાકાલં ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પાણ્ડવાઃ ॥

મૈરેયમધુમાંસાનિ પાનકાનિ લઘૂનિ ચ ।
ચિત્રાન્ભક્ષ્યવિકારાંશ્ચ ચક્રુસ્તસ્ય યથા પુરા ॥

યે ચાપિ પૃથિવીપાલાઃ સમાજગ્મુસ્તતસ્તતઃ ।
ઉપાતિષ્ઠન્ત તે સર્વે કૌરવેન્દ્રં યથાપુરા ॥

કુન્તી ચ દ્રૌપદી ચૈવ સાત્વતી ચ યશસ્વિની ।
ઉલૂપી નાગકન્યા ચ દેવી ચિત્રાઙ્ગદા તથા ॥

ધૃષ્ટકેતોશ્ચ ભગિની જરાસન્ધસુતા તથા । એતાશ્ચાન્યાશ્ચ બહ્વ્યો વૈ યોષિતઃ પુરુષર્ષભ ।
કિન્કરાઃ પર્યુપાતિષ્ઠન્સર્વાઃ સુબલજાં તથા ॥

યથા પુત્રવિયુક્તોઽયં ન કિઞ્ચિદ્દુઃખમાપ્નુયાત્ ।
ઇતિ તાનન્વશાદ્ભાતૄન્નિત્યમેવ યુધિષ્ઠિરઃ ॥

એવં તે ધર્મરાજસ્ય શ્રુત્વા વચનમર્થવત્ ।
સવિશેષમવર્તન્તિ ભીમમેકં તદા વિના ॥

ન હિ તત્તસ્ય વીરસ્ય હૃદયાદપસર્પતિ ।
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય દુર્બુદ્ધ્યા યદ્વૃત્તં દ્યૂતમણ્ડલે ॥