મહાભારત · અધ્યાય 15.9

પ્રવિશ્ય ત્વર્જુનો રાજન્નાશ્રમં સત્યવાદિનઃ ।
દદર્શાસીનમેકાન્તો મુનિં સત્યવતીસુતમ્ ॥

સ તમાસાદ્ય ધર્મજ્ઞમુપતસ્થે મહાવ્રતમ્ ।
અર્જુનોસ્મીતિ નામાસ્તૈ નિવેદ્યાભ્યવદત્તતઃ ॥

સ્વાગતં તેઽસ્ત્વિતિ પ્રાહ મુનિઃ સત્યવતીસુતઃ ।
આસ્યતામિતિ હોવાચ પ્રસન્નાત્મા મહામુનિઃ ॥

તમપ્રતીતમનસં નિઃશ્વસન્તં પુનઃપુનઃ ।
નિર્વિષ્ણમનસં દૃષ્ટ્વા પાર્થં વ્યાસોઽબ્રવીદિદમ્ ॥

નખકેશદશાકુમ્ભવારિણા કિં સમુક્ષિતઃ ।
આવીરજાનુગમનં બ્રાહ્મણો વા હતસ્ત્વયા ॥

યુદ્ધે પરાજિતો વાઽસિ દતશ્રીરિવ લક્ષ્યસે । ન ત્વાં પ્રભિન્નં જાનામિ કિમિદં ભરતર્ષભ ।
શ્રોતવ્યં ચેન્મયા પાર્થ ક્ષશ્રિપ્રમાખ્યાતુમર્હસિ ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

યઃ સ મેઘવપુઃ શ્રીમાન્બૃહત્પઙ્કજલોચનઃ ।
સ કૃષ્ણઃ સહ રામેણ ત્યક્ત્વા દેહં દિવં ગતઃ ॥

તદનુસ્મૃત્ય સમ્મોહં તદા શોકં મહામતે ।
પ્રયામિ સર્વદા મહ્યં મુમૂર્ષા ચોપજાયતે ॥

તદ્વાક્યસ્પર્શનાલોકસુખં ચામૃતસન્નિભમ્ । સંસ્મૃત્ય દેવદેવસ્ય પ્રમુહ્યિત્યમૃતાત્મનઃ ॥

મૌસલે વૃષ્ણિવીરાણાં વિનાશો બ્રહ્મશાપજઃ ।
બભૂવ વીરાન્તકરઃ પ્રભાસે રોમહર્ષણઃ ॥

એતે શૂરા મહાત્માનઃ સિંહદર્પા મહાબલાઃ ।
ભોજવૃષ્ણ્યન્ધકા બ્રહ્મન્નન્યોન્યં તૈર્હતં યુધિ ॥

ગદાપરિઘશક્તીનાં સહાઃ પરિઘબાહવઃ ।
ત એરકાભિર્નિહતાઃ પશ્ય કાલસ્ય પર્યયમ્ ॥

હતં પઞ્ચશતં તેષાં સહસ્રં બાહુશાલિનામ્ ।
નિધનં સમનુપ્રાપ્તં સમાસાદ્યેતરેતરમ્ ॥

પુનઃપુનર્ન મૃષ્યામિ વિનાશમમિતૌજસામ્ ।
ચિન્તયાનો યદૂનાં ચ કૃષ્ણસ્ય ચ યશસ્વિનઃ ॥

શોષણં સાગરસ્યેવ મન્દરસ્યેવ ચાલનમ્ ।
નભસઃ પતનં ચૈવ શૈત્યમગ્નેસ્તથૈવ ચ ॥

અશ્રદ્ધેયમહં મન્યે વિનાશં શાર્ઙ્ગધન્વનઃ ।
ન ચેહ સ્થાતુમિચ્છામિ લોકે કૃષ્ણવિનાકૃતઃ ॥

ઇતઃ કષ્ટતરં ચાન્યચ્છૃણુ તદ્વૈ તપોધન ।
મનો મે દીર્યતે યેન ચિન્તયાનસ્ય વૈ મુહુઃ ॥

પશ્યતો વૃષ્ણિદારાશ્ચ મમ બ્રહ્મન્સહસ્રશઃ ।
આભીરૈરભિભૂયાજૌ હૃતાઃ પઞ્ચનદાલયૈઃ ॥

ધનુરાદાય તત્રાહં નાશકં તસ્ય પૂરણે ।
યથાપુરા ચ મે વીર્યં ભુજયોર્ન તથાઽભવત્ ॥

અસ્ત્રાણિ મે પ્રનષ્ટાનિ વિવિધાનિ મહામુને ।
શરાશ્ચ ક્ષયમાપન્નાઃ ક્ષણેનૈવ સમન્તતઃ ॥

પુરુષસ્ચાપ્રમેયાત્મા શઙ્ખચક્રગદાધરઃ ।
ચતુર્ભુજઃ પીતવાસાઃ શ્યામઃ પદ્મદલેક્ષણઃ ॥

યશ્ચ યાતિ પુરસ્તાન્મે રથસ્ય સુમહાદ્યુતિઃ ।
પ્રદહન્રિપુસૈન્યાનિ ન પશ્યામ્યહમદ્ય તમ્ ॥

યેન પૂર્વં પ્રદગ્ધાનિ શત્રુસૈન્યાનિ તેજસા ।
શરૈર્ગાણ્ડીવનિર્મુક્તૈરહં પશ્ચાદશાતયમ્ ॥

તમપશ્યન્વિષીદામિ ઘૂર્ણામીવ ચ સત્તમ ।
પરિનિર્વિણ્ણચેતાશ્ચ શાન્તિં નોપલભેઽપિ ચ ॥

દેવકીનન્દનં દેવં વાસુદેવમજં પ્રભુમ્ । વિના જનાર્દનં વીરં નાહં જીવિતુમુત્સહે ॥

શ્રુત્વૈવ હિ ગતં વિષ્ણું મમાપિ મુમુહુર્દિશઃ ।
પ્રનષ્ટજ્ઞાતિવીર્યસ્ય શૂન્યસ્ય પરિધાવતઃ ॥

ઉપદેષ્ટું મમ શ્રેયો ભવાનર્હતિ સત્તમ ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

દેવાંશા દેવભૂતેન સમ્ભૂતાસ્તે ગતાસ્સહ ।
ધર્મવ્યવસ્થારક્ષાર્થં દેવેન સમુપેક્ષિતાઃ ॥

બ્રહ્મશાપવિનિર્દગ્ધા વૃષ્ણ્યન્ધકસમહારથાઃ ।
વિનષ્ટાઃ કુરુશાર્દૂલ ન તાઞ્શોચિતુમર્હસિ ॥

ભવિતવ્યં તથા તચ્ચ દિષ્ટમેતન્મહાત્મનામ્ ।
ઉપેક્ષિતં ચ કૃષ્ણેન શક્તેનાપિ વ્યપોહિતુમ્ ॥

ત્રૈલોક્યમપિ ગોવિન્દઃ કૃત્સ્નં સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
પ્રસહેદન્યથા કર્તું કુતઃ શાપં મહાત્મનામ્ ॥

સ્ત્રિયશ્ચ તાઃ પુરા શપ્તાઃ પ્રભાસે કુપિતેન વૈ । અષ્ટાવક્રેણ મુનિના તદર્થં ત્વદ્બલક્ષયમ્ ॥

રથસ્ય પુરતો યાતિ યઃ સ ચક્રગદાધરઃ ।
તવ સ્નેહાત્પુરાણર્ષિર્વાસુદેવશ્ચતુર્ભુજઃ ॥

કૃત્વા ભારાવતરણં પૃથિવ્યાઃ પૃથુલોચનઃ ।
મોક્ષયિત્વા તનું પ્રાપ્તઃ કૃષ્ણઃ સ્વસ્થાનમુત્તમમ્ ॥

ત્વયાઽપીહ મહત્કર્મ દેવાનાં પુરુષર્ષભ ।
કૃતં ભીમસહાયેન યમાભ્યાં ચ મહાભુજ ॥

કૃતકૃત્યાંશ્ચ વો મન્યે સંસિદ્ધાન્કુરુપુઙ્ગવ ।
ગમનં પ્રાપ્તકાલં વ ઇદં શ્રેયસ્કરં વિભો ॥

બલં બુદ્ધિશ્ચ તેજશ્ચ પ્રતિપત્તિશ્ચ ભારત ।
ભવન્તિ ભવકાલેષુ વિપદ્યન્તે વિપર્યયે ॥

કાલમૂલમિદં સર્વં જગદ્બીજં ધનઞ્જય ।
કાલ એવ સમાદત્તે પુનરેવ યદૃચ્છયા ॥

સ એવ બલવાન્ભૂત્વા પુનર્ભવતિ દુર્બલઃ ।
સ એવેશશ્ચ ભૂત્વેહ પરૈરાજ્ઞાપ્યતે પુનઃ ॥

કૃતકૃત્યાનિ ચાસ્ત્રાણિ ગતાન્યદ્ય યથાગતમ્ ।
પુનરેષ્યન્તિ તે હસ્તં યદા કાલો ભવિષ્યતિ ॥

કાલો ગન્તું ગતિં મુખ્યાં ભવતામપિ ભારત ।
એતચ્છ્રેયો હિ વો મન્યે પરમં ભરતર્ષભ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એતદ્વચનમાજ્ઞાય વ્યાસસ્યામિતતેજસઃ ।
અનુજ્ઞાતો યયૌ પાર્થો નગરં નાગસાહ્વયમ્ ॥

પ્રવિશ્ય ચ પુરીં વીરઃ સમાસાદ્ય યુધિષ્ઠિરમ્ ।
આચષ્ટ તદ્યથાવૃત્તં વૃષ્ણ્યન્ધકકુલં પ્રતિ ॥