મહાભારત · અધ્યાય 15.4

કાલી સ્ત્રી પાણ્ડુરૈર્દન્તૈઃ પ્રવિશ્ય હસતી નિશિ ।
સ્ત્રિયઃ સ્વપ્નેષુ મુષ્ણન્તી દ્વારકાં પરિધાવતિ ॥

અગ્નિહોત્રનિકેતેષુ વાસ્તુમધ્યેષુ વેશ્મસુ ।
વૃષ્ણ્યન્ધકાનખાદન્ત સ્વપ્ને ગૃધ્રા ભયાનકાઃ ॥

અલઙ્કારાશ્ચ ચ્છત્રં ચ ધ્વજાશ્ચ કવચાનિ ચ ।
હ્રિયમાણાન્યદૃશ્યન્ત રક્ષોભિઃ સુભયાનકૈઃ ॥

તચ્ચાગ્નિદત્તં કૃષ્ણસ્ય વજ્રનાભમયોમયમ્ ।
દિવમાચક્રમે ચક્રં વૃષ્ણીનાં પશ્યતાં તદા ॥

યુક્તં રથં દિવ્યમાદિત્યવર્ણં હયાઽહરન્પશ્યતો દારુકસ્ય ।
તે સાગરસ્યોપરિષ્ટાદગચ્છ- ન્મનોજવાશ્ચતુરો વાજિમુખ્યાઃ ॥

તાલઃ સુપર્ણશ્ચ મહાધ્વજૌ તૌ સુપૂજિતૌ રામજનાર્ધનાભ્યામ્ ।
ઉચ્ચૈર્જહ્રુરપ્સરસશ્ચ દિવ્યા દેવા ઊચુર્ગમ્યતાં તીર્થયાત્રાઃ ॥

ભગવદ્દર્શનસ્પર્શસ્નેહૈર્વિતતભોગિનઃ । દિવઃ પ્રવેશાનાર્થં તે વિમાનૈર્દિવમાયયુઃ ॥

તતો જિગમિષન્તસ્તે વૃષ્ણ્યન્ધકમહારથાઃ ।
સાન્તઃપુરાસ્તદા તીર્થયાત્રામૈચ્છન્નરર્ષભાઃ ॥

તતો મનોહરા હૃષ્ટાઃક પેયં માંસં મધૂનિ ચ ।
બહુ નાનાવિધં ચક્રુસ્ત્વરિતાઃ કાલચોદિતાઃ ॥

તતઃ સીધુષુ સક્તાશ્ચ નિર્યયુર્નગરાદ્બહિઃ ।
યાનૈરશ્વૈર્ગજૈશ્ચૈવ શ્રીમન્તસ્તિગ્મતેજસઃ ॥

તતઃ પ્રભાસે ન્યવસન્યથોદ્દિષ્ટં યથાગૃહમ્ ।
પ્રભૂતભક્ષ્યપેયાસ્તે સદારા યાદવાસ્તદા ॥

નિવિષ્ટાંસ્તાન્નિશામ્યાથ સમુદ્રાન્તે સ યોગવિત્ ।
જગામામન્ત્ર્ય તાન્વીરાનુદ્ધવોઽર્થવિશારદઃ ॥

તં પ્રસ્થિતં મહાત્માનમભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિમ્ ।
જાનન્વિનાશં વૃષ્ણીનાં નૈચ્છદ્વારયિતું હરિઃ ॥

તતઃ કાલપરીતાસ્તે વૃષ્ણ્યન્ધકમહારથાઃ ।
અપશ્યન્નુદ્ધવં યાન્તં તેજસાઽવૃત્ય રોદસી ॥

બ્રાહ્મણાર્થેષુ યત્સિદ્ધમન્નં તેષાં મહાત્મનામ્ ।
તદ્વાનરેભ્યઃ પ્રદદુઃ સુરાગન્ધસમન્વિતમ્ ॥

તતસ્તૂર્યશતાકીર્ણં નટનર્તકસન્કુલમ્ ।
અવર્તત મહાપાનં પ્રભાસે તિગ્મતેજસામ્ ॥

કૃષ્ણસ્ય સન્નિધૌ રામઃ સહિતઃ કૃતવર્મણા ।
અપિબદ્યુયુધાનશ્ચ ગદો બભ્રુસ્તથૈવ ચ ॥

તતઃ પરિષદો મધ્યે યુયુધાનો મદોત્કટઃ ।
અબ્રવીત્કૃતવર્માણમવહાસ્યાવમત્ય ચ ॥

કઃ ક્ષત્રિયો હન્યમાનઃ સુપ્તાન્હન્યાન્મૃતાનિવ ।
તન્ન મૃષ્યન્તિ હાર્દિક્ય યાદવા યત્ત્વયા કૃતમ્ ॥

ઇત્યુક્તે યુયુધાનેન પૂજયામાસ તદ્વચઃ ।
પ્રદ્યુમ્નો રથિનાંશ્રેષ્ઠો હાર્દિક્યમવમત્ય વ ॥

તતઃ પરમસન્ક્રુદ્ધઃ કૃતવર્મા તમબ્રવીત્ ।
નિર્દિશન્નિવ સાવજ્ઞં તદા સવ્યેન પાણિના ॥

ભૂરિશ્રવાશ્છિન્નબાહુર્યુર્દ્ધે પ્રાયગતસ્ત્વયા ।
વધેન સુનૃશંસેન કથં વીરેણ પાતિતઃ ॥

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા કેશવઃ પરવીરહા ।
તિર્યક્સરોષયા દૃષ્ટ્યા વીક્ષાઞ્ચક્રે સ મન્યુમાન્ ॥

મણિઃ સ્યમન્તકશ્ચૈવ યઃ સ સત્રાજિતોઽભવત્ ।
તાં કથાં શ્રાવયામાસ સાત્યકિર્મધુસૂદનમ્ ॥

તચ્છ્રુત્વા કેશવસ્યાઙ્કમગમદ્રુદતી તદા ।
સત્યભામા પ્રકુપિતા કોપયન્તી જનાર્દનમ્ ॥

તત ઉત્થાય સક્રોધઃ સાત્યકિર્વાક્યમબ્રવીત્ ।

પઞ્ચાનાં દ્રૌપદેયાનાં ધૃષ્ટદ્યુમ્નશિખણ્ડિનોઃ ।
એષ ગચ્છામિ પદવીં સત્યેન ચ તથા શપે ॥

સૌપ્તિકે યે ચ નિહતાઃ સુપ્તા યેન દુરાત્મના ।
દ્રોણપુત્રસહાયેન પાપેન કૃતવર્મણા ॥

સમાપ્તમાયુરસ્યાદ્ય યશશ્ચૈવ સુમધ્યતે । ઇત્યેવમુક્ત્વા ખઙ્ગેન કેશવસ્ય સમીપતઃ ।
અભિદ્રુત્ય શિરઃ ક્રુદ્ધશ્ચિચ્છેદ કૃતવર્મણઃ ॥

તથાઽન્યાનપિ નિઘ્નન્તં યુયુધાનં સમન્તતઃ ।
અભ્યધાવદ્ધૃષીકેશો વિનિવારયિતું તદા ॥

એકીભૂતાસ્તતઃ સર્વે કાલપર્યાયચોદિતાઃ ।
ભોજાન્ધકા મહારાજ શૈનેયં પર્યવારયન્ ॥

તાન્દૃષ્ટ્વા પતતસ્તૂર્ણમભિક્રુદ્ધાઞ્જનાર્દનઃ ।
ન ચુક્રોધ મહાતેજા જાનન્કાલસ્ય પર્યયમ્ ॥

તે તુ પાનમદાવિષ્ટાશ્ચોદિતાઃ કાલધર્મણા ।
યુયુધાનમથાભ્યઘ્નન્નુચ્છિષ્ટૈર્ભાજનૈસ્તદા ॥

હન્યમાને તુ શૈનેયે ક્રુદ્ધો રુક્મિણિનન્દનઃ ।
તદનન્તરમાગચ્છન્મોચયિષ્યઞ્શિનેઃ સુતમ્ ॥

સ ભોજૈઃ સહ સંયુક્તઃ સાત્યકિશ્ચાન્ધકૈઃ સહ । વ્યાયચ્છમાનૌ તૌ વીરૌ બાહુદ્રવિણશાલિનૌ ।
બહુત્વાન્નિહતૌ તત્ર ઉભૌ કુષ્ણસ્ય પશ્યતઃ ॥

હતં દૃષ્ટ્વા ચ શૈનેયં પુત્રં ચ યદુનન્દનઃ ।
એરકાણાં તતો મુષ્ટિં કોપાજ્જગ્રાહ કેશવઃ ॥

તદભૂન્મુસલં ઘોરં વજ્રકલ્પમયોમયમ્ ।
જઘાન કુષ્ણસ્તાંસ્તેનિ યેયે પ્રમુખતોઽભવન્ ॥

તતોઽન્ધકાશ્ચ ભોજાશ્ચ શૈનેયા વૃષ્ણયસ્તથા ।
જઘ્નુરન્યોન્યમાક્રન્દે મુસલૈઃ કાલચોદિતાઃ ॥

યસ્તેષામેરકાં કશ્ચિજ્જગ્રાહ કુપિતો નૃપઃ ।
વજ્રભૂતેવ સા રાજન્નદૃશ્યત તદા વિભો ॥

તૃણં ચ મુસલીભૂતમપિ તત્ર વ્યદૃશ્યત ।
બ્રહ્મદણ્ડકૃતં સર્વમિતિ તદ્વિદ્વિ પાર્થિવ ॥

આવિધ્યાવિધ્ય તે રાજન્પ્રહરન્તિ સ્મ તૈસ્તૃણૈઃ ।
તદ્વજ્રભૂતં મુસલં વ્યદૃશ્યત તદા દૃઢમ્ ॥

અવધીત્પિતરં પુત્રઃ પિતા પુત્રં ચ ભારત ।
મત્તાઃ પરિપતન્તિ સ્મ યોધયન્તઃ પરસ્પરમ્ ॥

પતઙ્ગા ઇવ ચાગ્નૌ તે નિપેતુઃ કુકુરાન્ધકાઃ ।
નાસીત્પલાયને બુદ્ધિર્વધઅયમાનસ્ય કસ્યચિત્ ॥

તત્રાપશ્યન્મહાબાહુર્જાનન્કાલસ્ય પર્યયમ્ ।
મુસલં સમવષ્ટભ્ય તસ્થૌ સ મધુસૂદનઃ ॥

સામ્બં ચ નિહતં દૃષ્ટ્વા ચારુદેષ્ણં ચ માધવઃ ।
પ્રદ્યુમ્નં ચાનિરુદ્ધં ચ તતશ્ચુક્રોધ ભારત ॥

ગદં વીક્ષ્ય શયાનં ચ ભૃશં કોપસમન્વિતઃ ।
સ નિઃશેષં તદા ચક્રે શાર્ઙ્ગચક્રગન્દાધરઃ ॥

તં નિઘ્નન્તં મહાતેજા બભ્રુઃ પરપુરઞ્જયઃ ।
દારુકશ્ચૈવ દાશાર્હમૂવતુર્યન્નિબોધ તત્ ॥

ભગવન્નિહતાઃ સર્વે ત્વયા ભૂયિષ્ઠશો નરાઃ ।
રામસ્ય પદમન્વિચ્છ તત્ર ગચ્છામ યત્ર સઃ ॥