મહાભારત · અધ્યાય 14.99

શ્રુત્વૈવં સાત્વિકં દાનં રાજસં તામસં તથા ।
પૃથક્પૃથક્ત્વેન ગતિં ફલં ચાપિ પૃથક્પૃથક્ ॥

અવિતૃપ્તઃ પ્રહૃષ્ટાત્મા પુણ્યં ધર્મામૃતં પુનઃ ।
યુધિષ્ઠિરો ધર્મરતઃ કેશવં પુનરબ્રવીત્ ॥

બીજયોનિવિશુદ્ધાનાં લક્ષણાનિ વદસ્વ મે ।
બીજદોષેણ લોકેશ જાયન્તે ચ કથં નરાઃ ॥

આચારદોષં દેવેશં વક્તુગર્હસ્યશેષતઃ ॥
બ્રાહ્મણાનાં વિશેષં ચ ગુણદોષૌ ચ કેશવ ॥

ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય કુત્સ્નસ્ય વર્તમાનાઃ પ્રતિગ્રહે । કેન વિપ્રા વિશેષેણ તરન્તે તારયન્તિ ચ ।
એતાન્કથય દેવેશ ત્વદ્ભક્તસ્ય નમોસ્તુ તે ॥
ભગવાનુવાચ ।

શૃણુ રાજન્યથાવૃત્તં બીજયોનિં શુભાશુભમ્ ।
યેન તિષ્ઠતિ લોકોયં વિનશ્યતિ ચ પાણ્ડવ ॥

અવિપ્લુતબ્રહ્મચર્યો યસ્તુ વિપ્રો યથાવિધિ ।
સ બીજં નામ વિજ્ઞેયં તસ્ય બીજં શુભં ભવેત્ ॥

કન્યા ચાક્ષતયોનિઃ સ્યાત્કુલીના પિતૃમાતૃતઃ । બ્રાહ્મણાદિષુ વિવાહેષુ પરિણીતા યથાવિધિ ।
સા પ્રશસ્તા વરારોહા તસ્યા યોનિઃ પ્રશસ્યતે ॥

મનસા કર્મણા વાચા યા ગચ્છેત્પરપૂરુષમ્ ।
યોનિસ્તસ્યા નરશ્રેષ્ઠ ગર્ભાધાનં ન ચાર્હતિ ॥

સ્વૈરિણ્યા યસ્તુ પાપાત્મા સન્તાનાર્થમિહેચ્છતિ ।
સ કુલાન્પાતયત્યાશુ દશપૂર્વાન્દશાપરાન્ ॥

દુષ્ટયોનૌ તુ યો મોહાદ્રેતઃ સિઞ્ચતિ મૂઢધીઃ । તદ્રેતસા સમુત્પન્નઃ ષડઙ્ગવિદપિ દ્વિજઃ ।
સાધુભિઃ સ બહિષ્કાર્યઃ શ્વાપાક ઇવ પાર્થિવા ॥

કર્મણા મનસા વાચા યા ભવેત્સ્વૈરચારિણી ।
સા કુલઘ્રીતિ વિજ્ઞેયા તસ્યાં જાતઃ શ્વપાચકઃ ॥

દૈવે પિત્ર્યે તથા દાને ભોજને સહભાષણે ।
શયને સહસમ્બન્ધે ન યોગ્યા દૃષ્ટયોનિજાઃ ॥

ન તસ્માદ્દુષ્ટયોન્યાં તુ ગર્ભમુત્પાદયેદ્બુધઃ ।
મોહેન કુરુતે યસ્તુ કુલં હન્તિ ત્રિપૂરુષમ્ ॥

કાનીકનશ્ચ સહોઞશ્ચ તથોભૌ કુણ્ડગોલકૈ । આરૂઢપતિતાજ્જાતઃ પરિતસ્યાપિ યઃ સુતઃ ।
ષડેતે વિપ્રચણ્ડાલા નિકૃષ્ટાઃ શ્વપચાદપિ ॥

યો યત્ર તત્ર વા રેતઃ સિક્ત્વા શૂદ્રાસુ વા ચરેત્ ।
કામચારી સ પાપાત્મા બીજં તસ્યાશુભં ભવેત્ ॥

અશુદ્ધં તદ્ભવેદ્બીજં શુદ્ધાં યોનિ ન ચાર્હતિ ।
દૂષયત્યપિ તાં યોનિં શુના લીઢં હવિર્યથા ॥

શૂદ્રયોનૌ પતેદ્બીજં હાહાશબ્દં દ્વિજન્મનઃ ।
કુર્યાત્પુરીષગર્તેષુ પતિતોઽસ્મીતિ દુઃખિતઃ ॥

મામધઃપાતયન્નેષ પાપાત્મા કામમોહિતઃ ।
અધોગતિં પ્રજોત્ક્ષિપ્રમિતિ શપ્ત્વા પતેત્તુ તત્ ॥

આત્મા હિ શુક્લમુદ્દિષ્ટં દૈવતં પરમં મહત્ ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન નિરુન્ધ્યાચ્છુક્લમાત્મનઃ ॥

આયુસ્તેજો બલં વીર્યં પ્રજ્ઞા શ્રીશ્ચ મહદ્યશઃ ।
પુણ્યં ચ મત્પ્રિયત્વં ચ લભતે બ્રહ્મચર્યયા ॥

અવિપ્લુતબ્રહ્મચર્યૈર્ગૃહસ્થશ્રમમાશ્રિતૈઃ ।
પઞ્ચયજ્ઞપરૈર્ધર્મઃ સ્થાપ્યતે પૃથિવીતલે ॥

સાયમ્પ્રાતસ્તુ યે સન્ધ્યાં સમ્યઙ્નિત્યમુપાસતે ।
નાવં વેદમયીં કૃત્વા તરન્તે તારયન્તિ ચ ॥

યો જપેત્પાવનીં દેવીં ગાયત્રીં વેદમાતરમ્ ।
ન સીદેત્પ્રતિગૃહ્ણાનઃ પૃથિવીં ચ સસાગરામ્ ॥

યે ચાસ્ય દુઃસ્થિતાઃ કેચિદ્ગ્રહાઃ સૂર્યાદયો દિવિ ।
તે ચાસ્ય સૌમ્યા જાયન્તે શિવાઃ શુભકરાસ્તથા ॥

યત્ર યત્ર સ્થિતાશ્ચૈવ દારુણાઃ પિશિતાશનાઃ ।
ઘોરરૂપા મહાકાયા ધર્ષયન્તિ ન તં દ્વિજમ્ ॥

પુનન્તીહ પૃથિવ્યાં ચ ચીર્ણવેદવ્રતા નરાઃ ।
ચતુર્ણામપિ વેદાનાં સા હિ રાજન્ગરીયસી ॥

અચીર્ણિવ્રતવેદા યે વિકર્મફલમાશ્રિતાઃ । બ્રાહ્મમા નામમાત્રેણ તેઽપિ પૂજ્યા યુધિષ્ઠિર ।
કિં પુનર્યસ્તુ સન્ધ્યે દ્વે નિત્યમેવોપતિષ્ઠતે ॥

શીલમધ્યયનં દાનં શૌચં માર્દવમાર્જવમ્ ।
તસ્માદ્વેદાદ્વિશિષ્ટાનિ મનુરાહ પ્રજાપતિઃ ॥

ભૂર્ભુવસ્સ્વરિતિ બ્રહ્મ યો વેદનિરતો દ્વિજઃ ।
સ્વદારનિરતો દાન્તઃ સ વિદ્વાન્સ ચ ભૂસુરઃ ॥

સન્ધ્યામુપાસતે યે વૈ નિત્યમેવ દ્વિજોત્તમાઃ ।
તે યાન્તિ નરશાર્દૂલ બ્રહ્મલોકં ન સંશયઃ ॥

સાવિત્રીમાત્રસારોપિ વરો વિપ્રઃ સુયન્ત્રિતઃ ।
નાયન્ત્રિતશ્ચતુર્વેદી સર્વાશી સર્વવિક્રયી ॥

સાવિત્રીં ચૈવ વેદાંશ્ચ તુલયાઽતોલયન્પુરા । સદેવર્ષિગણાશ્ચૈવ સર્વે બ્રહ્મપુરસ્સરાઃ ।
ચતુર્ણામપિ વેદાનાં સા હિ રાજન્ગરીયસી ॥

યથા વિકસિતે પુષ્પે મધુ ગૃહ્ણન્તિ ષટ્પદાઃ ।
એવં ગૃહીતા સાવિત્રી સર્વવેદે ચ પાણ્ડવઃ ॥

તસ્માત્તુ સર્વવેદાનાં સાવિત્રી પ્રાણ ઉચ્યતે ।
નિર્જીવા હીતરે વેદા વિના સાવિત્રિયા નૃપઃ ॥

નાયન્ત્રિતશ્ચતુર્વેદી શીલભ્રષ્ટઃ સ કુત્સિતઃ ।
શીલવૃત્તસમાયુક્તઃ સાવિત્રીપાઠકો વરઃ ॥

સહસ્રપરમાં દેવીં શતમધ્યાં દશાવરામ્ ।
સાવિત્રીં જપ કૌતેય સર્વપાપપ્રણાશિનીમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

ત્રૈલોક્યનાથ હે કૃષ્ણ સર્વભૂતાત્મકો હ્યસિ ।
નાનાયોગપર શ્રેષ્ઠ તુષ્યસે કેન કર્મણા ॥
ભાગવાનુવાચ ।

યદિ ભારસહસ્રં તુ ગુગ્ગુલ્વાદિ પ્રધૂપયેત્ ।
કરોતિ ચેન્નમસ્કારમુપહારં ચ કારયેત્ ॥

સ્તૌતિ યઃ સ્તુતિભિર્માં ચ ઋગ્યજુસ્સામભિઃ સદા ।
ન તોષયતિ ચેદ્ધિપ્રાન્નાહં તુષ્યામિ ભારત ॥

બ્રાહ્મણે પૂજિતે નિત્યં પૂજિતોસ્મિ ન સંશયઃ ।
આક્રુષ્ટે ચાહમાક્રુષ્ટો ભવામિ ભરતર્ષભ ॥

પરા મયિ ગતિસ્તેષાં પૂજયન્તિ દ્વિજં હિ યે ।
યદહં દ્વિજરૂપેણ વસામિ વસુધાતલે ॥

યસ્તાન્પૂજયતિ પ્રાજ્ઞો મદ્ગતેનાન્તરાત્મના ।
તમહં સ્વેન રૂપેણ પશ્યામિ નરપુઙ્ગવ ॥

કુબ્જાઃ કાણા વામનાશ્ચ દરિદ્રા વ્યાધિતાસ્તથા ।
નાવમાન્યા દ્વિજાઃ પ્રાજ્ઞૈર્મમ રૂપા હિ તે દ્વિજાઃ ॥

યે કેચિત્સાગરાન્તાયાં પૃથિવ્યાં દ્વિજસત્તમાઃ ।
મમ રૂપં હિ તેષ્વેવમર્ચિતેષ્વર્ચિતોઽસ્મ્યહમ્ ॥

બહવસ્તુ ન જાનન્તિ નરા જ્ઞાનબહિષ્કૃતાઃ ।
યદહં દ્વિજરૂપેણ વસામિ વસુધાતલે ॥

અવમન્યન્તિ યે વિપ્રાન્સ્વધર્માન્પાતયન્તિ તે ।
પ્રેષણૈઃ પ્રેષયન્તે ચ શુશ્રૂષાં કારયન્તિ ચ ॥

મૃતાંશ્ચાત્ર પરત્રેમાન્યમદૂતા મહાબલાઃ ।
નિકૃન્તન્તિ યથાકામં સૂત્રમાર્ગેણ શિલ્પિનઃ ॥

આક્રોશપરિવાદાભ્યાં યે રમન્તે દ્વિજાતિષુ ।
તાન્મૃતાન્યમલોકસ્થાન્નિપાત્ય પૃથિવીતલે ॥

આક્રમ્યોરસિ પાદેન ક્રૂરઃ સંરક્તલોચનઃ ।
અગ્નિવર્ણૈસ્તુ સન્દંશૈર્યમો જિહ્વાં સમુદ્ધરેત્ ॥

યે ચ વિપ્રાન્નિરીક્ષન્તે પાપાઃ પાપેન ચક્ષુષા ।
અબ્રહ્મણ્યાઃ શ્રુતેર્બાહ્યા નિત્યં બ્રહ્મદ્વિષો નરાઃ ॥

તેષાં ઘોરા મહાકાયા વક્રતુણ્ડા મહાબલાઃ ।
ઉદ્ધરન્તિ મુહૂર્તેન સ્વગાશ્ચક્ષુર્યમાજ્ઞયા ॥

યઃ પ્રહારં દ્વિજેન્દ્રાય દદ્યાત્કુર્યાચ્ચ શોણિતમ્ । અસ્થિભઙ્ગં ચ યઃ કુર્યાત્પ્રાણૈર્વા વિપ્રયોજયેત્ ।
સોનુપૂર્વ્યેણ યાતીમાન્નરકાનેકવિંશતિમ્ ॥

શૂલમારોપ્યતે પશ્ચાજ્જ્વલને પરિપચ્યતે । બહુવર્ષસહસ્રાણિ પચ્યમાનસ્ત્વવાક્છિરાઃ ।
નાવમુચ્યેત દુર્મેદા ન તસ્ય ક્ષીયતે ગતિઃ ॥

બ્રાહ્મણાન્વા વિચાર્યૈવ વ્રજન્તૈ વધકાઙ્ક્ષયા ।
શતર્વષસહસ્રાણિ તામિસ્રે પરિપચ્યતે ॥

ઉત્પાદ્ય શોણિતં ગાત્રાત્સંરમ્ભમતિપૂર્વકમ્ ।
સપર્યયેણ યાતીમાન્નરકાનેકવિંશતિમ્ ॥

તસ્માન્નાકુશલં બ્રૂયાન્ન શુષ્કાં ગતિમીરયેત્ ।
ન બ્રૂયાત્પરુષાં વાણીં ન ચૈવૈનાનતિક્રમેત્ ॥

યે વિપ્રાઞ્શ્લક્ષ્ણયા વાચા પૂજયન્તિ નરોત્તમાઃ ।
અર્ચિતશ્ચ સ્તુતશ્ચૈવ તૈર્ભવામિ ન સંશયઃ ॥

તર્જયન્તિ ચ યે વિપ્રાન્ક્રોશયન્તિ ચ ભારત ।
આક્રુષ્ટસ્તર્જિતશ્ચાહં તૈર્ભવામિ ન સંશયઃ ॥

યશ્ચન્દનૈશ્ચાગરુધૂપદીપૈ- રભ્યર્ચયેત્કાષ્ઠમયીં મમાર્ચામ્ ।
તેનાર્ચિતો નૈવ ભવામિ સમ્ય- ગ્વિપ્રાર્ચનાદસ્મિ સમર્ચિતોઽહમ્ ॥

વિપ્રપ્રસાદાદ્ધરણીધરોઽહં વિપ્રપ્રસાદાદસુરાઞ્જયામિ ।
વિપ્રપ્રસાદાચ્ચ સદક્ષિણોઽહં વિપ્રપ્રસાદાદજિતોઽહમસ્મિ ॥