મહાભારત · અધ્યાય 14.89

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ સ રાજા બભ્રુવાહનઃ ।
માતૃભ્યાં સહિતો ધીમાન્કુરૂનભ્યાજગામ હ ॥

તત્ર વૃદ્ધાન્યથાવત્સ કુરૂનન્યાંશ્ચ પાર્થિવાન્ । અભિવાદ્ય મહાબાહુસ્તૈશ્ચાપિ પ્રતિનન્દિતઃ ।
પ્રવિવેશ પિતામહ્યાઃ કુન્ત્યા ભવનમુત્તમમ્ ॥

સ પ્રવિશ્ય મહાબાહુઃ પાણ્ડવાનાં નિવેશનમ્ ।
પિતામહીમભ્યવન્દત્સામ્ના પરમવલ્ગુના ॥

તથા ચિત્રાઙ્ગદા દેવી કૌરવસ્યાત્મજાઽપિ ચ । પૃથાં કૃષ્ણાં ચ સહિતે વિનયેનોપજગ્મતુઃ ।
સુભદ્રાં ચ યથાન્યાયં યાશ્ચાન્યાઃ કુરુયોષિતઃ ॥

દદૌ કુન્તી તતસ્તાભ્યાં રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ।
દ્રૌપદી ચ સુભદ્રા ચ યાશ્ચાપ્યન્યા યદુસ્ત્રિયઃ ॥

ઊષતુસ્તત્ર તે દેવ્યૌ મહાર્ઙશયનાસને ।
સુપૂજિતે સ્વયં કુન્ત્યા પાર્થસ્ય હિતકામ્યયા ॥

સ ચ રાજા મહાતેજાઃ પૂજિતો બભ્રુવાહનઃ ।
ધૂતરાષ્ટ્રં મહીપાલમુપતસ્થે યતાવિધિ ॥

યુધિષ્ટિરં ચ રાજાનં ભીમદીંશ્ચાપિ પાણ્ડવાન્ ।
ઉપાગમ્ય મહાતેજા વિનયેનાભ્યવાદયત્ ॥

સ તૈઃ પ્રેમ્યા પરિષ્વક્તઃ પૂજિતશ્ચ યથાવિધિ ।
ધનં ચાસ્મૈ દદુર્ભૂરિ પ્રીયમાણા મહારથાઃ ॥

તથૈવ ચ મહીપાલઃ કૃષ્ણં ચક્રગદાધરમ્ ।
પ્રદ્યુમ્ન ઇવ ગોવિન્દં વિનયેનોપતસ્થિવાન્ ॥

તસ્મૈ કૃષ્ણો દદૌ રાજ્ઞે મહાર્હમતિપૂજિતમ્ ।
રથં હેમપરિષ્કારં દિવ્યાશ્વયુજમુત્તમમ્ ॥

ધર્મરાજશ્ચ ભીમશ્ચ ફલ્ગુનશ્ચ યમૌ તથા ।
પૃથક્પૃથક્ ચ તે ચૈનં માનાર્થાભ્યામયોજયન્ ॥

તતસ્તૃતીયે દિવસે સત્યવત્યાત્મજો મુનિઃ ।
યુધિષ્ઠિરં સમભ્યેત્ય વાગ્મી વચનમબ્રવીત્ ॥

અદ્યપ્રભૃતિ કૌન્તેય યજ્ઞસ્ય સમયો હિ તે ।
મુહૂર્તો યજ્ઞિયઃ પ્રાપ્તશ્ચોદયન્તીહ યાજકાઃ ॥

અહીનો નામ રાજેન્દ્ર ક્રતુસ્તેઽયં વિકલ્પવાન્ ।
બહુત્વાત્કાઞ્ચનસ્યાસ્ય ખ્યાતો બહુસુવર્ણકઃ ॥

એવમત્ર મહારાજ દક્ષિણાભિર્ગુણીકુર ।
શ્રીસ્ત્વાં વ્રજતુ તે રાજન્બ્રાહ્મણા હ્યત્ર કારણમ્ ॥

ત્રીનશ્વમેધાનત્ર ત્વં સમ્પ્રાપ્ય બહુદક્ષિણાન્ ।
જ્ઞાતિવધ્યાકૃતં પાપં પ્રહાસ્યતિ નરાધિપ ॥

પવિત્રં પરમં ચૈતત્પાવનાનાં ચ પાવનમ્ ।
યદશ્વમેધાવભૃથં પ્રાપ્સ્યસે કુરુનન્દન ॥

ઇત્યુક્તઃ સ તુ તેજસ્વી વ્યાસેનામિતબુદ્ધિના ।
દીક્ષાં વિવેશ ધર્માત્મા વાજિમેધાપ્તયે તતઃ ॥

તતો યજ્ઞં મહાબાહુર્વાજિમેધં મહાક્રતુમ્ ।
બહ્વન્નદક્ષિણં રાજા સર્વકામગુણાન્વિતમ્ ॥

તત્ર વેદવિદો રાજંશ્ચક્રુઃ કર્માણિ યાજકાઃ ।
પરિક્રામન્તિ શાસ્ત્રજ્ઞા યતાવદ્દ્વિજસત્તમાઃ ॥

ન તેષાં સ્ખલિતં કિઞ્ચિદાસીદપહુતં તથા ।
ક્રમયુક્તં ચ યુક્તં ચ ચક્રુસ્તત્ર દ્વિજર્ષભાઃ ॥

કૃત્વા પ્રવર્ગ્યં ધર્મજ્ઞા યથાવદ્દ્વિજસત્તમાઃ ।
ચક્રસ્તે વિધિવદ્રાજંસ્તથૈવાભિષવં દ્વિજાઃ ॥

અભિષૂય તતો રાજન્સોમં સોમપસત્તમાઃ ।
સવનાન્યાનુપૂર્વ્યેણ ચક્રુઃ સાસ્ત્રાનુસારિણઃ ॥

ન તત્ર કૃપણઃ કશ્ચિન્ન દરિદ્રો બભૂવ હ ।
ક્ષુધિતો દુઃખિતો વાઽપિ પ્રાકૃતો વાઽપિ માનવઃ ॥

ભોજનં ભોજનાર્થિભ્યો દાપયામાસ શત્રુહા ।
ભીમસેનો મહાતેજાઃ સતતં રાજશાસનાત્ ॥

સંસ્તરે કુશલાશ્ચાપિ સર્વકાર્યાણિ યાજકાઃ ।
દિવસેદિવસે ચક્રુર્યથાશાસ્ત્રાનુદર્શાત્ ॥

નાષડઙ્ગવિદત્રાસીત્સદસ્યસ્તસ્ય ધીમતઃ ।
નાવ્રતો નાનુપાધ્યાયો ન ચ વાદાવિચક્ષણઃ ॥

તતો યૂપોચ્છ્રયે પ્રાપ્તે ષડ્ બૈલ્વાન્ભરતર્ષભ ।
ખાદિરાન્બિલ્વસમિતાંસ્તાવતઃ સર્વવર્ણિનઃ ॥

દેવદારુમયૌ દ્વૌ તુ યૂપૌ કુરુપતેર્મખે ।
શ્લેષ્માતકમયં ચૈકં યાજકાઃ સમકલ્પયન્ ॥

સર્વાનેતાન્યથાશાસ્ત્રં યાજકાઃ સમકારયન્ । શોભાર્થં ચાપરાન્યૂપાન્કાઞ્ચનાન્ભરતર્ષભ ।
સ ભીમઃ કારયામાસ ધર્મરાજસ્ય શાસનાત્ ॥

તે વ્યરાજન્ત રાજર્ષે વાસોભિરુપશોભિતાઃ ।
મહેન્દ્રાનુગતા દેવા યથા સપ્તર્ષિભિર્દિવિ ॥

ઇષ્ટકાઃ કાઞ્ચનીશ્ચાત્ર ચયનાર્તં કૃતા વિભો ।
શુશુભે ચયનં તચ્ચ દક્ષસ્યેવ પ્રજાપતેઃ ॥

ચતુશ્ચિત્યશ્ચ તસ્યાસીદષ્ટાદશકરાત્મકઃ ।
સ રુક્મપક્ષો નિચિતસ્ત્રિકોણો ગરુડાકૃતિઃ ॥

તતો નિયુક્તાઃ પશવો યથાશાસ્ત્રં મનીષિભિઃ ।
તં તં દેવં સમુદ્દિશ્ય પક્ષિણઃ પશવશ્ચ યે ॥

ઋષભાઃ શાસ્ત્રપઠિતાસ્તથા જલચરાશ્ચ યે ।
સર્વાંસ્તાનભ્યયુઞ્જંસ્તે તત્રાગ્નિચયકર્મણિ ॥

યૂપેષુ નિયતા ચાસીત્પશૂનાં ત્રિશતી તથા ।
અશ્વરત્નોત્તરા યજ્ઞે કૌન્તેયસ્ય મહાત્મનઃ ॥

સ યજ્ઞઃ શુશુભે તસ્ય સાક્ષાદ્દેવર્ષિસન્કુલઃ ।
ગન્ધર્વગણસન્કીર્ણઃ શોભિતોઽપ્સરસાં ગણૈઃ ॥

સ કિમ્પુરુષસન્કીર્ણઃ કિન્નરૈશ્ચોપશોભિતઃ ।
સિદ્ધવિપ્રનિવાસૈશ્ચ સમન્તાદભિસંવૃતઃ ॥

તસ્મિન્સદસિ નિત્યાસ્તુ વ્યાસશિષ્યા દ્વિજર્ષભાઃ ।
સર્વશાસ્ત્રપ્રણેતારઃ કુશલા યજ્ઞકર્મસુ ॥

નારદશ્ચ બભૂવાત્ર તુમ્બુરુશ્ચ મહાદ્યુતિઃ ।
વિશ્વાવસુશ્ચિત્રસેનસ્તથાઽન્યે ગીતકોવિદાઃ ॥

ગન્ધર્વા ગીતકુશલા નૃત્યેષુ ચ વિશારદાઃ ।
રમયન્તિ સ્મ તાન્વિપ્રાન્યજ્ઞકર્માન્તરેષુ વૈ ॥