મહાભારત · અધ્યાય 14.78

તતો ગાણ્ડીવભૃચ્છૂરો યુદ્ધાય સમુપસ્થિતઃ ।
વિબભૌ યુધિ દુર્ધર્ષો હિમવાનચલો યથા ॥

તતસ્તે સૈન્ધવા યોધાઃ પુનરેવ વ્યવસ્થિતાઃ ।
વ્યમુઞ્ચન્ત સુસંરબ્ધાઃ શરવર્ષાણિ ભારત ॥

તાન્પ્રહસ્ય મહાબાહુઃ પુનરેવ વ્યવસ્થિતાન્ ।
તતઃ પ્રોવાચ કૌન્તેયો મુમૂર્ષઞ્શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ॥

યુધ્યધ્વં પરયા શક્ત્યા યતધ્વં વિજયે મમ ।
કુરુધ્વં સર્વકાર્યાણિ મહદ્વો ભયમાગતમ્ ॥

એષ યોત્સ્યામિ સર્વાંસ્તુ નિવાર્ય શરવાગુરામ્ ।
તિષ્ઠધ્વં યુદ્ધમનસો દર્પં શમયિતાસ્મિ વઃ ॥

એતાવદુક્ત્વા કૌરવ્યો રોષાદ્ગાણ્ડીવભૃત્તદા ।
તતોઽથ વચનં સ્મૃત્વા ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય ભારત ॥

ન હન્તવ્યા રણે તાત ક્ષત્રિયા વિજિગીષવઃ । જેતવ્યાશ્ચેતિ યત્પ્રોક્તં ધર્મરાજ્ઞા મહાત્મના ।
ચિન્તયામાસ સ તદા ફલ્ગુનઃ પુરુષર્ષભઃ ॥

ઇત્યુક્તોઽહં નરેન્દ્રેણ ન હન્તવ્યા નૃપા ઇતિ ।
કથિતં ન મૃષેદં સ્યાદ્ધર્મરાજવચઃ શુભમ્ ॥

ન હન્યેરંશ્ચ રાજાનો રાજ્ઞશ્ચાજ્ઞા કૃતા ભવેત્ ।
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય સ તદા ફલ્ગુનઃ પુરુષર્ષભઃ ॥

પ્રોવાચ વાક્યં ધર્મજ્ઞઃ સૈન્ધવાન્યુદ્ધદુર્મદાન્ ।
બાલાંસ્ત્રિયો વા યુષ્માકં ન હનિષ્યે વ્યવસ્થિતાન્ ॥

યશ્ચ વક્ષ્યતિ સઙ્ગ્રામે તવાસ્મીતિ પરાજિતઃ ।
એતચ્છ્રુત્વા વચો મહ્યં કુરુધ્વં હિતમાત્મનઃ ॥

તતોઽન્યથા કૃચ્છ્રગતા ભવિષ્યથ મયાઽર્દિતાઃ ।
એવમુક્ત્વા તુ તાન્વીરાન્યુયુધે કુરુપુઙ્ગવઃ ॥

અત્વરાવાનસમ્ભ્રાન્તઃ સન્ક્રુદ્ધૈર્વિજિગીષુભિઃ ।
શતં શતસહસ્રાણિ શરાણાં નતપર્વણામ્ ॥

મુમુચુઃ સૈન્ધવા રાજંસ્તદા ગાણ્ડીવધન્વનિ । શરાનાપતતઃ ક્રૂરાનાશીવિષવિષોપમાન્ ।
ચિચ્છેદ નિશિતૈર્બાણૈરન્તરા સ ધનઞ્જયઃ ॥

છિત્ત્વા તુ તાનાશુ ચૈવ કઙ્કપત્રાઞ્શિલાશિતાન્ ।
એકૈકમેષાં સમરે બિભેદ નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

તતઃ પ્રાસ્રાંશ્ચ શક્તીસ્ચ પુનરેવ ધનઞ્જયે ।
જયદ્રથં હતં સ્મૃત્વા ચિક્ષિપુઃ સૈન્ધવા નૃપાઃ ॥

તેષાં કિરીટી સઙ્કલ્પં મોઘં ચક્રે મહાબલઃ ।
સર્વાંસ્તાનન્તરા ચ્છિત્ત્વા તદા ચુક્રોશ પાણ્ડવઃ । તથૈવાપતતાં તેષાં યોધાનાં જયગૃદ્ધિનામ્ ।

તથૈવાપતતાં તેષાં યોધાનાં યજગૃદ્ધિનામ્ ।
શિરાંસિ પાતયામાસ ભલ્લૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

તેષાં પ્રદ્રવતાં ચાપિ પુનરેવાભિધાવતામ્ ।
નિવર્તતાં ચ શબ્દોઽભૂત્પૂર્ણસ્યેવ મહોદધેઃ ॥

તે વધ્યમાનાસ્તુ તદા પાર્થેનામિતતેજસા ।
યથાપ્રાણં યથોત્સાહં યોધયામાસુરર્જુનમ્ ॥

તતસ્તે ફલ્ગુનેનાજૌ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ।
કૃતા વિસઞ્જ્ઞા ભૂયિષ્ઠા ક્લાન્તવાહનસૈનિકાઃ ॥

તાંસ્તુ સર્વાન્પરિગ્લાનાન્વિદિત્વા ધૃતરાષ્ટ્રજા ।
દુઃશલા બાલમાદાય નપ્તારં પ્રયયૌ તદા ॥

સુરથસ્ય સુતં વીરં રથેનાથાગમત્તદા ।
શાન્ત્યર્થં સર્વયોધાનામભ્યગચ્છત પાણ્ડવમ્ ॥

સા ધનઞ્જયમાસાદ્ય રુરોદાર્તસ્વરં તદા ।
ધનઞ્જયોપિ તાં દૃષ્ટ્વા ધનુર્વિસસૃજે પ્રભુઃ ॥

સમુત્સૃજ્ય ધનુઃ પાર્થો વિધિવદ્ભગિની તદા ।
પ્રાહ કિં કરવાણીતિ સા ચ તં પ્રત્યુવાચ હ ॥

એષ તે ભરતશ્રેષ્ઠ સ્વસ્ત્રીયસ્યાત્મજઃ શિશુઃ ।
અભિવાદયતે પાર્થ તં પશ્ય પુરુષર્ષભ ॥

ઇત્યુક્તસ્તસ્ય પિતરં સ પપ્રચ્છાર્જુનસ્તથા ।
ક્વાસાવિતિ તતો રાજન્દુઃશલા વાક્યમબ્રવીત્ ॥

પિતૃશોકાભિસન્તપ્તો વિષાદાર્તોઽસ્ય વૈ પિતા ।
પઞ્ચત્વમગમદ્વીરો યથા તન્મે નિશામય ॥

સ પૂર્વં પિતરં શ્રુત્વા હતં યુદ્ધે ત્વયાઽનઘ । ત્વામાગતં ચ સંશ્રુત્ય યુદ્ધાય હયસારિણમ્ ।
પિતુશ્ચ મૃત્યુદુઃખાર્તોઽજહાત્પ્રાણાન્ધનઞ્જય ॥

પ્રાપ્તો બીભત્સુરિત્યેવ નામ શ્રુત્વૈવ તેઽનઘ ।
વિષાદાર્તઃ પપાતોર્વ્યાં મમાર ચ મમાત્મજઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા પતિતં તત્ર તતસ્તસ્યાત્મજં પ્રભો ।
ગૃહીત્વા સમનુપ્રાપ્તા ત્વામદ્ય શરણૈપિણી ॥

ઇત્યુક્ત્વાઽર્તસ્વરં સા તુ મુમોચ ધૃતરાષ્ટ્રજા ।
દીના દીનં સ્થિતં પાર્થમબ્રવીચ્ચાપ્યધોમુખમ્ ॥

સ્વસારં સમવેક્ષસ્વ સ્વસ્રીયાત્મજમેવ ચ । કર્તુમર્હસિ ધર્મજ્ઞ દયાં કુરુકુલોદ્વહ ।
વિસ્મૃત્ય કુરુરાજાનં તં ચ મન્દં જયદ્રથમ્ ॥

અભિમન્યોર્યથા જાતઃ પરિક્ષિત્પરવીરહા ।
તથાઽયં સુરથાજ્જાતો મમ પૌત્રો મહાભુજ ॥

તમાદાય નરવ્યાઘ્ર સમ્પ્રપ્તાસ્મિ તવાન્તિકમ્ ।
શમાર્થં સર્વયોધાનાં શૃણુ ચેદં વચો મમ ॥

આગતોઽયં મહાબાહો તસ્ય મન્દસ્ય પુત્રકઃ ।
પ્રસાદમસ્ય બાલસ્ય તસ્માત્ત્વં કર્તુમર્હસિ ॥

એષ પ્રસાદ્ય શિરસા પ્રશમાર્થમરિન્દમ ।
યાચતે ત્વાં મહાબાહો શમં ગચ્છ ધનઞ્જય ॥

બાલસ્ય હતબન્ધોશ્ચ પાર્થ કિઞ્ચિદજાનતઃ ।
પ્રસાદં કુરુ ધર્મજ્ઞ મા મન્યુવશમન્વગાઃ ॥

તમનાર્થં નૃશંસં ચ વિસ્મૃત્યાસ્ય પિતામહમ્ ।
આગસ્કારિણમત્યર્તં પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ॥

એવં બ્રુવત્યાં કરુણં દુઃશલાયાં ધનઞ્જયઃ । સંસ્મૃત્ય દેવીં ગાન્ધારીં ધૃતરાષ્ટ્રં ચ પાર્થિવમ્ ।
ઉવાચ દુઃખશોકાર્તઃ ક્ષત્રધર્મં વ્યગર્હયત્ ॥

ધિક્તં દુર્યોધનં ક્ષુદ્રં રાજ્યલુબ્ધં ચ માનિનમ્ । યત્કૃતે બાન્ધવાઃ સર્વે મયા નીતા યમક્ષયમ્ ॥

ઇત્યુક્ત્વા બહુ સાન્ત્વાદિ પ્રસાદમકરોજ્જયઃ ।
પરિષ્વજ્ય ચ તાં પ્રીતો વિસસર્જ ગૃહાન્પ્રતિ ॥

દુઃશલા ચાપિ તાન્યોધાન્નિવાર્ય મહતો રણાત્ ।
સમ્પૂજ્ય પાર્થં પ્રયયૌ ગૃહાનેવ શુભાનના ॥

એવં નિર્જિત્ય તાન્વીરાન્સૈન્ધવાન્સ ધનઞ્જયઃ ।
અન્વધાવત ધાવન્તં હયં કામવિચારિણમ્ ॥

તતો મૃગમિવાકાશે યથા દેવઃ પિનાકધૃક્ ।
સસાર તં તથા વીરો વિધિવદ્યજ્ઞિયં હયમ્ ॥

સ ચ વાજી યથેષ્ટેન તાંસ્તાન્દેશાન્યથાક્રમમ્ ।
વિચચાર યથાકામં કર્મ પાર્થસ્ય વર્ધયન્ ॥

ક્રમેણ સ હયસ્ત્વેવં વિચરન્પુરુષર્ષભ ।
મણલૂરપતેર્દેશમુપાયાત્સહપાણ્ડવઃ ॥