મહાભારત · અધ્યાય 14.61

કથયન્નેવ તુ તદા વાસુદેવઃ પ્રતાપવાન્ ।
મહાભારતયુદ્ધં તત્કથાન્તે પિતુરગ્રતઃ ॥

અભિમન્યોર્વધં વીરઃ સોત્યક્રામન્મહામતિઃ ।
અપ્રિયં વસુદેવસ્ય માભૂદિતિ મહામનાઃ ॥

મા દૌહિત્રવધં શ્રુત્વા વસુદેવો મહાત્યયમ્ ।
દુઃખશોકાભિસન્તપ્તો ભવેદિતિ મહામતિઃ ॥

સુભદ્રા તુ તમુત્ક્રાન્તમાત્મજસ્ય વધં રણે ।
આચક્ષ્વ કૃષ્ણ સૌભદ્રવધમિત્યપતદ્ભુવિ ॥

તામપશ્યન્નિપતિતાં વસુદેવઃ ક્ષિતૌ તદા ।
દૃષ્ટ્વૈવ ચ પપાતોર્વ્યાં સોઽપિ દુઃખેન મૂર્છિતઃ ॥

તષઃ સ દૌહિત્રવદાદ્દુઃખશોકસમાહતઃ ।
વસુદેવો મહારાજ કૃષ્ણં વાક્યમથાબ્રવીત્ ॥

નનુ ત્વં પુણ્ડરીકાક્ષ સત્યવાગ્ભુવિ વિશ્રુતઃ ।
યદ્દૌહિત્રવધં મેઽદ્ય ન ખ્યાપયસિ શત્રુહન્ ॥

તદ્ભાગિનેયનિધનં તત્ત્વેનાચક્ષ્વ મે પ્રભો । સદૃશાક્ષસ્તવ કથં શત્રુભિર્નિહતો રણે ।

દુર્ભરં બત વાર્ષ્ણેય કાલેઽપ્રાપ્તે નૃભિઃ સહ ।
યત્ર મે હૃદયં દુઃખાચ્છતધા ન વિદીર્યતે ॥

કિમબ્રવીત્ત્વાં સઙ્ગ્રામે સુભદ્રાં માતરં પ્રતિ ।
માં ચાપિ પુણ્ડરીકાક્ષિ ચપલાક્ષઃ પ્રિયો મમ ॥

આહવં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા કચ્ચિન્ન નિહતઃ પરૈઃ ।
કચ્ચિન્મુખં ન ગોવિન્દ તેનાજૌ વિકૃતં કૃતમ્ ॥

સ હિ કૃષ્ણ મહાતેજાઃ શ્લાઘન્નિવ મમાગ્રતઃ । બાલભાવેન વિજયમાત્મનોઽકથયત્પ્રભુઃ ।

કચ્ચિન્ન નિકૃતો બાલો દ્રોણકર્ણાકૃપાદિભિઃ ।
ધરણ્યાં નિહતઃ શેતે તન્મમાચક્ષ્વિ કેશવ ॥

સ હિ દ્રોણં ચ ભીષ્મં ચ કર્ણં ચ બલીનાં વરમ્ ।
સ્પર્ધતે સ્મ રણે નિત્યં દુહિતુઃ પુત્રકો મમ ॥

એવંવિધં બહુ તદા વિલપન્તં સુદુઃખિતમ્ ।
પિતરં દુઃખિતતરં ગોવિન્દો વાક્યમબ્રવીત્ ॥

ન તેનિ વિકૃતં વક્ત્રં કૃતં સઙ્ગ્રામમૂર્ધનિ ।
ન પૃષ્ઠતઃ કૃતશ્ચાપિ સઙ્ગ્રામસ્તેન દુસ્તરઃ ॥

નિહત્ય પૃથિવીપાલાન્સહસ્રશતસઙ્ઘશઃ ।
ખેદિતો દ્રોણકર્ણાભ્યાં દૌઃશાસનિવશં ગતઃ ॥

એકો હ્યેકેન સતતં યુધ્યમાનો યદિ પ્રભો ।
ન સ શક્યેત સઙ્ગ્રામે નિહન્તુમપિ વજ્રિણા ॥

સમાહૂતે ચ સઙ્ગ્રામે પાર્થે સંશપ્તકૈસ્તદા ।
પર્યવાર્યત સન્ક્રુદ્ધૈઃ સ દ્રોણાદિભિરાહવે ॥

તતઃ શત્રુવધં કૃત્વા સુમહાન્તં રેણે પિતઃ ।
દૌહિત્રસ્તવ વાર્ષ્ણેય દૌઃશાસનિવશં ગતઃ ॥

નૂનં ચ સ ગતઃ સ્વર્ગં જહિ શોકં મહામતે ।
ન હિ વ્યસનમાસાદ્ય સીદન્તિ કૃતબુદ્ધયઃ ॥

દ્રોણકર્ણપ્રભૃતયો યેન પ્રતિસમાસિતાઃ ।
રણે મહેન્દ્રપ્રતિમાઃ સ કથં નાપ્નુયાદ્દિવમ્ ॥

સ શોકં જહિ જુર્ધર્ષ મા ચ મન્યુવશં ગમઃ ।
શસ્ત્રપૂતાં હિ સ ગતિં ગતઃ પરપુરઞ્જયઃ ॥

તસ્મિંસ્તુ નિહતે વીરે સુભદ્રેયં સ્વસા મમ ।
દુઃખાર્તાઽથો સુતં પ્રાપ્ય કુરરીવ નનાદ હ ॥

દ્રૌપદીં ચ સમાસાદ્ય પર્યતપ્યત દુઃખિતા ।
આર્યે ક્વ દારકાઃ સર્વે દ્રષ્ટુમિચ્છામિ તાનહમ્ ॥

અસ્યાસ્તુ વચનં શ્રુત્વા સર્વાસ્તાઃ કુરુયોષિતઃ ।
ભુજાભ્યાં પરિગૃહ્યૈનાં ચુક્રુશુઃ પરમાર્તવત્ ॥

ઉત્તરાં ચાબ્રવીદ્ભદ્રે ભર્તા સ ક્વ નુ તે ગતઃ ।
ક્ષિપ્રમાગમનં મહ્યં તસ્ય ત્વં વેદયસ્વ હ ॥

નનુ નામાદ્ય વૈરાટિ શ્રુત્વા મમ ગિરં સદા ।
ભવનાન્નિષ્પતત્યાશુ કસ્માન્નાભ્યેતિ તે પતિઃ ॥

અભિમન્યોઽનુશયિનો માતુલાસ્તે મહારથાઃ ।
કુશલં ચાબ્રુવન્સર્વે ત્વાં યુયુત્સુમિહાગતમ્ ॥

આચક્ષ્વ મેઽદ્ય સઙ્ગ્રામં યથાપૂર્વમરિન્દમ । કસ્માદેવં વિલપતીં નાદ્યેહ પ્રતિભાષસે ।

એવમાદિ તુ વાર્ષ્ણેય્યાસ્તસ્યાસ્તત્પરિદેવિતમ્ ।
શ્રુત્વા પૃથા સુદુઃખાર્તા શનૈર્વાક્યમથાબ્રવીત્ ॥

સુભદ્રે વાસુદેવેન તથા સાત્યકિના રણે ।
પિત્રા ચ લાલિતો બાલઃ સ હતઃ કાલધર્મણા ॥

ઈદૃશો મર્ત્યધર્મોઽયં મા શુચો યદુનન્દિનિ ।
પુત્રો હિ તવ દુર્ધર્ષઃ સમ્પ્રાપ્તઃ પરમાં ગતિમ્ ॥

કુલે મહતિ જાતાસિ ક્ષત્રિયાણાં મહાત્મનામ્ ।
મા શુચશ્ચપલાક્ષં ત્વં પદ્મપત્રનિભેક્ષણે ॥

ઉત્તરાં ત્વમવેક્ષસ્વ ગુર્વિણીં મા શુચઃ શુભે ।
પુત્રમેષા હિ તસ્યાશુ જનયિષ્યતિ ભામિની ॥

એવમાશ્વાસયિત્વૈનાં કુન્તી યદુકુલોદ્વહ ।
વિહાય શોકં દુર્ધર્ષં શ્રાદ્ધમસ્ય હ્યકલ્પયત્ ॥

સમનુજ્ઞાપ્ય ધર્મજ્ઞં રાજાનં ભીમમેવ ચ ।
યમૌ યમોપમૌ ચૈવ દદૌ દાનાન્યનેકશઃ ॥

તતઃ પ્રદાય બહ્વીર્ગા બ્રાહ્મણેભ્યો યદૂદ્વહ ।
સમાહૃષ્ય તુ વાર્ષ્ણેયી વૈરાટીમબ્રવીદિદમ્ ॥

વૈરાટિ નેહ સન્તાપસ્ત્વયા કાર્યો હ્યનિન્દિતે ।
ભર્તારં પ્રતિ સુશ્રોણિ ગર્ભસ્થં રક્ષ વૈ શિશુમ્ ॥

એવમુક્ત્વા તતઃ કુન્તી વિરરામ મહાદ્યુતે ।
તામનુજ્ઞાપ્ય ચૈવેમાં સુભદ્રાં સમુપાનયમ્ ॥

એવં સ નિધનં પ્રાપ્તો દૌહિત્રસ્તવ માનદ ।
સન્તાપં ત્યજ દુર્ધર્ષ મા ચ શોકે મનઃ કૃથાઃ ॥