મહાભારત · અધ્યાય 14.60

શ્રુતવાનસ્મિ વાર્ષ્ણેય સઙ્ગ્રામં પરમાદ્ભુતમ્ ।
નરાણાં વદતાં પુત્ર કથોદ્ધાતેષુ નિત્યશઃ ॥

ત્વં તુ પ્રત્યક્ષદર્શી ચ કાર્યજ્ઞશ્ચ મહાભુજઃ ।
તસ્માત્પ્રબ્રૂહિ સઙ્ગ્રામં યાથાતથ્યેન મેઽનઘ ॥

યથા તદભવદ્યુદ્ધં પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ ।
ભીષ્મકર્ણકૃપદ્રોણશલ્યાદિભિરનુત્તમમ્ ॥

અન્યેષાં ક્ષત્રિયાણાં ચ કૃતાસ્ત્રાણામનેકશઃ ।
નાનાવેષાકૃતિમતાં નાનાદેશનિવાસિનામ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઇત્યુક્તઃ પુણ્ડરીકાક્ષઃ પિત્રા માતુસ્તદાઽન્તિકે ।
શશંસ કુરુવીરાણાં સઙ્ગ્રામે નિધનં યથા ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

અત્યદ્ભુતાનિ કર્માણિ ક્ષત્રિયાણાં મહાત્મનામ્ ।
બહુલત્વાન્ન સઙ્ખ્યાતું શક્યાન્યબ્દશતૈરપિ ॥

પ્રાધાન્યતસ્તુ ગદતઃ સમાસેનૈવ મે શૃણુ ।
કર્માણિ પૃથિવીશાનાં યથાવદમરદ્યુતે ॥

ભીષ્મઃ સેનાપતિરભૂદેકાદશચમૂપતિઃ ।
કૌરવ્યઃ કૌરવેન્દ્રાણાં દેવાનામિવ પાવકિઃ ॥

શિખણ્ડી પાણ્ડુપુત્રાણાં નેતા સપ્તચમૂપતિઃ ।
બભૂવ રક્ષિતો ધીમાઞ્શ્રીમતા સવ્યસાચિના ॥

તેષાં તદભવદ્યુદ્ધં દશાહાનિ મહાત્મનામ્ ।
કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ સુમહદ્રોમહર્ષણમ્ ॥

અયુધ્યમાનં ગાઙ્ગેયં શિખણ્ડી તં મહાદ્યુતિમ્ ।
જઘાન બહુભિર્બાણૈઃ સહ ગાણ્ડીવધન્વના ॥

અકરોત્સ તતઃ કાલં શરતલ્પગતો મુનિઃ ।
અયનં દક્ષિણં હિત્વા સમ્પ્રાપ્તે ચોત્તરાયણે ॥

તતઃ સેનાપતિરભૂદ્દ્રોણોઽસ્ત્રવિદુષાંવરઃ ।
પ્રવીરઃ કૌરવેન્દ્રસ્ય કાવ્યો દૈત્યપતેરિવ ॥

અક્ષૌહિણીભિઃ શિષ્ટાભિર્નવભિર્દ્વિજસત્તમઃ ।
સંવૃતઃ સમરશ્લાઘી ગુપ્તઃ કૃપસુતાદિભિઃ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ત્વભૂન્નેતા પાણ્ડવાનાં મહાસ્ત્રવિત્ ।
ગુપ્તો ભીમેન મેધાવી મિત્રેણ વરુણો યથા ॥

સ ચ સેનાપરિવૃતો દ્રોણપ્રેપ્સુર્મહામનાઃ ।
પિતુર્નિકારાન્સંસ્મૃત્ય રણે કર્માકરોન્મહત્ ॥

તસ્મિંસ્તે પૃથિવીપાલા દ્રોણપાર્ષતસઙ્ગરે ।
નાનાદિગાગતા વીરાઃ પ્રાયશો નિધનં ગતાઃ ॥

દિનાનિ પઞ્ચ તદ્યુદ્ધમભૂત્પરમદારુણમ્ ।
તતો દ્રોણઃ પરિશ્રાન્તો ધૃષ્ટદ્યુમ્નવશં ગતઃ ॥

તતઃ સેનાપતિરભૂત્કર્ણો દૌર્યોધને બલે ।
અક્ષૌહિણીભિઃ શિષ્ટાભિર્વૃતઃ પઞ્ચભિરાહવે ॥

તિસ્રસ્તુ પાણ્ડુપુત્રાણાં ચમ્વો બીભત્સુપાલિતાઃ ।
હતપ્રવીરભૂયિષ્ઠા બભૂવુઃ સમવસ્થિતાઃ ॥

તતઃ પાર્થં સમાસાદ્ય પતઙ્ગ ઇવ પાવકમ્ ।
પઞ્ચત્વમગમત્સૌતિર્દ્વિતીયેઽહનિ દારુણઃ ॥

હતે કર્ણે તુ કૌરવ્યા નિરુત્સાહા હતૌજસઃ ।
અક્ષૌહિણીભિસ્તિસૃભિર્મદ્રેશં પર્યવારયન્ ॥

હતિવાહનભૂયિષ્ઠાઃ પાણ્ડિવાસ્તુ યુધિષ્ઠિરમ્ ।
અક્ષૌહિણ્યા નિરુત્સાહાઃ શિષ્ટયા પર્યવારયન્ ॥

અવધીન્મદ્રરાજાનં કુરુરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।
તસ્મિંસ્તદાઽર્ધદિવસે કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્ ॥

હતે શલ્યે તુ શકુનિં સહદેવો મહામનાઃ ।
આહર્તારં કલેસ્તસ્ય જગાનામિતવિક્રમઃ ॥

નિહતે શકુનૌ રાજા ધાર્તરાષ્ટ્રઃ સુદુર્મનાઃ ।
અપાક્રામદ્ગદાપાણિર્હતભૂયિષ્ઠસૈનિકઃ ॥

તમન્વધાવત્સન્ક્રુદ્ધો ભીમસેનઃ પ્રતાપવાન્ ।
હ્રદે દ્વૈપાયને ચાપિ સલિલસ્થં દદર્શ તમ્ ॥

ઇતશિષ્ટેન સૈન્યેન સમન્તાત્પર્યવાર્ય તમ્ ।
અથોપવિવિશુર્હૃષ્ટા હ્રદસ્થં પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ ॥

વિગાહ્ય સલિલં ત્વાશુ વાગ્બાણૈર્ભૃશવિક્ષતઃ ।
ઉત્થાય સ ગદાપાણિર્યુદ્ધાય સમુપસ્થિતઃ ॥

તતઃ સ નિહતો રાજા ધાર્તરાષ્ટ્રો મહારણે ।
ભીમસેનેન વિક્રમ્ય પશ્યતાં પૃથિવીક્ષિતામ્ ॥

તતસ્તત્પાણ્ડવં સૈન્યં પ્રસુપ્તં શિબિરે નિશિ ।
નિહતં દ્રોણપુત્રેણ પિતુર્વધમમૃષ્યતા ॥

હતપુત્રા હતબલા હતમિત્રા મયા સહ ।
યુયુધાનસહાયેન પઞ્ચ શિષ્ટાસ્તુ પાણ્ડવાઃ ॥

સહૈવ કૃપભોજાભ્યાં દ્રૌણિર્યુદ્ધાદમુચ્યત ।
યુયુત્સુશ્ચાપિ કૌરવ્યો મુક્તઃ પાણ્ડવસંશ્રયાત્ ॥

નિહતે કૌરવેન્દ્રે તુ સાનુબન્ધે સુયોધને ।
વિદુરઃ સઞ્જયશ્ચૈવ ધર્મરાજમુપસ્થિતૌ ॥

એવં તદભવદ્યુદ્દમહાન્યષ્ટાદશ પ્રભો ।
યત્ર તે પૃથિવીપાલા નિહતાઃ સ્વર્ગમાવસન્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

શૃણ્વતાં તુ મહારાજ કથાં તાં રોમહર્ષણીમ્ ।
દુઃખશોકપરિક્લેશા વૃષ્ણીનામભવંસ્તદા ॥