મહાભારત · અધ્યાય 14.52

તતોઽભ્યનોદયત્કૃષ્ણો યુજ્યતામિતિ દારુકમ્ ।
મુહૂર્તાદિવ ચાચષ્ટ યુક્તમિત્યેવ દારુકઃ ॥

તથૈવ ચાનુયાત્રાણિ ચોદયામાસ પાણ્ડવઃ ।
સન્નહ્યધ્વં પ્રયાસ્યામો નગર ગજસાહ્વયમ્ ॥

ઇત્યુક્તાઃ સૈનિકાસ્તે તુ સજ્જીભૂતા વિશામ્પતે ।
આચખ્યુઃ સજ્જમિત્યેવં પાર્થાયામિતતેજસે ॥

તતસ્તૌ રથમાસ્થાય પ્રયાતૌ કૃષ્ણપાણ્ડવૌ ।
વિકુર્વાણૌ કતાશ્ચિત્રાઃ પ્રીયમાણૌ વિશામ્પતે ॥

રથસ્થં તુ મહાતેજા વાસુદેવં ધનઞ્જયઃ ।
પુનરેવાબ્રવીદ્વાક્યમિદં ભરતસત્તમ ॥

ત્વત્પ્રસાદાજ્જ્યઃ પ્રાપ્તો રાજ્ઞા વૃષ્ણિકુલોદ્વહ ।
નિહતાઃ શત્રવશ્ચાપિ પ્રાપ્તં રાજ્યમકણ્ટકમ્ ॥

નાથવન્તશ્ચ ભવતા પાણ્ડવા મધુસૂદન । ભવન્તં પ્લવમાસાદ્ય તીર્ણાઃ સ્મ કુરુસાગરમ્ ।
ભક્તાંસ્ત્વમાશ્રિતાનસ્માન્પાલયામુત્ર ચેહ ચ ।

વિશ્વકર્મન્નમસ્તેઽસ્તુ વિશ્વાત્મન્વિશ્વસત્તમ ।
તથા ત્વામભિજાનામિ તથા ચાહં ભવાન્મતઃ ॥

ત્વત્તેજઃસમ્ભવો નિત્યં હુતાશો મધુસૂદન ।
રતિઃ ક્રીડામયી તુભ્યં માયા તે રોદસી વિભો ॥

ત્વયિ સર્વમિદં વિશ્વં યદિદં સ્થાણુ જઙ્ગમમ્ ।
ત્વં હિ સર્વં વિકુરુષે ભૂતગ્રામં ચતુર્વિધમ્ ॥

પૃથિવીં ચાન્તરિક્ષં ચ તથા સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
હસિન્તં તેઽમલા જ્યોત્સ્ના ઋતવશ્ચેન્દ્રિયાણિ તે ॥

પ્રાણો વાયુઃ સતતગઃ ક્રોધો મૃત્યુઃ સનાતનઃ ।
પ્રસાદે ચાપિ પદ્મા શ્રીર્નિત્યં ત્વયિ મહામતે ॥

રતિસ્તુષ્ટિર્ધૃતિઃ ક્ષાન્તિર્મતિઃ કાન્તિશ્ચરાચરમ્ ।
ત્વમેવેહ યુગાન્તેષુ નિધનં પ્રોચ્યસેઽનધ ॥

સુદીર્ઘેણાપિ કાલેન ન તે શક્યા ગુણા મયા ।
આત્મા ચ પરમો વક્તું નમસ્તે નલિનેક્ષણ ॥

વિદિતો મે સુદુર્ધર્ષ નારદાદ્દેવલાત્તથા ।
કૃષ્ણદ્વૈપાયનાચ્ચેવ તથા કુરુપિતામહાત્ ॥

ત્વયિ સર્વં સમાસક્તં ત્વમેવૈકો જનેશ્વરઃ ।
યચ્ચાનુગ્રહસંયુક્તમેતદુક્તં ત્વયાઽનઘ ॥

એતત્સર્વમહં સમ્યગાચરિષ્યે જનાર્દન ।
ઇદં ચાદ્ભુતમત્યન્તં કૃતમસ્મત્પ્રિયેપ્સયા ॥

યત્પાપો નિહતઃ સઙ્ખ્યે કૌરવ્યો ધૃતરાષ્ટ્રજઃ ।
ત્વયા દગ્ધં હિ તત્સૈન્યં મયા વિજિતમાહવે ॥

ભવતા તત્કૃતં કર્મ યેનાવાપ્તો જયો મયા ।
દુર્યોધનસ્ય સઙ્ગ્રામે તવ બુદ્ધિપરાક્રમૈઃ ॥

કર્ણસ્ય ચ વધોપાયો યથાવત્સમ્પ્રદર્શિતઃ ।
સૈન્ધવસ્ય ચ પાપસ્ય ભૂરિશ્રવસ એવ ચ ॥

તસ્માત્ત્વમેવ સઞ્ચિન્ત્ય હિતં કુરુ યથા તથા । અહં ચ પ્રીયમાણેન ત્વયા દેવકિનન્દન ।
યદુક્તસ્તત્કરિષ્યામિ ન હિ મેઽત્ર વિચારણા ॥

રાજાનં ચ સમાસાદ્ય ધર્માત્માનં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
ચોદયિષ્યામિ ધર્મજ્ઞ ગમનાર્થં તવાનઘ ॥

આહૃતં હિ મમૈતત્તે દ્વારકાગમનં પ્રભો । અચિરાદેવ દ્રષ્ટા ત્વં માતુલં મે જનાર્દન ।
બલદેવં ચ દુર્ધર્ષં તથાઽન્યાન્વૃષ્ણિપુઙ્ગવાન્ ॥

એવં સમ્ભાષમાણૌ તૌ પ્રાપ્તૌ વારણસાહ્વયમ્ ।
તથા વિવિશતુશ્ચોભૌ સમ્પ્રહૃષ્ટનરાકુલમ્ ॥

તૌ ગત્વા ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય ગૃહં શક્રગૃહોપમમ્ ।

દદૃશાતે મહારાજ ધૃતરાષ્ટ્રં જનેશ્વરમ્ ॥

વિદુરં ચ મહાબુદ્ધિં રાજાનં ચ યુધિષ્ઠિરમ્ ।
ભીમસેનં ચ દુર્ધર્ષં માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ ॥

ધૃતરાષ્ટ્રમુપાસીનં યુયુત્સું ચાપરાજિતમ્ ।
ગાન્ધારીં ચ મહાપ્રજ્ઞાં પૃથા કૃષ્ણાં ચ ભામિનીમ્ ॥

સુભદ્રાદ્યાશ્ચ તાઃ સર્વા ભરતાનાં સ્ત્રિયસ્તથા ।
દદૃશાતે સ્ત્રિયઃ સર્વા ગાન્ધારીપરિચારિકાઃ ॥

તતઃ સમેત્ય રાજાનં ધૃતરાષ્ટ્રમરિન્દમૌ ।
નિવેદ્ય નામધેયે સ્વે તસ્ય પાદાવગૃહ્ણતામ્ ॥

ગાન્ધાર્યાશ્ચ પૃથાયાશ્ચ ધર્મરાજસ્ય ચૈવ હિ ।
ભીમસ્ય ચ મહાત્માનૌ તથા પાદાવગૃહ્ણતામ્ ॥

ક્ષત્તારં ચાપિ સઙ્ગૃહ્ય પૃષ્ટ્વા કુશલમવ્યયમ્ । પરિષ્વજ્ય મહાત્માનં વેશ્યાપુત્રં મહારથમ્ ।
તૈઃ સાર્ધં નૃપતિં વૃદ્ધં તતસ્તૌ પર્યુપાસતામ્ ॥

તતો નિશિ મહારાજો ધૃતરાષ્ટ્રઃ કુરૂદ્વહાન્ ।
જનાર્દનં ચ મેધાવી વ્યસર્જયત વૈ ગૃહાન્ ॥

તેઽનુજ્ઞાતા નૃપતિના યયુઃ સ્વં સ્વં નિવેશનમ્ ।
ધનઞ્જયગૃહાનેવ યયૌ કૃષ્ણસ્તુ વીર્યવાન્ ॥

તત્રાર્ચિતો યથાન્યાયં સર્વકામૈરુપસ્થિતઃ ।
કૃષ્ણઃ સુષ્વાપ મેધાવી ધનઞ્જયસહાયવાન્ ॥

પ્રભાતાયાં તુ શર્વર્યાં કૃત્વા પૌર્વાહ્ણિકીં ક્રિયામ્ । ધર્મરાજસ્ય ભનં જગ્મતુઃ પરમાર્ચિતૌ ।
યત્રાસ્તે સ સહામાત્યો ધર્મરાજો મહાબલઃ ॥

તૌ પ્રવિશ્ય મહાત્માનૌ તદ્ગૃહં પરમાર્ચિતમ્ ।
ધર્મરાજં દદૃશતુર્દેવરાજમિવાશ્વિનૌ ॥

સમાસાદ્ય તુ રાજાનં વાર્ષ્ણેયકુરુપુઙ્ગવૌ ।
નિષીદતુરનુજ્ઞાતૌ પ્રીયમાણેન તેન તૌ ॥

તતઃ સ રાજા મેધાવી વિવક્ષૂ પ્રેક્ષ્ય તાવુભૌ ।
પ્રોવાચ વદતાં શ્રેષ્ઠો વચનં રાજસત્તમઃ ॥

વિવક્ષૂ હિ યુવાં મન્યે વીરૌ યદુકુરૂદ્વહૌ ।
બ્રૂતં કર્તાસ્મિ સર્વં વાં નચિરાન્મા વિચાર્યતામ્ ॥

ઇત્યુક્તઃ ફલ્ગુનસ્તત્ર ધર્મરાજાનમબ્રવીત્ ।
વિનીતવદુપાગમ્ય વાક્યં વાક્યવિશારદઃ ॥

અયં ચિરોષિતો રાજન્વાસુદેવઃ પ્રતાપવાન્ ।
ભવન્તં સમનુજ્ઞાપ્ય પિતરં દ્રષ્ટુમિચ્છતિ ॥

સ ગચ્છેદભ્યનુજ્ઞાતો ભવતા યદિ મન્યસે ।
આનર્તનગરીં વીરસ્તદનુજ્ઞાતુમર્હસિ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

પુણ્ડરીકાક્ષ ભદ્રં તે ગચ્છ ત્વં મદુસૂદન ।
પુરીં દ્વારવતીમદ્ય દ્રષ્ટું શૂરસુતં પ્રભો ॥

રોચતે મે મહાબાહો ગમનં તવ કેશવ ।
માતુલશ્ચિરદૃષ્ટો મે ત્વયા દેવી ચ દેવકી ॥

સમેત્યિ માતુલં ગત્વા બલદેવં ચ માનદ ।
પૂજયેથા મહાપ્રાજ્ઞ મદ્વાક્યેન યથાઽર્હતઃ ॥

સ્મરેથાશ્ચાપિ માં નિત્યં ભીમં ચ બલિનાં વરમ્ ।
ફાલ્ગુનં સહદેવં ચ નકુલં ચૈવ માનદ ॥

આનર્તાનવલોક્ય ત્વં પિતરં ચ મહાભુજઃ ।
વૃષ્ણીંશ્ચ પુનરાગચ્છેર્હયમેધે મમાનઘ ॥

સ ગચ્છ રત્નાન્યાદાય વિવિધાનિ વસૂનિ ચ ।
યચ્ચપ્યન્યન્મનોજ્ઞં તે તદપ્યાદત્સ્વ સાત્વત ॥

ઇયં ચ વસુધા કૃત્સ્ના પ્રસાદાત્તવ કેશવ ।
અસ્માનુપાગતા વીર નિહતાશ્ચાપિ શત્રવઃ ॥

સ્વર્ગાપવર્ગવિષયં ત્વદ્ભક્તાનાં ન દુર્લભમ્ । સંસારગહને ચેદ્ધપાપાગ્નિપ્રશમામ્બુદ ॥

એવં બ્રુવતિ કૌરવ્યે ધર્મરાજે યુધિષ્ઠિરે ।
વાસુદેવો વરઃ પુંસામિદં વચનમબ્રવીત્ ॥

તવૈવ રત્નાનિ ધનં ચ કેવલં ધરા તુ કૃત્સ્ના તુ મહાભુજાદ્ય વૈ ।
યદસ્તિ ચાન્યદ્દ્રવિણં ગૃહે મમ ત્વમેવ તસ્યેશ્વર નિત્યમીશ્વરઃ ॥

તથેત્યથોક્તઃ પ્રતિપૂજિતસ્તદા ગદાગ્રજો ધર્મસુતેન વીર્યવાન્ ।
પિતૃષ્વસારં ત્વવદદ્યથાવિધિ સમ્પૂજિતશ્ચાપ્યગમત્પ્રદક્ષિણમ્ ॥

તયા સ સમ્યક્ પ્રતિનન્દિતસ્તત- સ્તથૈવ સર્વૈર્વિદુરાદિભિસ્તથા ।
વિનિર્યયૌ નાગપુરાદ્ગદાગ્રજો રથેન દિવ્યેન ચતુર્ભુજઃ સ્વયમ્ ॥

રથે સુભદ્રામધિરોપ્ય ભામિનીં યુધિષ્ઠિરસ્યાનુમતે જનાર્દનઃ ।
પિતૃષ્વસુશ્ચાપિ તથા મહાભુજો વિનિર્યયૌ પૌરજનાભિસંવૃતઃ ॥

તમન્વયાદ્વાનરવર્યકેતનઃ સસાત્યકિર્માદ્રવતીસુતાવપિ ।
અગાધબુદ્ધિર્વિદુરશ્ચ માધવં સ્વયં ચ ભીમો ગજરાજવિક્રમઃ ॥

નિવર્તયિત્વા કુરુરાષ્ટ્રવર્ધનાં- સ્તતઃ સ સર્વાન્વિદુરં ચ વીર્યવાન્ ।
જનાર્દનો દારુકમાહ સત્વરઃ પ્રચોદયાશ્વાનિતિ સાત્યકિં તથા ॥

તતો યયૌ શત્રુગણપ્રમર્દનઃ શિનિપ્રવીરાનુગતો જનાર્દનઃ ।
યથા નિહત્યારિગણં શતકતુ- ર્દિવં તથાઽનર્તપુરીં પ્રતાપવાન્ ॥