મહાભારત · અધ્યાય 14.44

યદાદિમધ્યપર્યન્તં ગ્રહણોપાયમેવ ચ ।
નામલક્ષણસંયુક્તં સર્વં વક્ષ્યામિ તત્ત્વતઃ ॥

અહઃ પૂર્વં તતો રાત્રિર્માસાઃ શુક્લાદયઃ સ્મૃતાઃ ।
શ્રવણાદીનિ ઋક્ષાણિ ઋતવઃ શિશિરાદયઃ ॥

ભૂમિરાદિસ્તુ ગન્ધાનાં રસાનામાપ એવ ચ ।
રૂપાણામાદિરગ્નિસ્તુ સ્પર્શાદિર્વાયુરુચ્યતે ॥

શબ્દસ્યાદિસ્તથાઽકાશમેષ ભૂતકૃતો ગુણઃ ।
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ભૂતાનામાદિમુત્તમમ્ ॥

આદિત્યો જ્યોતિષામાદિરગ્નિર્ભૂતાદિરુચ્યતે ।
સાવિત્રી સર્વવિદ્યાનાં દેવતાનાં પ્રજાપતિઃ ॥

ઓઙ્કારઃ સર્વવેદાનાં વચસાં પ્રાણ એવ ચ ।
યદસ્મિન્નિયતં લોકે સર્વં સાવિત્રમુચ્યતે ॥

ગાયત્રી ચ્છન્દસામાદિઃ પ્રજાનાં સર્ગ ઉચ્યતે ।
ગાવશ્ચતુષ્પદામાદિર્મનુષ્યાણાં દ્વિજાતયઃ ॥

શ્યેનઃ પતત્રિણામાદિર્યજ્ઞાનાં હુતમુત્તમમ્ ।
પ્રસર્પિણાં તુ સર્વેષાં જ્યેષ્ઠઃ સર્પો દ્વિજોત્તમાઃ ॥

કૃતમાદિર્યુગાનાં ચ સર્વેષાં નાત્ર સંશયઃ ।
હિરણ્યં સર્વરત્નાનામોષધીનાં યવાસ્તથા ॥

સર્વેષાં ભક્ષ્યભોજ્યાનામન્નં પરમમુચ્યતે ।
દ્રવાણાં ચૈવ સર્વેષાં પેયાનામાપ ઉત્તમાઃ ॥

સ્થાવરાણાં તુ ભૂતાનાં સર્વેષામવિશેષતઃ ।
બ્રહ્મક્ષેત્રં સદા પુણ્યં પ્લક્ષઃ પ્રવરજઃ સ્મૃતઃ ॥

અહં પ્રજાપતીનાં ચ સર્વેષાં નાત્ર સંશયઃ ।
મમ વિષ્ણુરચિન્ત્યાત્મા સ્વયમ્ભૂરિતિ સંસ્મૃતઃ ॥

પર્વતાનાં મહામેરુઃ સર્વેષામગ્રજઃ સ્મૃતઃ ।
દિશાં ચ પ્રદિશાં ચોર્ધ્વં દિક્પૂર્વા પ્રથમા તથા ॥

તથા ત્રિપથગા ગઙ્ગા નદીનામગ્રજા સ્મૃતા ।
તથા સરોદપાનનાં સર્વેષાં સાગરોઽગ્રજઃ ॥

દેવદાનવભૂતાનાં પિશાચોરગરક્ષસામ્ ।
નરકિન્નરયક્ષાણાં સર્વેષામીશ્વરઃ પ્રભુઃ ॥

આદિર્વિશ્વસ્ય જગતો વિષ્ણુર્બ્રહ્મમયો મહાન્ ।
તતઃ પરતરં યસ્માત્ત્રૈલોક્યે નેહ વિદ્યતે ॥

આશ્રમાણાં ચ સર્વેષાં ગાર્હસ્થ્યં નાત્ર સંશયઃ ।
લોકાનામાદિરવ્યક્તં સર્વસ્યાન્તસ્તદેવ ચ ॥

અહાન્યસ્તમયાન્તાનિ ઉદયાન્તા ચ શર્વરી ।
સુખસ્યાન્તં સદા દુઃખં દુઃખસ્યાન્તં સદા સુખમ ॥

સર્વે ક્ષયાન્તા નિચયાઃ પતનાન્તાઃ સમુચ્છ્રયાઃ ।
સંયોગાશ્ચ વિયોગાન્તા મરણાન્તં ચ જીવિતમ્ ॥

સર્વં કૃતં વિનાશાન્તં જાતસ્ય મરણં ધ્રુવમ્ ।
અશાશ્વતં હિ લોકેઽસ્મિન્સદા સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ॥

ઇષ્ટં દત્તં તપોઽધીતં વ્રતાનિ નિયમાશ્ચ યે ।
સર્વમેતદ્વિનાશાન્તં જ્ઞાનસ્યાન્તો ન વિદ્યતે ॥

તસ્માજ્જ્ઞાનેન શુદ્ધેન પ્રશાન્તાત્મા જિતેન્દ્રિયઃ ।
નિર્મમો નિરહન્કારો મુચ્યતે સર્વપાપ્મભિઃ ॥