મહાભારત · અધ્યાય 14.107

ઇદં મે તત્વતો દેવ વક્તુમર્હસ્યશેષતઃ ।
હિંસામકૃત્વા યો મર્ત્યો બ્રહ્મહત્યામવાપ્નુયાત્ ॥
ભગવાનુવાચ ।

બ્રાહ્મણં સ્વયમાહૂય ભિક્ષાર્થં વૃત્તિકર્શિતમ્ ।
બ્રૂયાન્નાસ્તીતિ યઃ પશ્ચાત્તમાહુર્બ્રહ્મઘાતકમ્ ॥

મધ્યસ્થસ્યેહ વિપ્રસ્ય યોઽનૂચાનસ્ય ભારત ।
વૃત્તિં હરતિ દુર્બુદ્ધૈસ્તમાહુર્બ્રહ્મઘાતકમ્ ॥

આશ્રમે વાઽલયે વાઽપિ ગ્રામે વા નગરેઽપિ વા ।
અગ્નિં યઃ પ્રક્ષિપેત્ક્રુદ્ધસ્તમાહુર્બ્રહ્મઘાતકમ્ ॥

ગોકુલસ્ય તૃષાર્તસ્ય જલાન્તે વસુધાધિપ ।
ઉત્પાદયતિ યો વિઘ્નં તમાહુર્બ્રહ્મઘાતકમ્ ॥

યઃ પ્રવૃત્તાં શ્રુતિં સમ્યક્છાસ્ત્રં વા મુનિભિઃ કૃતમ્ ।
દૂષયત્યનભિજ્ઞાય તમાહુર્બ્રહ્મઘાતકમ્ ॥

ચક્ષુષા વાઽપિ હીનસ્ય પઙ્ગોર્વાઽપિ જડસ્ય વા ।
હરેદ્વૈ યસ્તુ સર્વસ્વં તમાહુર્બ્રહ્મઘાતકમ્ ॥

ગુરું ત્વન્કૃત્યં હુન્કૃત્ય અતિક્રમ્ય ચ શાસનમ્ ।
વર્તતે યસ્તુ મૂઢાત્મા તમાહુર્બ્રહ્મઘાતકમ્ ॥

ક્રોધાદ્વા યદિ વા દ્વેષાદાક્રુષ્ટસ્તર્જિતોપિ વા ।
ઋતૌ સ્ત્રિયં વા નોપેયાત્તમાહુર્બ્રહ્મઘાતકમ્ ॥

યાવત્સારો ભવેદ્દીનસ્તન્નાશે યસ્ય દુઃસ્થિતિઃ ।
તત્સર્વસ્વં હરેદ્યો વૈ તમાહુર્બ્રહ્મઘાતકમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

સપ્વેષામપિ દાનાનાં યત્તુ દાનં વિશિષ્યતે ।
અભોજ્યાન્નાશ્ચ યે વિપ્રાસ્તાન્બ્રવીહિ સુરોત્તમ ॥
ભગવાનુવાચ ।

અન્નમેવ પ્રશંસન્તિ દેવા બ્રહ્મપુરસ્સરાઃ ।
અન્નેન સદૃશં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ॥

અન્નમૂર્જસ્કરં લોકે હ્યન્નાત્પ્રાણાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
અબોજ્યાન્નાન્મયા રાજન્વક્ષ્યમાણાન્નિબોધ મે ॥

દીક્ષિતસ્ય કદર્યસ્ય ક્રુદ્ધસ્ય નિકૃતસ્ય ચ ।
અભિશપ્તસ્ય ષણ્ડસ્ય પાકભેદકરસ્ય ચ ॥

ચિકિત્સકસ્ય દૂતસ્ય તથા ચોચ્છિષ્ટભોજિનઃ ।
ઉગ્રાન્નં સૂતકાન્નં ચ શૂદ્રોચ્છેષણમેવ ચ ॥

દ્વિષદન્નં ન ભોક્તવ્યં પતિતાન્નં ચ યચ્છ્રુતમ્ ।
તથા ચ પિશુનસ્યાન્નં યજ્ઞવિક્રયિણસ્તથા ॥

શૈલૂષં તન્તુવાયાન્નં કૃતઘ્નસ્યાન્નમેવ ચ ।
અમ્બષ્ઠકનિષાદાનાં રઙ્ગાવતરકસ્ય ચ ॥

સુવર્ણકર્તુર્વૈણસ્યિ શસ્ત્રવિક્રયિણસ્તથા ।
સૂતાના શૌણ્ડિકાનાં ચ વૈદ્યસ્ય રજકસ્ય ચ ॥

સ્ત્રીજિતસ્ય નૃશંસસ્ય તથા માહિષિકસ્ય ચ ।
અનિર્દશાનાં પ્રેતાનાં ગણિકાનાં તથૈવ ચ ॥

બન્દિનો દ્યૂતકર્તુશ્ચ તથા દ્યૂતવિદામપિ ।
પરિવિત્તસ્ય યચ્ચાન્નં પરિવેત્તુસ્તથૈવ ચ ॥

યશ્ચાગ્રદિધિષુર્વિપ્રો દિધિષૂપપિસ્તથા ।
તયોરપ્યુભયોરન્નં રાજ્ઞાં ચાપિ વિવર્જયેત્ ॥

રાજાન્નં તેજ આદત્તે શૂદ્રાન્નં બ્રહ્મવર્ચસમ્ ।
આયુઃ સુવર્ણકારાન્નં યશશ્ચાર્માવકૃન્તિનઃ ॥

ગણાન્નં ગણિકાન્નં ચ લોકેભ્યઃ પરિકીર્તિતમ્ ।
પૂયં ચિકિત્સકસ્યાન્નં શુક્લં તુ વૃષલીપતેઃ ॥

વિષ્ઠા વાર્ધુષિકસ્યાન્નં તસ્માત્તત્પરિવર્જયેત્ ।
તેષાં ત્વગસ્થિરોમાણિ ભુઙ્ક્તે યોઽન્નં તુ ભક્ષયેત્ ॥

અમાત્યાન્નમથૈતેષાં ભુક્ત્વા તુ ત્રિયહં ક્ષિપેત્ ।
મત્યા ભુક્ત્વા સકૃદ્વાઽપિ પ્રાજાપત્યં ચરેદ્દ્વિજઃ ॥

દાનાનાં ચ ફલં યદ્વૈ શૃણુ પાણ્ડવ તત્વતઃ ।
જલદસ્તૃપ્તિમાપ્નોતિ સુખમક્ષયમન્નદઃ ॥

તિલદશ્ચ પ્રજામિષ્ટાં દીપદશ્ચક્ષુરુત્તમમ્ ।
ભૂમદો ભૂમિમાપ્નોતિ દીર્ઘમાયુર્હિરણ્યદઃ ॥

ગૃહદોઽગ્ર્યાણિ વેશ્માનિ રૂપ્યદો રૂપમુત્તમમ્ ।
વાસોદશ્ચન્દ્રસાલોક્યમશ્વિસાલોક્યમશ્વદઃ ॥

અનડુદ્દઃ શ્રિયં જુષ્ટાં ગોદો ગોલોકમશ્નુતે ।
યાનશય્યાપ્રદો ભાર્યામૈશ્વર્યમભયપ્રદઃ ॥

ધાન્યદઃ શાશ્વતં સૌખ્યં બ્રહ્મદો બ્રહ્મસામ્યતામ્ ।
સર્વેષામેવ દાનાનાં બ્રહ્મદાનં વિશિષ્યતે ॥

હિરણ્યભૂગવાશ્વાજવસ્ત્રશય્યાસનાદિષુ । યોર્ચિતઃ પ્રતિગૃહ્ણાતિ દદ્યાદુચિતમેવ ચ ।
તાવુભૌ ગચ્છતઃ સ્વર્ગં નરકં ચ વિપર્યયે ॥

અનૃતં ન વદેદ્વિદ્વાંસ્તપસ્તપ્ત્વા ન વિસ્મયેત્ ।
નાર્તોપ્યભિભવેદ્વિપ્રાન્ન દત્ત્વા પરિકીર્તયેત્ ॥

યજ્ઞોઽનૃતેન ક્ષરતિ તપઃ ક્ષરતિ વિસ્મયાત્ ।
આયુર્વિપ્રાવમાનેન દાનં તુ પરિકીર્તનાત્ ॥

એકઃ પ્રજાયતે જન્તુરેક એવ પ્રમીયતે ।
અકોઽનુભુઙ્ક્તે સુકૃતમેકશ્ચાપ્નોતિ દુષ્કૃતમ્ ॥

મૃતં શરીરમુત્સૃજ્ય કાષ્ઠલોષ્ટસમં ક્ષિતૌ ।
વિમુખા બાન્ધવા યાન્તિ ધર્મસ્તમનુવર્તતે ॥

અનાગતાનિ કાર્યાણિ કર્તું ગણયતે મનઃ ।
શરીરકં સમુદ્દિશ્ય સ્મયતે નૂનમન્તકઃ ॥

તસ્માદ્ધર્મસહાસસ્તુ ધર્મં સઞ્ચિનુયાત્સદા ।
ધર્મેણ હિ સહાયેન તમસ્તરતિ દુસ્તરમ્ ॥

યેષાં તટાકાનિ બહૂદકાનિ સભાશ્ચ કૂપાશ્ચ શુભાઃ પ્રપાશ્ચ ।
અન્નપ્રદાનં મધુરા ચ વાણી યમસ્ય તે નિર્વિષયા ભવન્તિ ॥