મહાભારત · અધ્યાય 13.92

મુહ્યામીતિ નિશમ્યાદ્ય ચિન્તયાનઃ પુનઃપુનઃ ।
હીનાં પાર્થિવસિંહૈસ્તૈઃ શ્રીમદ્ભિઃ પૃથિવીમિમામ્ ॥

પ્રાપ્ય રાજ્યાનિ શતશો મહીં જિત્વાઽપિ ભારત ।
કોટિશઃ પુરુષાન્હત્વા પરિતપ્યે પિતામહ ॥

કા નુ તાસાં વરસ્ત્રીણામવસ્થાઽદ્ય ભવિષ્યતિ ।
યા હીનાઃ પતિભિઃ પુત્રૈર્માતુલૈર્ભ્રાતૃભિસ્તથા ॥

વયં હિ તાન્કુરુન્હત્વા જ્ઞાતીંશ્ચ સુહૃદોઽપિ ચ ।
અવાક્શીર્ષાઃ પતિષ્યામો નરકે નાત્રં સંશયઃ ॥

શરીરં યોક્તુમિચ્છામિ તપસોગ્રેણ ભારત ।
ઉપદિષ્ટમિહેચ્છામિ તત્ત્વતોઽહં વિશામ્પતે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

યુધિષ્ઠિરસ્ય તદ્વાક્યં શ્રુત્વા ભીષ્મો મહામનાઃ ।
પરીક્ષ્ય નિપુણં બુદ્ધ્યા યુધિષ્ઠિરમભાષત ॥

રહસ્યમદ્ભુતં ચૈવ શૃણુ વક્ષ્યામિ ભારત ।
યા ગતિઃ પ્રાપ્યતે વેન પ્રેત્યભાવે વિશામ્પતે ॥

તપસા પ્રાપ્યતે સ્વર્ગસ્તપસા પ્રાપ્યતે યશઃ ।
આયુઃપ્રકર્ષો ભોગાશ્ચ લભ્યન્તે તપસા વિભો ॥

જ્ઞાનં વિજ્ઞાનમારોગ્યં રૂપં સમ્પત્તથૈવ ચ ।
સૌભાગ્યં ચૈવ તપસા પ્રાપ્યતે ભરતર્ષભ ॥

ધં પ્રાપ્નોતિ તપસા મૌનં જ્ઞાનં પ્રયચ્છતિ ।
ઉપભોગાંસ્તુ દાનેન બ્રહ્મચર્યેણ જીવિતમ્ ॥

અહિંસાયાઃ ફલં રૂપં દીક્ષાયા જન્મ વૈ કુલે ।
ફલમૂલાશનાદ્રાજ્યં સ્વર્ગઃ પર્ણશનાદ્ભવેત્ ॥

પયોભક્ષો દિવં યાતિ દાનેન દ્રવિણાધિકઃ ।
ગુરુશુશ્રૂષયા વિદ્યા નિત્યશ્રાદ્ધેન સન્તતિઃ ॥

ગવાઢ્યઃ શાકદીક્ષાભિઃ સ્વર્ગમાહુસ્તૃણાશનાત્ ।
સ્ત્રિયસ્ત્રિષવણ્સનાનાદ્વાયું પીત્વા ક્રતું લભેત્ ॥

નિત્યસ્નાયી દીર્ઘજીવી સન્ધ્યે તુ દ્વે જપન્દ્વિજઃ ।
મન્ત્રં સાધયતો રાજન્નાકપૃષ્ઠમનાશને ॥

સ્થણ્ડિલેષુ શયાનાનાં ગૃહાણિ શયનાનિ ચ ।
ચીરવલ્કલવાસોભિર્વાસાંસ્યાભાણાનિ ચ ॥

શય્યાસનાનિ યાનાનિ યોગયુક્તે તપોધને ।
અગ્નિપ્રવેશે નિયતં બ્રહ્મલોકે મહીયતે ॥

રસાનાં પ્રતિસંહારાત્સૌભાગ્યમિહ વિન્દતિ ।
આમિષપ્રતિસંહારાત્પ્રજા હ્યાયુષ્મતી ભવેત્ ॥

ઉદવાસં વસેદ્યસ્તુ સ નરાધિપતિર્ભવેત્ ।
સત્યવાદી નરશ્રેષ્ઠ દૈવતૈઃ સહ મોદતે ॥

કીર્તિર્ભવતિ દાનેન તથાઽરોગ્યમહિંસયા ।
દ્વિજશુશ્રૂષયા રાજ્યં દ્વિજત્વં ચાપિ પુષ્કલમ્ ॥

પાનીયસ્ય પ્રદાનેન કીર્તિર્ભવતિ શાશ્વતી ।
અન્નસ્ય તુ પ્રદાનેન તૃપ્યન્તે કામભોગતઃ ॥

સાન્ત્વદઃ સર્વભૂતાનાં સર્વશોકૈર્વિમુચ્યતે ।
દેવશુશ્રૂષયા રાજ્યં દિવ્યં રૂપં નિગચ્છતિ ॥

દીપાલોકપ્રદાનેન ચક્ષુષ્માન્બુદ્ધિમાન્ભવેત્ ।
પ્રેક્ષણીયપ્રદાનેન સ્મૃતિં મેધાં ચ વિન્દતિ ॥

ગન્ધમાલ્યપ્રદાનેન કીર્તિર્ભવતિ પુષ્કલા ।
કેશશ્મશ્રૂ ધારંયતામગ્ર્યા ભવતિ સન્તતિઃ ॥

ઉપવાસં ચ દીક્ષાં ચ અભિષેકં ચ પાર્થિવ ।
કૃત્વા દ્વાદશવર્ષાણિ વીરસ્થાનાદ્વિશિષ્યતે ॥

દાસીદાસમલઙ્કારાન્ક્ષેત્રાણિ ચ ગૃહાણિ ચ ।
બ્રહ્મદેયાં સુતાં દત્ત્વા પ્રાપ્નોતિ મનુજર્ષભ ॥

ક્રતુભિશ્ચોપવાસૈશ્ચ ત્રિદિવં યાતિ ભારત ।
લભતે ચ શિવં જ્ઞાનં ફલપુષ્પપ્રદો નરઃ ॥

સુવર્ણશૃઙ્ગૈસ્તુ વિરાજિતાનાં ગવાં સહસ્રસ્ય નરઃ પ્રદાનાત્ ।
પ્રાપ્નોતિ પુણ્યં દિવિ દેવલોક- મિત્યેવમાહુર્દિવિ વેદસઙ્ઘાઃ ॥

પ્રયચ્છતે યઃ કપિલાં સવત્સાં કાંસ્યોપદોહાં કનકાગ્રશૃઙ્ગીમ્ ।
તૈસ્તૈર્ગુણૈઃ કામદુઘાઽસ્ય ભૂત્વા નરં પ્રદાતારમુપૈતિ સા ગૌઃ ॥

યાવન્તિ રોમાણિ ભવન્તિ ધેન્વા- સ્તાવત્ફલં પ્રાપ્ય સ ગોપ્રદાનાત્ ।
પુત્રાંશ્ચ પૌત્રાંશ્ચ કુલં ચ સર્વ- માસપ્તમં તારયતે પરત્ર ॥

સદક્ષિણાં કાઞ્ચનચારુશૃઙ્ગીં કાંસ્યોપદોહાં દ્રવિણોત્તરીયામ્ ।
ધેનું તિલાનાં દદતો દ્વિજાય લોકા વસૂનાં સુલભા ભવન્તિ ॥

સ્વકર્મભિર્માનવં સન્નિરુદ્ધં તીવ્રાન્ધકારે નરકે પતન્તમ્ ।
મંહાર્ણવે નૌરિવ વાયુયુક્તા દાનં ગવાં તારયતે પરત્ર ॥

યો બ્રહ્મદેયાં તુ દદાતિ કન્યાં ભૂમિપ્રદાનં ચ કરોતિ વિપ્રે ।
દદાતિ ચાન્નં વિધિવચ્ચ યશ્ચ સ લોકમાપ્નોતિ પુરન્દરસ્ય ॥

નૈવેશિકં સર્વગુણોપપન્નં દદાતિ વૈ યસ્તુ નરો દ્વિજાય ।
સ્વાધ્યાયચારિત્ર્યગુણાન્વિતાય તસ્યાપિ લોકાઃ કુરુષૂત્તરેષુ ॥

ધુર્યપ્રદાનેન ગવાં તથા વૈ લોકાનવાપ્નોતિ નરો વસૂનામ્ ।
સ્વર્ગાય ચાહુસ્તુ હિરણ્યદાનં તતો વિશિષ્ટં કનકપ્રદાનમ્ ॥

છત્રપ્રદાનેન ગૃહં વરિષ્ઠં યાનં તથોપાનહસમ્પ્રદાને ।
વસ્રપ્રદાનેન ફલં સુરૂપં ગન્ધપ્રદાનાત્સુરભિર્નરઃ સ્યાત્ ॥

પુષ્પોપગં વાઽથ ફલોપગં વા યઃ પાદપં સ્પર્શયતે દ્વિજાય ।
સશ્રીકમૃદ્ધં બહુરત્નપૂર્ણં લભત્યયત્નોપગતં ગૃહં વૈ ॥

ભક્ષ્યાન્નપાનીયરસપ્રદાતા સર્વાન્સમાપ્નોતિ રસાન્પ્રકામમ્ ।
પ્રતિશ્રયાચ્છાનસમ્પ્રદાતા પ્રાપ્નોતિ તાન્યેવ ન સંશયોઽત્ર ॥

સ્રગ્ધૂપગન્ધાનનુલેપનાનિ સ્નાનાનિ માલ્યાનિ ચ માનવો યઃ ।
દદ્યાદ્દ્વિજેભ્યઃ સ ભવેદરોગ- સ્તથાઽભિરૂપશ્ચ નરેન્દ્રલોકે ॥

બીજૈરશૂન્યં શયનૈરુપેતં દદ્યાદ્ગૃહં યઃ પુરુષો દ્વિજાય ।
પુણ્યાભિરામં બહુરત્નપૂર્ણં લભત્યધિષ્ઠાનવરં સ રાજન્ ॥

સુગન્ધચિત્રાસ્તરણોપધાનં દદ્યાન્નરો યઃ શયનં દ્વિજાય ।
રૂપાન્વિતાં પક્ષવતીં મનોજ્ઞાં ભાર્યામયત્નોપગતાં લભેત્સઃ ॥

પિતામહસ્યાનવરો વીરશાયી ભવેન્નરઃ ।
નાધિકં વિદ્યતે યસ્માદિત્યાહુઃ પરમર્ષયઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રીતાત્મા કુરુનન્દનઃ ।
નાશ્રમેઽરોચયદ્વાસં વીરમાર્ગાભિકાઙ્ક્ષયા ॥

તતો યુધિષ્ઠિરઃ પ્રાહ પાણ્ડવાન્પુરુષર્ષભ ।
પિતામહસ્ય યદ્વાક્યં તદ્વો રોચત્વિતિ પ્રભુઃ ॥

તતસ્તુ પાણ્ડવાઃ સર્વે દ્રૌપદી ચ યશસ્વિની ।
યુધિષ્ઠિરસ્ય તદ્વાક્યં બાઢમિત્યભ્યપૂજયન્ ॥