મહાભારત · અધ્યાય 13.93

આરામાણાં તટાકાનાં યત્ફલં કુરુપુઙ્ગવ ।
તદહં શ્રોતુમિચ્છામિ ત્વત્તોઽદ્ય ભરતર્ષભ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

સુપ્રદર્શા બલવતી ચિત્રા ધાતુવિભૂષિતા ।
ઉપેતા સર્વભૂતૈશ્ચ શ્રેષ્ઠા ભૂમિરિહોચ્યતે ॥

તસ્યાઃ ક્ષેત્રવિશેષાશ્ચ તટાકાનાં ચ બન્ધનમ્ ।
ઔદકાનિ ચ સર્વાણિ પ્રવક્ષ્યામ્યનુપૂર્વશઃ ॥

તટાકાનાં ચ વક્ષ્યામિ કૃતાનાં ચાપિ યે ગુણાઃ ।
ત્રિષુ લોકેષુ સર્વત્ર પૂજનીયસ્તટાકવાન્ ॥

અથવા મિત્રસદનં મૈત્રં મિત્રવિવર્ધનમ્ ।
કીર્તિસઞ્જનનં શ્રેષ્ઠં તટાકાનાં નિવેશનમ્ ॥

ધર્મસ્યાર્થસ્ય કામસ્ય ફલમાહુર્મનીષિણઃ ।
તટાકસુકૃતં દેશે ક્ષેત્રમેકં મહાશ્રયમ્ ॥

ચતુર્વિધાનાં ભૂતાનાં તટાકમુપલક્ષયેત્ ।
તટાકાનિ ચ સર્વાણિ દિશન્તિ શ્રિયમુત્તમામ્ ॥

દેવા મનુષ્યગન્ધર્વાઃ પિતરોરગરાક્ષસાઃ ।
સ્થાવરાણિ ચ ભૂતાનિ સંશ્રયન્તિ જલાશયમ્ ॥

તસ્માત્તાંસ્તે પ્રવક્ષ્યામિ તટાકે યે ગુણાઃ સ્મૃતાઃ ।
યા ચ તત્ર ફલાવાપ્તિરૃષિભિઃ સમુદાહૃતાઃ ॥

વર્ષાકાલે તટાકે તુ સલિલં યસ્ય તિષ્ઠતિ ।
અગ્નિહોત્રફલં તસ્ય ફલમાહુર્મનીષિણઃ ॥

શરત્કાલે તુ સલિલં તટાકે યસ્ય તિષ્ઠતિ ।
ગોસહસ્રસ્ય સ પ્રેત્ય લભતે ફલમુત્તમમ્ ॥

હેમન્તકાલે સલિલં તટાકે યસ્ય તિષ્ઠતિ ।
સ વૈ બહુસુવર્ણસ્ય યજ્ઞસ્ય લભતે ફલમ્ ॥

યસ્ય વૈ શૈશિરે કાલે તટાકે સલિલં ભવેત્ ।
તસ્યાગ્નિષ્ટોમયજ્ઞસ્ય ફલમાહુર્મનીષિણઃ ॥

તટાકં સુકૃતં યસ્ય વસન્તે તુ મહાશ્રયમ્ ।
અતિરાત્રસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં સ સમુપાશ્નુતે ॥

નિદાઘકાલે પાનીયં તટાકે યસ્ય તિષ્ઠતિ ।
વાજિમેધફલં તસ્ય ફલં વૈ મુનયો વિદુઃ ॥

સ કુલં તારયેત્સર્વં યસ્ય ખાતે જલાશયે ।
ગાવઃ પિબન્તિ સલિલં સાધવશ્ચ નરાઃ સદા ॥

તટાકે યસ્ય ગાવસ્તુ પિબન્તિ તૃષિતા જલમ્ ।
મૃગપક્ષિમનુષ્યાશ્ચ સોઽશ્વમેધફલં લભેત ॥

યત્પિબન્તિ જલં તત્ર સ્નાયન્તે વિશ્રમન્તિ ચ ।
તટાકે યસ્ય તત્સર્વં પ્રેત્યાનન્ત્યાય કલ્પતે ॥

દુર્લભં સલિલં તાત વિશેષેણ પરત્ર વૈ ।
પાનીયસ્ય પ્રદાનેન પ્રીતિર્ભવતિ શાશ્વતી ॥

તિલાન્દદત પાનીયં દીપાન્દદત જાગૃત ।
જ્ઞાતિભિઃ સહ મોદધ્વમેતત્પ્રેત્ય સુદુર્લભમ્ ॥

સર્વદાનૈર્ગુરુતરં સર્વદાનૈર્વિશિષ્યતે ।
પાનીયં નરશાર્દૂલ તસ્માદ્દાતવ્યમેવ હિ ॥

એવમેતત્તટાકસ્ય કીર્તિતં ફલમુત્તમમ્ ।
અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ વૃક્ષાણામવરોપણમ્ ॥

સ્થાવરાણાં ચ ભૂતાનાં જાતયઃ ષટ્ પ્રકીર્તિતાઃ ।
વૃક્ષગુલ્મલતાવલ્લ્યસ્ત્વક્સારાસ્તૃણજાતયઃ ॥

એતા જાત્યસ્તુ વૃક્ષાણાં તેષાં રોપે ગુણાસ્ત્વિમે ।
કીર્તિશ્ચ માનુષે લોકે પ્રેત્ય ચૈવ ફલં શુભમ્ ॥

લભતે નામ લોકે ચ પિતૃભિશ્ચ મહીયતે ।
દેવલોકે ગતસ્યાપિ નામ તસ્ય ન નશ્યતિ ॥

અતીતાનાગતે ચોભે પિતૃવંશં ચ ભારત ।
તારયેદ્વૃક્ષરોપી ચ તસ્માદ્વૃક્ષાંશ્ચ રોપયેત્ ॥

તસ્ય પુત્રા ભવન્ત્યેતે પાદપા નાત્ર સંશયઃ ।
પરલોકગતઃ સ્વર્ગં લોકાંશ્ચાપ્નોતિ સોઽવ્યયાન્ ॥

પુષ્ણૈઃ સુરગણાન્વૃક્ષાઃ ફલૈશ્ચાપિ તથા પિતૄન્ ।
ધાયયા ચાતિથિં તાત પૂજયન્તિ મહીરુહઃ ॥

કિન્નરોરગરક્ષાંસિ દેવગન્ધર્વમાનવાઃ ।
તથા ઋષિગણાશ્ચૈવ સંશ્રયન્તિ મહીરુહાન્ ॥

પુષ્પિતાઃ ફલવન્તશ્ચ તર્પયન્તીહ માનવાન્ ।
વૃક્ષદં પુત્રવદ્વૃક્ષાસ્તારયન્તિ પરત્ર તુ ॥

તસ્માત્તટાકે સદ્વૃક્ષા રોપ્યાઃ શ્રેયોર્થિના સદા ।
પુત્રવત્પરિપાલ્યાશ્ચ પુત્રાસ્તે ધર્મતઃ સ્મૃતાઃ ॥

તટાકકૃદ્વૃક્ષરોપી ઇષ્ટયજ્ઞશ્ચ યો દ્વિજઃ ।
એતે સ્વર્ગે મહીયન્તે યે ચાન્યે સત્યવાદિનઃ ॥

તસ્માત્તટાકં કુર્વીત આરામાંશ્ચૈવ રોપયેત્ ।
યજેચ્ચ વિવિધૈર્યજ્ઞૈઃ સત્યં ચ સતતં વદેત્ ॥