મહાભારત · અધ્યાય 13.67

પિતામહ મહાપ્રાજ્ઞ સર્વશાસ્ત્રવિશારદ ।
ત્વત્તોઽહં શ્રોતુમિચ્છામિ ધર્મં ભરતસત્તમ ॥

શરણાગતં યે રક્ષન્તિ ભૂતગ્રામં ચતુર્વિધમ્ ।
કિં તસ્ય ભરતશ્રેષ્ઠ ફલં ભવતિ તત્ત્વતઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ઇદં શૃણુ મહાપ્રાજ્ઞ ધર્મપુત્ર મહાયશઃ ।
ઇતિહાસં પુરાવૃત્તં શરણાર્થં મહાફલમ્ ॥

પ્રપાત્યમાનઃ શ્યેનેન કપોતઃ પ્રિયદર્શનઃ ।
વૃષદર્ભં મહાભાગં નરેન્દ્રં શરણં ગતઃ ॥

સ તં દૃષ્ટ્વા વિશુદ્ધાત્મા ત્રાસાદઙ્કમુપાગતમ્ ।
આશ્વાસ્યાશ્વસિહીત્યાહ ન તેઽસ્તિ ભયમણ્ડજ ॥

ભયં તે સુમહત્કસ્માત્કુત્ર કિં વા કૃતં ત્વયા ।
યેન ત્વમિહ સમ્પ્રાપ્તો વિસઞ્જ્ઞો ભ્રાન્તચેતનઃ ॥

નવનીલોત્પલાપીડ ચારુવર્ણ સુદર્શન ।
દાડિમાશોકપુષ્પાક્ષ મા ત્રસસ્વાભયં તવ ॥

મત્સકાશમનુપ્રાપ્તં ન ત્વાં કશ્ચિત્સમુત્સહેત્ ।
મનસા ગ્રહણં કર્તું રક્ષાધ્યક્ષપુરસ્કૃતમ્ ॥

કાશિરાજ્યં તદદ્યૈવ ત્વદર્તં જીવિતં તથા ।
ત્યજેયં ભવ વિસ્રબ્ધઃ કપોત ભયં તવ ॥
શ્યેન ઉવાચ ।

મમૈતદ્વિહિતં ભક્ષ્યં ન રાજંસ્ત્રાતુમર્હસિ ।
અતિક્રાન્તં ચ પ્રાપ્તં ચ પ્રયત્નાચ્ચોપપાદિતમ્ ॥

માંસં ચ રુધૈરં ચાસ્ય મજ્જા મેદશ્ચ મે હિતમ્ ।
પરિતોષકરો હ્યેષ મમ માઽસ્યાગ્રતો ભવ ॥

તૃષ્ણા મે બાધતેઽત્યુગ્રા ક્ષુધા નિર્દહતીવ મામ્ ।
મુઞ્ચૈનં નહિ શક્ષ્યામિ રાજન્મન્દયિતું ક્ષુધામ્ ॥

મયા હ્યનુસૃતો હ્યેષ મત્પક્ષનખવિક્ષતઃ ।
કિઞ્ચિદુચ્છ્વાસનિઃશ્વાસં ન રાજન્ગોપ્તુમર્હસિ ॥

યદિ સ્વવિષયે રાજન્પ્રભુસ્ત્વં રક્ષણે નૃણામ્ ।
ખેચરસ્ય તૃષાર્તસ્ય ન ત્વં પ્રભુરથોત્તમ ॥

યદિ વૈરિષુ ભૃત્યેષુ સ્વજનવ્યવહારયોઃ ।
વિષયેષ્વિન્દ્રિયાણાં ચ આકાશે મા પરાક્રમ ॥

પ્રભુત્વં હિ પરાક્રમ્ય સમ્યક્ પક્ષહરેષુ તે ।
યદિ ત્વમિહ ધર્માર્થી મામપિ દ્રષ્ટુમર્હસિ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

શ્રુત્વા શ્યેનસ્ય તદ્વાક્યં રાજર્ષિર્વિસ્મયં ગતઃ ।
સમ્ભાવ્ય ચૈનં તદ્વાક્યં તદર્થી પ્રત્યભાષત ॥
રાજોવાચ ।

ગોવૃષો વા વરાહો વા મૃગો વા મહિષોપિ વા ।
ત્વદથર્મદ્ય ક્રિયતાં ક્ષુધાપ્રશમનાય તે ॥

શરણાગતં ન ત્યજેયમિતિ મે વ્રતમાહિતમ્ ।
ન મુઞ્ચતિ મમાઙ્ગાનિ દ્વિજોઽયં પશ્ય વૈ દ્વિજ ॥
શ્યેન ઉવાચ ।

ન વરાહં ન ચોક્ષાણં ન ચાન્યાન્વિવિધાન્દ્વિજાન્ ભક્ષયામિ મહારાજ કિમન્નાદ્યેન તેન મે ॥

યસ્તુ મે વિહિતો ભક્ષ્યઃ સ્વયં દેવૈઃ સનાતનઃ ।
શ્યેનાઃ કપોતાન્ખાદન્તિ સ્તિતિરેષા સનાતની ॥

ઉશીનર કપોતે તુ યદિ સ્નેહસ્તવાનઘ ।
તતસ્ત્વં મે પ્રયચ્છાદ્ય સ્વમાંસં તુલયા ધૃતમ્ ॥
રાજોવાચ ।

મહાનનુગ્રહો મેઽદ્ય યસ્ત્વમેવમિહાત્થ મામ્ ।
બાઢમેવ કરિષ્યામીત્યુક્ત્વાઽસૌ રાજસત્તમઃ ॥

ઉત્કૃત્યોત્કૃત્ય માંસાનિ તુલયા સમતોલયત્ ।
અન્તઃપુરે તતસ્તસ્ય સ્ત્રિયો રત્નવિભૂષિતાઃ ॥

હાહાભૂતા વિનિષ્ક્રાન્તાઃ શ્રુત્વા પરમદુઃખિતાઃ ।
તાસાં રુદિતશબ્દેન મન્ત્રિભૃત્યજનસ્ય ચ ॥

બભૂવ સુમહાન્નાદો મેઘગમ્ભીરનિઃસ્વનઃ ।
નિરુદ્ધં ગગનં સર્વં વ્યભ્રં મેઘૈઃ સમન્તતઃ ॥

મહી પ્રચલિતા ચાસીત્તસ્ય સત્યેન કર્મણા ॥

સ રાજા પાર્શ્વતશ્ચૈવ બાહુભ્યામૂરુતશ્ચ યત્ । તાનિ માંસાનિ સઞ્છિદ્ય તુલાં પૂરયતેઽશનૈઃ ।
તથાપિ ન સમસ્તેન કપોતેન બભૂવ હ ॥

અસ્થિભૂતો યદા રાજા નિર્માંસો રુધિરસ્રવઃ ।
તુલાં તતઃ સમારૂઢઃ સ્વં માંસક્ષયમુત્સૃજન્ ॥

તતઃ સેન્દ્રાસ્ત્રયો લોકાસ્તં નરેન્દ્રમુપસ્થિતાઃ ।
ર્ભર્યશ્ચાકાશગૈસ્તત્ર વાદિતા દેવદુન્દુભિઃ ॥

અમૃતેનાવસિક્તશ્ચ વૃષદર્ભો નરેશ્વરઃ ।
દિવ્યૈશ્ચ સુસુખૈર્માલ્યૈરભિવૃષ્ટઃ પુનઃપુનઃ ॥

દેવગન્ધર્વસન્ઘાતૈરપ્સરોભિશ્ચ સર્વતઃ ।
નૃત્તશ્ચૈવોપગીતશ્ચ પિતામહ ઇવ પ્રભુઃ ॥

હેમપ્રાસાદસમ્બાધં મણિકાઞ્ચનતોરણમ્ ।
સવૈડૂર્યમણિસ્તમ્ભં વિમાનં સમધિષ્ઠિતઃ ॥

સ રાજર્ષિર્ગતઃ સ્વર્ગં કર્મણા તેન શાશ્વતમ્ ।
શરણાગતેષુ ચૈવં ત્વં કુરુ સર્વં યુધિષ્ઠિર ॥

ભક્તાનામનુરક્તાનામાશ્રિતાનાં ચ રક્ષિતા ।
દયાવાન્સર્વભૂતેષુ પરત્ર સુખમેધતે ॥

સાધુવૃત્તો હિ યો રાજા સદ્વૃત્તમનુતિષ્ઠતિ ।
કિં ન પ્રાપ્તં ભવેત્તેનિ સ્વવ્યાજેનેહ કર્મણા ॥

સ રાજર્ષિર્વિશુદ્ધાત્મા ધીરઃ સત્યપરાક્રમઃ ।
કાશીનામીશ્વરઃ ખ્યાતસ્ત્રિષુ લોકેષુ કર્મણા ॥

યોઽપ્યન્યઃ કારેયદેવં શરણાગતરક્ષણમ્ ।
સોપિ ગચ્છેત તામેવ ગતિં ભરતસત્તમ ॥

ઇદં વૃત્તં હિ રાજર્ષે વૃષદર્ભસ્ય કીર્તયન્ ।
પૂતાત્મા વૈ ભવેલ્લોકે શૃણુયાદ્યશ્ચ નિત્યશઃ ॥