મહાભારત · અધ્યાય 13.49

મહાયોગી તુ તં પ્રાહ કૃષ્ણદ્વૈપાયનો મુનિઃ ।
પઠસ્વ પુત્ર ભદ્રં તે પ્રીયતાં તે મહેશ્વરઃ ॥

પુરા પુત્ર મયા મેરૌ તપ્યતા પરમં તપઃ ।
પુત્રહેતોર્મહારાજ સ્તવ એષોઽનુકીર્તિતઃ ॥

લબ્ધવાનીપ્સિતં કામમહં વૈ પાણ્ડુનન્દન ।
તથા ત્વમપિ શર્વાદ્ધિ સર્વાન્કામાનવાપ્સ્યસિ ॥

કપિલશ્ચ તતઃ પ્રાહ સાઙ્ખ્યર્ષિર્દેવસમ્મતઃ । મયા જન્માન્યનેકાનિ ભક્ત્યા ચારાધિતો ભવઃ ।
પ્રીતશ્ચ ભગવાઞ્જ્ઞાનં દદૌ મમ ભવાન્તકમ્ ॥

ચારુશીર્ષસ્તતઃ પ્રાહ શક્રસ્ય દયિતઃ સખા ।
આલમ્બાયન ઇત્યેવં વિશ્રુતઃ કરુણાત્મકઃ ॥

મયા ગોકર્ણમાસાદ્ય તપસ્તપ્ત્વા શતં સમાઃ ।
અયોનિજાનાં દાન્તાનાં ધર્મજ્ઞાનાં સુવર્ચસામ્ ॥

અજરાણામદુઃખાનાં શતવર્ષસહસ્રિણામ્ ।
લબ્ધં પુત્ર શતં શર્વાત્પુરા પાણ્ડુનૃપાત્મજ ॥

વાલ્મીકિશ્ચાહ ભગવાન્યુધિષ્ઠિરમિદં વચઃ ।
વિવાદે સાગ્નિમુનિભિર્બ્રહ્મઘ્નો વૈ ભવાનિતિ ॥

ઉક્તઃ ક્ષણેન ચાવિષ્ટસ્તેનાધર્મેણ ભારત ।
સોઽહમીશાનમનઘમમોઘં શરણં ગતઃ ॥

મુક્તશ્ચાસ્મિ તતઃ પાપૈસ્તતો દુઃખવિનાશનઃ ।
આહ માં ત્રિપુરઘ્નો વૈ યશસ્તેઽગ્ર્યં ભવિષ્યતિ ॥

જામદગ્ન્યશ્ચ કૌન્તેયમિદં ધર્મભૃતાંવરઃ ।
ઋષિમધ્યે સ્થિતઃ પ્રાહ જ્વલન્નિવ દિવાકરઃ ॥

પિતૃવિપ્રવધેનાહમાર્તો વૈ પાણ્ડવાગ્રજ ।
શુચિર્ભૂત્વા મહાદેવં ગતોસ્મિ શરણં નૃપ ॥

નામભિશ્ચાસ્તુવં દેવં તતસ્તુષ્ટોઽભવદ્ભવઃ ।
પરશું ચ તતો દેવો દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ ચૈવ મે ॥

પાપં ચ તે ન ભવિતા અજેયશ્ચ ભવિષ્યસિ ।
ન તે પ્રભવિતા મૃત્યુરજરશ્ચ ભવિષ્યસિ ॥

આહ માં ભગવાનેવં શિખણ્ડી શિવવિગ્રહઃ ।
તદવાપ્તં ચ મે સર્વં પ્રસાદાત્તસ્ય ધીમતઃ ॥

વિશ્વામિત્રસ્તદોવાચ ક્ષત્રિયોઽહં તદાઽભવમ્ । બ્રાહ્મણોઽહં ભવાનીતિ મયા ચારાધિતો ભવઃ ।
તત્પ્રસાદાન્મયા પ્રાપ્તં બ્રાહ્મણ્યં દુર્લભં મહત્ ॥

અસિતો દેવલશ્ચૈવ પ્રાહ પાણ્ડુસુતં નૃપમ્ ॥

શાપાચ્છક્રસ્ય કૌન્તેય વિભો ધર્મોઽનશત્તદા ।
તન્મે ધર્મં યશશ્ચાગ્ર્યમાયુશ્ચૈવાદદત્પ્રભુઃ ॥

ઋષિર્ગૃત્સમદો નામ શક્રસ્ય દયિતઃ સખા ।
પ્રાહાજમીઢં ભગવાન્બૃહસ્પતિસમદ્યુતિઃ ॥

વરિષ્ઠો નામ ભગવાંશ્ચાક્ષુષસ્ય મનોઃ સુતઃ ।
શતક્રતોરચિન્ત્યસ્ય સત્રે વર્ષસહસ્રિકે ॥

વર્તમાનેઽબ્રવીદ્વાક્યં સામ્નિ હ્યુચ્ચારિતે મયા ।
રથન્તરે દ્વિજશ્રેષ્ઠ ન સમ્યગિતિ વર્તતે ॥

સમીક્ષસ્વ પુનર્બુદ્ધ્યા પાપં ત્યક્ત્વા દ્વિજોત્તમ ।
અયજ્ઞવાહિનં પાપમકાર્ષીસ્ત્વં સુદુર્મતે ॥

એવમુક્ત્વા મહાક્રોધઃ પ્રાહ શમ્ભું પુનર્વચઃ ।
પ્રજ્ઞયા રહિતો દુઃખી નિત્યભીતો વનેચરઃ ॥

દશવર્ષસહસ્રાણિ દશાષ્ટૌ ચ શતાનિ ચ ।
નષ્ટપાનીયપવને મૃગૈરન્યૈશ્ચ વર્જિતે ॥

અયજ્ઞીયદ્રુમે દેશે રુરુસિંહનિષેવિતે ।
ભવિતા ત્વં મૃગઃ ક્રૂરો મહાદુઃખસમન્વિતઃ ॥

તસ્ય વાક્યસ્ય નિધને પાર્થ જાતો હ્યહં મૃગઃ ।
તતો માં શરણં પ્રાપ્તં પ્રાહ યોગી મહેશ્વરઃ ॥

અજરશ્ચામરશ્ચૈવ ભવિતા દુખવર્જિતઃ ।
સામ્યં મમાસ્તુ તે સૌખ્યં યુવયોર્વર્ધતાં ક્રતુઃ ॥

અનુગ્રહાનેવમેષ કરોતિ ભગવાન્વિભુઃ ।
અયં ધાતા વિધાતા ચ સુખદુઃખે ચ સર્વદા ॥

અચિન્ત્ય એષ ભગવાન્કર્મણા મનસા ગિરા ।
ન મે તાત યુધિશ્રેષ્ઠ વિદ્યયા પણ્ડિતઃ સમઃ ॥

વાસુદેવસ્તદોવાચ પુનર્મતિમતાંવરઃ ।
સુવર્ણાક્ષો મહાદેવસ્તપસા તોષિતો મયા ॥

તતોઽથ ભગવાનાહ પ્રીતો મા વૈ યુધિષ્ઠિર ।
અર્થાત્પ્રિયતરઃ કૃષ્ણ મત્પ્રસાદાદ્ભવિષ્યસિ ॥

અપરાજિતશ્ચ યુદ્ધેષુ તેજશ્ચૈવાનલોપમમ્ ।
એવં સહસ્રશશ્ચાન્યાન્મહાદેવો વરં દદૌ ॥

મણિમન્થેઽથ શૈલે વૈ પુરા સમ્પૂજિતો મયા ।
વર્ષાયુતાસહસ્રાણાં સહસ્રં શતમેવ ચ ॥

તતો માં ભગવાન્પ્રીત ઇદં વચનમબ્રવીત્ ।
વરં વૃણીષ્વ ભદ્રં તે યસ્તે મનસિ વર્તતે ॥

તતઃ પ્રણમ્ય શિરસા ઇદં વચનમબ્રવમ્ ।
યદિ પ્રીતો મહાદેવો ભક્ત્યા પરમયા પ્રભુઃ ॥

નિત્યકાલં તવેશાન ભક્તિર્ભવતુ મે સ્થિરા ।
એવમસ્ત્વિતિ ભગવાંસ્તત્રોક્ત્વાન્તરધીયત ॥
જૈગીષવ્ય ઉવાચ ।

મમાષ્ટગુણમૈશ્વર્યં દત્તં ભગવતા પુરા ।
યત્નેનાન્યેન બલિના વારાણસ્યાં યુધિષ્ઠિર ॥
ગર્ગ ઉવાચ ।

ચતુઃષષ્ટ્યઙ્ગમદદત્કલાજ્ઞાનં મમાદ્ભુતમ્ ।
સરસ્વત્યાસ્તટે તુષ્ટો મનોયજ્ઞેન પાણ્ડવ ॥

તુલ્યં મમ સહસ્રં તુ સુતાનાં બ્રહ્મવાદિનામ્ ।
આયુશ્ચૈવ સપુત્રસ્ય સંવત્સરશતાયુતમ્ ॥
પરાશર ઉવાચ ।

પ્રસાદ્યેહ પુરા શર્વં મનસાઽચિન્તયં નૃપ ।
મહાતપા મહાતેજા મહાયોગી મહાયશાઃ ॥

વેદવ્યાસઃ શ્રિયાવાસો બ્રાહ્મણઃ કરુણાન્વિતઃ ।
અપ્યસાવીપ્સિતઃ પુત્રો મમ સ્યાદ્વૈ મહેશ્વરાત્ ॥

ઇતિ મત્વા હૃદિ મતં પ્રાહ માં સુરસત્તમઃ ।
મયિ સમ્ભાવના યાસ્યાઃ ફલાત્કૃષ્ણો ભવિષ્યતિ ॥

સાવર્ણસ્ય મનોઃ સર્ગે સપ્તર્ષિશ્ચ ભવિષ્યતિ ।
વેદાનાં ચ સ વૈ વક્તા કુરુવંશકરસ્તથા ॥

ઇતિહાસસ્ય કર્તા ચ પુત્રસ્તે જગતો હિતઃ ।
ભવિષ્યતિ મહેન્દ્રસ્ય દયિતઃ સ મહામુનિઃ ॥

અજરશ્ચામરશ્ચૈવ પરાશર સુતસ્તવ । એવમુક્ત્વા સ ભગવાંસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ।
યુધિષ્ઠિર મહાયોગી વીર્યવાનક્ષયોઽવ્યયઃ ॥
માણ્ડવ્ય ઉવાચ ।

અચોરશ્ચોરશઙ્કાયાં શૂલે ભિન્નો હ્યહં તદા ॥

તત્રસ્થેન સ્તુતો દેવઃ પ્રાહ માં વૈ નરેશ્વર ।
મોક્ષં પ્રાપ્સ્યસિ શૂલાચ્ચ જીવિષ્યસિ સમાર્બુદમ્ ॥

રુજા શૂલકૃતા ચૈવ ન તે વિપ્ર ભવિષ્યતિ ।
આધિભિર્વ્યાધિભિશ્ચૈવ વર્જિતસ્ત્વં ભવિષ્યતિ ॥

પાદાચ્ચતુર્થાત્સમ્ભૂત આત્મા યસ્માન્મુને તવ ।
ત્વં ભવિષ્યસ્યનુપમો જન્મ વૈ સફલં કુરુ ॥

તીર્થાભિષેકં સકલં ત્વમવિઘ્નેન ચાપ્સ્યસિ ।
સ્વર્ગં ચૈવાક્ષયં વિપ્ર વિદધામિ તવોર્જિતમ્ ॥

એવમુક્ત્વા તુ ભગવાન્વરેણ્યો વૃષવાહનઃ । મહેશ્વરો મહારાજઃ કૃત્તિવાસા મહાદ્યુતિઃ ।
સગણો દૈવતશ્રેષ્ઠસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ॥
ગાલવ ઉવાચ ।

વિશ્વામિત્રાભ્યનુજ્ઞાતો હ્યહં પિતરમાગતઃ ।
અબ્રવીન્માં તતો માતા દુઃખિતા રુદતી ભૃશમ્ ॥

કૌશિકેનાભ્યનુજ્ઞાતં પુત્રં દેવવિભૂષિતમ્ ।
ન તાત તરુણં દાન્તં પિતા ત્વાં પશ્યતેઽનઘ ॥

શ્રુત્વા જનન્યા વચનં નિરાશો ગુરુદર્શને ।
નિયતાત્મા મહાદેવમપશ્યં સોઽબ્રવીચ્ચ મામ્ ॥

પિતા માતા ચ તે ત્વં ચ પુત્ર મૃત્યુવિવર્જિતાઃ ।
ભવિષ્યથ વિશ ક્ષિપ્રં દ્રષ્ટાસિ પિતરં ક્ષયે ॥

અનુજ્ઞાતો ભગવતા ગૃહં ગત્વા યુધિષ્ઠિર । અપશ્યં પિતરં તાત ઇષ્ટિં કૃત્વા વિનિઃસૃતમ્ ।
ઉપસ્પૃશ્ય ગૃહીત્વેધ્મં કુશાંશ્ચ શરણાકુરૂન્ ॥

તાન્વિસૃજ્ય ચ માં પ્રાહ પિતા સાસ્રાવિલેક્ષણઃ ।
પ્રણમન્તં પરિષ્વજ્ય મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય પાણ્ડવ ॥

દિષ્ટ્યા દૃષ્ટોસિ મે પુત્ર કૃતવિદ્ય ઇહાગત ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એતાન્યત્યદ્ભુતાન્યેવ કર્માણ્યથ મહાત્મનઃ ।
પ્રોક્તાનિ મુનિભિઃ શ્રુત્વા વિસ્મયામાસ પાણ્ડવઃ ॥

તતઃ કૃષ્ણોઽબ્રવીદ્વાક્યં પુનર્મતિમતાંવરઃ ।
યુધિષ્ઠિરં ધર્મનિધિં પુરુહૂતમિવેશ્વરઃ ॥

ઉપમન્યુર્મયિ પ્રાહ તપન્નિવ દિવાકરઃ ।
અશુભૈઃ પાપકર્માણો યે નરાઃ કલુષીકૃતાઃ ॥

ઈશાનં ન પ્રપદ્યન્તે તમોરાજસવૃત્તયઃ ।

ઈશ્વરં સમ્પ્રપદ્યન્તે દ્વિજા ભાવિતભાવનાઃ ॥

સર્વથા વર્તમાનોપિ યો ભક્તઃ પરમેશ્વરે ।
સદૃશોઽરણ્યવાસીનાં મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્ ॥

બ્રહ્મત્વં કેશવત્વં વા શક્રત્વં વા સુરૈઃ સહ । ત્રૈલોક્યસ્યાધિપત્યં વા તુષ્ટો રુદ્રઃ પ્રયચ્છતિ

મનસાઽપિ શિવં તાત યે પ્રપદ્યન્તિ માનવાઃ ।
વિધૂય સર્વપાપાનિ દેવૈઃ સહ વસન્તિ તે ॥

ભિત્ત્વાભિત્ત્વા ચ કૂલાનિ હુત્વા સર્વમિદં જગત્ ।
જયેદ્દેવં વિરૂપાક્ષં ન સ પાપેન લિપ્યતે ॥

સર્વલક્ષણહીનોપિ યુક્તો વા સર્વપાતકૈઃ । સર્વં તુદતિ તત્પાપં ભાવયઞ્શિવમાત્મના

કીટપક્ષિપતઙ્ગાનાં તિરશ્ચામપિ કેશવ ।
મહાદેવપ્રપન્નાનાં ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥

એવમેવ મહાદેવં ભક્તા યે માનવા ભુવિ । ન તે સંસારવશગા ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ ।
તતઃ કૃષ્ણોઽબ્રવીદ્વાક્યં ધર્મપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ॥
વિષ્ણુરુવાચ ।

આદિત્યચન્દ્રાવનિલાનલૌ ચ દ્યૌર્ભૂમિરાપો વસવોઽથ વિશ્વે ।
ધાતાઽર્યમા શુક્રબૃહસ્પતી ચ વેદા યજ્ઞા દક્ષિણા વેદવાહાઃ ।

સોમો યષ્ટા યચ્ચ હવ્યં હવિશ્ચ રક્ષા દીક્ષા સંયમા યે ચ કેચિત્ ॥

સ્વાહા વૌષટ્ બ્રાહ્મણાઃ સૌરભેયી ધર્મં ચાગ્ર્યં કાલચક્રં બલં ચ ।
યશો દમો બુદ્ધિમતાં સ્થિતિશ્ચ શુભાશુભં યે મુનયશ્ચ સપ્ત ॥

અગ્ર્યા બુદ્ધિર્મનસા દર્શને ચ સ્પર્શશ્ચાગ્ર્યઃ કર્મણાં યા ચ સિદ્ધિઃ ।
ગણા દેવાનામૂષ્મપાઃ સોમપાશ્ચ લેખાઃ સુયામાસ્તુષિતા બ્રહ્મકાયાઃ ॥

આભાસુરા ગન્ધપા ધૂમપાશ્ચ વાચા વિરુદ્ધાશ્ચ મનોવિરુદ્ધાઃ ।
શુદ્ધાશ્ચ નિર્માણરતાશ્ચ દેવાઃ સ્પર્શાશના દર્શપા આજ્યપાશ્ચ ॥

ચિન્ત્યદ્યોતા યે ચ દેવેષુ મુખ્યા યે ચાપ્યન્તે દેવતાશ્ચાજમીઢ ।
સુપર્ણગન્ધર્વપિશાચદાનવા યક્ષાસ્તથા ચારણપન્નગાશ્ચ ॥

સ્થૂલં સૂક્ષ્મં મૃદુ ચાપ્યસૂક્ષ્મં દુઃખં સુખં દુઃખમનન્તરં ચ ।
સાઙ્ખ્યં યોગં તત્પરાણાં પરં ચ શર્વાઞ્જાતં વિદ્ધિ ય*********** ॥

તત્સમ્ભૂતા ભૂતકૃતો વરેણ્યા સર્વે દેવા ભુવનસ્યાસ્ય ગોપાઃ ।
આવિશ્યેમાં ધરણીં યેઽભ્યરક્ષન્ પુરાતનીં તસ્ય દેવસ્ય સૃષ્ટિમ્ ॥

વિચિન્વન્તસ્તપસા તત્સ્થવીયઃ કિઞ્ચિત્તત્ત્વં પ્રાણહેતોર્નતોસ્મિ ।
દદાતુ વેદઃ સ વરાનિહેષ્ટા- નભિષ્ટુતોઃ નઃ પ્રભુરવ્યયઃ સદા ॥

ઇમં સ્તવં સન્નિયતેન્દ્રિયશ્ચ ભૂત્વા શુચિર્યઃ પુરુષઃ પઠેત ।
અભગ્નયોગો નિયતો માસમેકં સમ્પ્રાપ્નુયાદશ્વમેધે ફલં યત્ ॥

વેદાન્કૃત્સ્નાન્બ્રાહ્મણઃ પ્રાપ્નુયાત્તુ જયેન્નૃપઃ પાર્થ મહીં ચ કૃત્સ્નામ્ ।
વૈશ્યો લાભં પ્રાપ્નુયાન્નૈપુણં ચ શૂદ્રો ગતિં પ્રેત્ય તથા સુખં ચ ॥

સ્તવરાજમિમં કૃત્વા રુદ્રાય દધિરે મનઃ ।
સર્વદોષાપહં પુણ્યં પવિત્રં ચ યશસ્વિનઃ ॥

યાવન્ત્યસ્ય શરીરેષુ રોમકૂપાણિ ભારતઃ ।
તાવન્ત્યબ્દસહસ્રાણિ સ્વર્ગે વસતિ માનવઃ ॥