મહાભારત · અધ્યાય 13.32

કીદૃશે પુરુષે તાત સ્ત્રીષુ ભરતર્ષભ ।
શ્રીઃ પદ્મા વસતે નિત્યં તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્ર તે વર્ણયિષ્યામિ યથાવૃત્તં યથાશ્રુતમ્ ।
રુક્મિણી દેવકીપુત્રસન્નિધૌ પર્યપૃચ્છત ॥

નારાયણસ્યાઙ્કગતાં જ્વલન્તીં દૃષ્ટ્વા શ્રિયં પદ્મસમાનવક્ત્રામ્ ।

કૌતૂહલાદ્વિસ્મિતચારુનેત્રા પપ્રચ્છ માતા મકરધ્વજસ્યષ ॥

કાનીહ ભૂતાન્યુપસેવસે ત્વં સન્તિષ્ઠસે કાનિ ચ સેવસે ત્વમ્ ।
તાનિ ત્રિલોકેશ્વરભૂતકાન્તે તત્ત્વેન મે બ્રૂહિ મહર્ષિકન્યે ॥

એવં તદા શ્રીરાભિભાષ્યમાણા દેવ્યા સમક્ષં ગરુડધ્વજસ્ય ।
ઉવાચ વાક્યં મધુરાભિધાનં મનોહરં ચન્દ્રમુખી પ્રસન્ના ॥
શ્રીરુવાચ ।

વસામિ નિત્યં સુભગે પ્રગલ્ભે દક્ષે નરે કર્મણિ વર્તમાને ।
અક્રોધને દેવપરે કૃતજ્ઞે જિતેન્દ્રિયે નિત્યમુદીર્ણસત્વે ॥

નાકર્મશીલે પુરુષે વસામિ ન નાસ્તિકે સાઙ્કરિકે કૃતઘ્ને ।
ન ભિન્નવૃત્તે ન નૃશંસવૃત્તે ન ચાવિનીતે ન ગુરુષ્વસૂયકે ॥

યે ચાલ્પતેજોબલસત્ત્વમાનાઃ ક્લિશ્યન્તિ કુપ્યન્તિ ચ યત્રતત્ર ।
ન ચૈવ તિષ્ઠામિ તથાવિધેષુ નરેષુ સઙ્ગુપ્તમનોરથેષુ ॥

યશ્ચાત્મનિ પ્રાર્થયતે ન કિઞ્ચિ- દ્યશ્ચ સ્વભાવોપહતાન્તરાત્મા ।
દ્યશ્ચ સ્વભાવોપહતાન્તરાત્મા । નરેષુ નાહં નિવસામિ સ્મ્યક્ ॥

વસામિ ધર્મશીલેષુ ધર્મજ્ઞેષુ મહાત્મસુ ।
વૃદ્ધસેવિષુ દાન્તેષુ સત્વજ્ઞેષુ મહાત્મસુ ॥

અવન્ધ્યકાલેષુ સદા દાનશૌચરતષુ ચ ।
બ્રહ્મચર્યતપોજ્ઞાનગોદ્વિજાતિપ્રિયેષુ ચ ॥

સ્ત્રીષુ કાન્તાસુ શાન્તાસુ દેવદ્વિજપરાસુ ચ ।
વિશુદ્ધગૃહભાણ્ડાસુ ગોધાન્યાભિરતાસુ ચ ॥

સ્વધર્મશીલેષુ ચ ધર્મવિત્સુ વૃદ્ધોપસેવાનિરતે ચ દાન્તે ।
કૃતાત્મનિ ક્ષાન્તિપરે સમર્થે ક્ષાન્તાસુ દાન્તાસુ તથાઽબલાસુ । સત્યસ્વભાવાર્જવસંયુતાસુ વસાગિ દેવદ્વિજપૂજિકાસુ ॥

પ્રકીર્ણભાણ્ડામનવેક્ષ્યકારિણીં સદા ચ ભર્તુઃ પ્રતિકૂલવાદિનીમ્ ।

લોલામદક્ષામવલેપિનીં ચ વ્યપેતશૌચાં કલહપ્રિયાં ચ ।
નિદ્રાભિભૂતાં સતતં શયાના- મેવંવિધાં સ્ત્રીં પરિવર્જયામિ ॥

સત્યાસુ નિત્યં પ્રિયદર્શનાસુ સૌભાગ્યયુક્તાસુ ગુણાન્વિતાસુ ।
વસામિ નારીષુ પતિવ્રતાસુ કલ્યાણશીલાસુ વિભૂષિતાસુ ॥

યાનેષુ કન્યાસુ વિભૂષણેષુ યજ્ઞેષુ મેઘેષુ ચ વૃષ્ટિમત્સુ ।
વસામિ ફુલ્લાસુ ચ પદ્મિનીષુ નક્ષત્રવીથીષુ ચ શારદીષુ ॥

ગજેષુ ગોષ્ઠેષુ તથાઽસનેષુ સરઃસુ ફુલ્લોત્પલપઙ્કજેષુ ।
નદીષુ હંસસ્વનનાદિતાસુ ક્રૌઞ્ચાવઘુષ્ટસ્વરશોભિતાસુ ॥

વિકીર્ણકૂલદ્રુમરાજિતાસુ તપસ્વિસિદ્ધદ્વિજસેવિતાસુ ।
વસામિ નિત્યં સુબહૂદકાસુ સિમ્હૈર્ગજૈશ્ચાકુલિતોદકાસુ ॥

મત્તે ગજે ગોવૃષભે નરેન્દ્રે સિમ્હાસને સત્પુરુષેષુ નિત્યમ્ ॥

યસ્મિઞ્ચનો હવ્યભુજં જુહોતિ ગોબ્રાહ્મણં ચાર્ચતિ દેવતાશ્ચ
કાલે ચ પુષ્પૈર્બલયઃ ક્રિયન્તે તસ્મિન્ગૃહે નિત્યમુપૈમિ વાસમ્ ॥

સ્વાધ્યાયનિત્યેષુ સદા દ્વિજેષુ ક્ષત્રે ચ ધર્માભિરતે સદૈવ ।
વૈશ્યે ચ કૃષ્યાભિરતે વસામિ શૂદ્રે ચ શુશ્રૂષણનિત્યયુક્તે ॥

નારાયણે ત્વેકમના વસામિ સર્વેણ ભાવેન શરીરભૂતા ।
તસ્મિન્હિ ધર્મઃ સુમહાન્નિવિષ્ટો બ્રહ્મિણ્યતા ચાત્ર તથા પ્રિયત્વમ્ ॥

નાહં શરીરેણ વસામિ દેવિ નૈવં મયા શક્યમિહાભિધાતુમ્ ।
ભાવેન યસ્મિન્નિવસામિ પુંસિ સ વર્ધતે ધર્મયશોર્થકામૈઃ ॥