મહાભારત · અધ્યાય 13.271

શરતલ્પગતં ભીષ્મં પાણ્ડવોઽથ કુરૂદ્વહઃ ।
યુધિષ્ઠિરો હિતં પ્રેપ્સુરપૃચ્છત્કલ્મષાપહમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

કિં શ્રેયઃ પુરુષસ્યેહ કિં કુર્વન્સુખમેધતે ।
વિપાપ્મા સ ભવેત્કેન કિં વા કલ્મષનાશનમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તસ્મૈ શુશ્રૂષમાણાય ભૂયઃ શાન્તનવસ્તદા ।
દૈવં વંશં યથાન્યાયમાચષ્ટ પુરુષર્ષભ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અયં દૈવતવંશો વૈ ઋષિવંશસમન્વિતઃ ।
ત્રિસન્ધ્યં પઠિતઃ પુત્ર કલ્મષાપહરઃ પરઃ ॥

યદહ્ના કુરુતે પાપમિન્દ્રિયૈઃ પુરુષશ્ચરન્ ।
બુદ્ધિપૂર્વમબુદ્ધિર્વા રાત્રૌ યચ્ચાપિ સન્ધ્યયોઃ ॥

મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યઃ કીર્તયન્વૈ શુચિઃ સદા ।
નાન્ધો ન બધિરઃ કાલે કુરુતે સ્વસ્તિમાન્સદા ॥

તિર્યગ્યોનિં ન ગચ્છેચ્ચ નરકં સઙ્કરાણિ ચ ।
ન ચ દુઃખમયં તસ્ય મરણે સ ન મુહ્યતિ ॥

દેવાસુરગકુરુર્દેવઃ સર્વભૂતનમસ્કૃતઃ ।
અચિન્ત્યોથાપ્યનિર્દેશ્યઃ સર્વપ્રાણો હ્યયોનિજઃ ॥

પિતામહો જગન્નાથઃ સાવિત્રી બ્રહ્મણઃ સતી ।
વેદભૂરથ કર્તા ચ વિષ્ણુર્નારાયણઃ પ્રભુઃ ॥

ઉમાપતિર્વિરૂપાક્ષઃ સ્કન્દઃ સેનાપતિસ્તથા ।
વિશાખો હુતભુગ્વાયુશ્ચન્દ્રસૂર્યૌ પ્રભાકરૌ ॥

શક્રઃ શચીપતિર્દેવો યમો ધૂમોર્ણયા સહ ।
વરુણઃ સહ ગૌર્યા ચ સહ ઋદ્ધ્યા ધનેશ્વરઃ ॥

સૌમ્યા ગૌઃ સુરભિર્દેવી વિશ્રવાશ્ચ મહાનૃષિઃ ।
સઙ્કલ્પઃ સાગરો ગઙ્ગા સ્રવન્ત્યોઽથ મરુદ્ગણઃ ॥

વાલખિલ્યાસ્તપઃસિદ્ધાઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનસ્તથા ।
નારદઃ પર્વતશ્ચૈવ વિશ્વાવસુર્હહાહુહૂઃ ॥

તુમ્બુરુશ્ચિત્રસેનશ્ચ દેવદૂતશ્ચ વિશ્રુતઃ ।
દેવકન્યા મહાભાગા દિવ્યાશ્ચાપ્સરસાં ગણાઃ ॥

ઉર્વશી મેનકા રમ્ભા મિશ્રકેશી હ્યલમ્બુષા ।
વિશ્વાચી ચ ઘૃતાચી ચ પઞ્ચચૂડા તિલોત્તમા ॥

આદિત્યા વસવો રુદ્રાઃ સાશ્વિનઃ પિતરોપિ ચ ।
ધર્મઃ શ્રુતં તપો દીક્ષા વ્યવસાયઃ પિતામહઃ ॥

શર્વર્યો દિવસાશ્ચૈવ મારીચઃ કશ્યપસ્તથા ।
શુક્રો બૃહસ્પતિર્ભૌમો બુધો રાહુઃ શનૈશ્ચરઃ ॥

નક્ષત્રાણ્યૃતવશ્ચૈવ માસાઃ પક્ષાઃ સવત્સરાઃ ।
વૈનતેયાઃ સમુદ્રાશ્ચ કદ્રુજાઃ પન્નગાસ્તથા ॥

શતદ્રુશ્ચ વિપાશા ચ ચન્દ્રભાગા સરસ્વતી ।
સિન્ધુશ્ચ દેવિકા ચૈવ પ્રભાસં પુષ્કરાણિ ચ ॥

ગઙ્ગા મહાનદી વેણા કાવેરી નર્મદા તથા ।
કુલમ્પુના વિશલ્યા ચ કરતોયામ્બુવાહિની ॥

સરયૂર્ગણ્ડકી ચૈવ લોહિતશ્ચ મહાનદઃ ।
તામ્રારુણા વેત્રવતી પર્ણાશા ગૌતમી તથા ॥

ગોદાવરી ચ વેણ્યા ચ કૃષ્ણવેણા તથાઽદ્રિજા ।
દૃષદ્વતી ચ કાવેરી ચક્ષુર્મન્દાકિની તથા ॥

પ્રયાગં ચ પ્રભાસં ચ પુણ્યં નૈમિષમેવ ચ ।
તચ્ચ વિશ્વેશ્વરસ્થાનં યત્ર તદ્વિમલં સરઃ ॥

પુણ્યતીર્થં સુસલિલં કુરુક્ષેત્રં પ્રકીર્તિતમ્ ।
સિન્ધૂત્તમં તપો દાનં જમ્બૂમાર્ગમથાપિ ચ ॥

હિરણ્વતી વિતસ્તા ચ તથા પ્લક્ષવતી નદી ।
વેદસ્મૃતિર્વેદવતી માલવાઽથાશ્વવત્યપિ ॥

ભૂમિભાગાસ્તથા પુણ્યા ગઙ્ગાદ્વારમથાપિ ચ ।
ઋષિકુલ્યાસ્તથા મેધ્યા નદ્યઃ સિન્ધુવહાસ્તથા ॥

ચર્મણ્વતી નદી પુણ્યા કૌશિકી યમુના તથા ।
નદી ભીમરથી ચૈવ બાહુદા ચ મહાનદી ॥

માહેન્દ્રવાણી ત્રિદિવા નીલિકા ચ સરસ્વતી ।
નન્દા ચાપરનન્દા ચ તથા તીર્થમહાહ્રદઃ ॥

ગયાઽથ ફલ્ગુતીર્થં ચ ધર્મારણ્યં સુરૈર્વૃતમ્ ।
તથા દેવનદી પુણ્યા સરશ્ચ બ્રહ્મનિર્મિતમ્ ॥

પુણ્યં ત્રિલોકવિખ્યાતં સર્વપાપહરં શિવમ્ ।
હિમવાન્પર્વતશ્ચૈવ દિવ્યૌષધિસમન્વિતઃ ॥

વિન્ધ્યો ધાતુવિચિત્રાઙ્ગસ્તીર્થવાનૌષધાન્વિતઃ ।
મેરુર્મહેન્દ્રો મલયઃ શ્વેતશ્ચ રજતાવૃતઃ ॥

શૃઙ્ગવાન્મન્દરો નીલો નિષધો દર્દુરસ્તથા ।
ચિત્રકૂટોઽઞ્જનાભશ્ચ પર્વતો ગન્ધમાદનઃ ॥

પુણ્યઃ સોમગિરિશ્ચૈવ તથૈવાન્યે મહીધરાઃ ।
દિશશ્ચ વિદિશશ્ચૈવ ક્ષિતિઃ સર્વે મહીરુહાઃ ॥

વિશ્વેદેવા નભશ્ચૈવ નક્ષત્રાણિ ગ્રહાસ્તથા ।
પાન્તુ નઃ સતતં દેવાઃ કીર્તિતાઽકીર્તિતા મયા ॥

કીર્તયાનો નરો હ્યેતાન્મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ ।
સ્તુવંશ્ચ પ્રતિનન્દંશ્ચ મુચ્યતે સર્વતો ભયાત્ ॥

સર્વસઙ્કરપાપેભ્યો દેવતાસ્તવનન્દકઃ ।
દેવતાનન્તરં વિપ્રાંસ્તપઃસિદ્ધાંસ્તપોધિકાન્ ॥

કીર્તિતાન્કીર્તયિષ્યામિ સર્વપાપપ્રમોચનાન્ ।
યવક્રીતોઽથ રૈમ્યશ્ચ કક્ષીવાનૌશિજસ્તથા ॥

ભૃગ્વઙ્ગિરાસ્તથા કણ્વો મેધાતિથિરથ પ્રભુઃ ।
બર્હી ચ ગુણસમ્પન્નઃ પ્રાચીં દિશમુપાશ્રિતાઃ ॥

ભદ્રાં દિશં મહાભાગા ઉલ્મુચુઃ પ્રમુચુસ્તથા ।

મુમુચુશ્ચ મહાભાગઃ સ્વસ્ત્યાત્રેયશ્ચ વીર્યવાન્ ॥

મિત્રાવરુણયોઃ પુત્રસ્તથાઽગસ્ત્યઃ પ્રતાપવાન્ ।
દૃઢાયુશ્ચોર્ધ્વબાહુશ્ચ વિશ્રુતાવૃષિસત્તમૌ ॥

પશ્ચિમાં દિશમાશ્રિત્ય ય એધન્તે નિબોધ તાન્ ।
ઉષઙ્ગુઃ સહ સોદર્યૈઃ પરિવ્યાધશ્ચ વીર્યવાન્ ॥

ઋષિર્દીર્ઘતમાશ્ચૈવ ગૌતમઃ કાશ્યપસ્તથા ।
એકતશ્ચ દ્વિતશ્ચૈવ ત્રિતશ્ચૈવ મહાનૃષિઃ ॥

અત્રેઃ પુત્રશ્ચ ધર્માત્મા તથા સારસ્વતઃ પ્રભુઃ । ઉત્તરાં દિશમાશ્રિત્ય ય એધન્તે નિબોધ તાન્ ।

અત્રિર્વસિષ્ઠઃ શક્તિશ્ચ પારાશર્યશ્ચ વીર્યવાન્ ।
વિશ્વામિત્રો ભરદ્વાજો જમદગ્નિસ્તથૈવ ચ ॥

ઋચીકપુત્રો રામશ્ચ ઋષિરૌદ્દાલકિસ્તથા ।
શ્વેતકેતુઃ કોહલશ્ચ વિપુલો દેવલસ્તથા ॥

દેવશર્મા ચ ધૌમ્યશ્ચ હસ્તિકાશ્યપ એવ ચ ।
લોમશો નાચિકેતશ્ચ લોમહર્ષણ એવ ચ ॥

ઋષિરુગ્રશ્રવાશ્ચૈવ ભાર્ગવશ્ચ્યવનસ્તથા ।
એષ વૈ સમવાયશ્ચ ઋષિદેવસમન્વિતઃ ॥

આદ્યઃ પ્રકીર્તિતો રાજન્સર્વપાપપ્રમોચનઃ ।
નૃગો યયાતિર્નહુષો યદુઃ પૂરુશ્ચ વીર્યવાન્ ॥

ધુન્ધુમારો દિલીપશ્ચ સગરશ્ચ પ્રતાપવાન્ ।
કૃશાશ્વો યૌવનાશ્વશ્ચ ચિત્રાશ્વઃ સત્યવાંસ્તથા ॥

દુષ્યન્તો ભરતશ્ચૈવ ચક્રવર્તી મહાયશાઃ ।
પવનો જનકશ્ચૈવ તથા દૃષ્ટરથો નૃપઃ ॥

રઘુર્નરવરશ્ચૈવ તથા દશરથો નૃપઃ ।
રામો રાક્ષસહા વીરઃ શશબિન્દુર્ભગીરથઃ ॥

હરિશ્ચન્દ્રો મરુત્તશ્ચ તથા દ઼ઢરથો નૃપઃ ।
મહોદર્યો હ્યલર્કશ્ચ ઐલશ્ચૈવ નરાધિપઃ ॥

કરન્ધમો નરશ્રેષ્ઠઃ કધ્મોરશ્ચ નરાધિપઃ ।
દક્ષોઽમ્બરીષઃ કુકુરો રૈવતશ્ચ મહાયશાઃ ॥

કુરુ સંવરણશ્ચૈવ માન્ધાતા સત્યવિક્રમઃ ।
મુચુકુન્દશ્ચ રાજર્ષિર્જહ્નુર્જાહ્નવિસેવિતઃ ॥

આદિરાજઃ પૃથુર્વૈન્યો મિત્રભાનુઃ પ્રિયઙ્કરઃ ।
ત્રસદ્દસ્યુસ્તથા રાજા શ્વેતો રાજર્ષિસત્તમઃ ॥

મહાભિષશ્ચ વિખ્યાતો નિમી રાજા તથાઽષ્ટકઃ ।
આયુઃ ક્ષુપશ્ચ રાજર્ષિઃ કક્ષેયુસ્ચ નરાધિપઃ ॥

પ્રતર્દનો દિવોદાસઃ સુદાસઃ કોસલેશ્વરઃ ।
ઐલો નલશ્ચ રાજર્ષિર્મનુશ્ચૈવ પ્રજાપતિઃ ॥

હવિધ્રશ્ચ પૃષધ્રશ્ચ પ્રતીપઃ શાન્તનુસ્તથા ।
અજઃ પ્રાચીનબર્હિશ્ચ તથૈક્ષ્વાકુર્મહાયશાઃ ॥

અનરણ્યો નરપતિર્જાનુજઙ્ઘસ્તથૈવ ચ ।
કક્ષસેનશ્ચ રાજર્ષિર્યે ચાન્યે ચાનુકીર્તિતાઃ ॥

કલ્યમુત્થાય યો નિત્યં સન્ધ્યે દ્વેઽસ્તમયોદયે ।
પઠેચ્છુચિરનાવૃત્તઃ સ ધર્મફલભાગ્ભવેત્ ॥

દેવા દેવર્ષયશ્ચૈવ સ્તુતા રાજર્ષયસ્તથા ।
પુષ્ટિમાયુર્યશઃ સ્વર્ગં વિધાસ્યન્તિ મમેશ્વરાઃ ॥

મા વિઘ્નં મા ચ મે પાપં મા ચ મે પરિપન્થિનઃ ।
ધ્રુવો જયો મે નિત્યઃ સ્યાત્પરત્ર ચ શુભા ગતિઃ ॥

પાલય ત્વં પ્રજાઃ સર્વાઃ શાન્તાત્મા ત્વનુશાસિતા ।
દ્વૈપાયનઃ સ્વયઞ્ચક્ષુઃ કૃષ્ણસ્તેઽસ્તુ પરાયણમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઇત્યુક્ત્વોપાસનાર્થાય વિરરામ મહામતિઃ ॥