મહાભારત · અધ્યાય 13.270

કાર્યતે યચ્ચ ક્રિયતે સચ્ચાસચ્ચ કૃતાકૃતમ્ ।
તત્રાશ્વસીત સત્કૃત્વા અસત્કૃત્વા ન વિશ્વસેત્ ॥

કાલ એવાન્તરાશક્તિર્નિગ્રહાનુગ્રહૌ દદત્ ।
બુદ્ધિમાવિશ્ય ભૂતાનાં ધર્માધર્મૌ પ્રવર્તતે ॥

યદા ત્વસ્ય ભવેદ્બુદ્ધિર્ધર્માર્થસ્ય પ્રદર્શનાત્ ।
તદાશ્વસીત ધર્માત્મા દૃઢબુદ્ધિર્ન વિશ્વસેત્ ॥

એતાવન્માત્રમેતદ્ધિ ભૂતાનાં પ્રાજ્ઞલક્ષણમ્ ।
કાલયુક્તોઽપ્યુભયવિચ્છેષં યુક્તં સમાચરેત્ ॥

યથા હ્યુપસ્થિતૈશ્વર્યાઃ પૂજયન્તિ નરા જનાન્ ।
એવમેવાત્મનાઽત્માનં પૂજયન્તીહ ધાર્મિકાઃ ॥

ભાવશુદ્ધિસ્તુ તપસા દેવતાનાં ચ મૂજયા । સનાતનેન શુદ્ધ્યા ચ શ્રુતદાનજપૈરપિ ।
ન હ્યશુદ્ધસ્તુ તાં દદ્યાદ્ધર્મકાલે કથઞ્ચન ॥

ન હ્યધર્મતયા ધર્મં દદ્યાત્કાલઃ કથઞ્ચન ।
તસ્માદ્વિશુદ્ધમાત્માનં જાનીયાદ્ધર્મચારિણમ્ ॥

સ્પ્રષ્ટુમપ્યસમર્થો હિ જ્વલન્તમિવ પાવકમ્ ।
અધર્મઃ સન્તતો ધર્મં કાલેન પરિરક્ષિતમ્ ॥

કાર્યાવેતૌ હિ ધર્મોણિ ધર્મો હિ વિજયાવહઃ ।
ત્રયાણામપિ લોકાનામાલોકઃ કારણં ભવેત્ ॥

ન તુ કશ્ચિન્નયેત્પ્રાજ્ઞો ગૃહીત્વૈવ કરે નરમ્ । ઊહ્યમાનસ્તુ ધર્મેણ પ્રાપ્નુયાત્પરમચ્યુતમ્ ।
વિશ્વાસ એવ કર્તવ્યો બહુધર્મે શુભચ્છલે ॥

શૂદ્રોઽહં નાધિકારો મે ચાતુરાશ્રમ્યસેવને ।
ઇતિ વિજ્ઞાનમપરે નાત્મન્યુપદધત્યુત ॥

વિશેષેણ ચ વક્ષ્યામિ ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય લિઙ્ગતઃ ।
પઞ્ચભૂતશરીરાણાં સર્વેષાં સદૃશાત્મનામ્ ॥

લોકધર્મે ચ ધર્મે ચ વિશેષકરણં કૃતમ્ ।
યથૈકત્વં પુનર્યાન્તિ પ્રાણિનસ્તત્ર વિસ્તરઃ ॥

અધ્રુવો હિ કથં લોકઃ સ્મૃતો ધર્મઃ કથં ધ્રુવઃ ।
યત્ર કાલો ધ્રુવસ્તાત તત્ર ધર્મઃ સનાતનઃ ॥

સર્વેષાં તુલ્યદેહાનાં સર્વેષાં સદૃશાત્મનામ્ ।
કાલો ધર્મેણ સંયુક્તઃ શેષ એવ સ્વયં ગુરુઃ ॥

એવં સતિ ન દોષોઽસ્તિ ભૂતાનાં ધર્મસેવને ।
તિર્યગ્યોનાવપિ સતાં લોક એવ મતો ગુરુઃ ॥