મહાભારત · અધ્યાય 13.261

ઇત્યુક્તસ્ત્વર્જુનસ્તૂષ્ણીમભૂદ્વાયુસ્તમબ્રવીત્ ।
શૃણુ મે હૈહયશ્રેષ્ઠ કર્માત્રેઃ સુમહાત્મનઃ ॥

ઘોરે તમસ્યયુધ્યન્ત સહિતા દેવદાનવાઃ ।
અવિદ્યત શરૈસ્તત્ર સ્વર્ભાનુઃ સોમભાસ્કરૌ ॥

અથ તે તમસા ગ્રસ્તા નિહન્યન્તે સ્મ દાનવૈઃ ।
દેવા નૃપતિશાર્દૂલ સહૈવ બલિભિસ્તદા ॥

અસુરેર્વધ્યમાનાસ્તે ક્ષીણપ્રાણા દિવૌકસઃ ।
અપશ્યન્ત તપસ્યન્તમત્રિં વિપ્રં તપોધનમ્ ॥

અથૈનમબ્રુવન્દેવાઃ શાન્તક્રોધં જિતેન્દ્રિયમ્ ।
અસુરેરિષુભિર્વિદ્ધૌ ચન્દ્રાદિત્યાવિમાવુભૌ ॥

વયં વધ્યામહે ચાપિ શત્રુભિસ્તમસા વૃતે ।
નાધિગચ્છામ શાન્તિં ચ ભયાત્ત્રાયસ્વ નઃ પ્રભો ॥
અત્રિરુવાચ ।

કથં રક્ષામિ ભવતસ્તેઽબ્રુવંશ્ચન્દ્રમા ભવ ।
તિમિરઘ્નશ્ચ સવિતા દસ્યુહન્તા ચ નો ભવ ॥

એવમુક્તસ્તદાત્રિર્વૈ તમોનુદભવચ્છશી ।
અપશ્યત્સૌમ્યભાવાચ્ચ સોમવત્પ્રિયદર્શનઃ ॥

દૃષ્ટ્વા નાતિપ્રભં સોમં તથા સૂર્યં ચ પાર્થિવ ।
પ્રકાશમકરોદત્રિસ્તપસા સ્વેન સંયુગે ॥

જગદ્વિતિમિરં ચાપિ પ્રદીપ્તમકરોત્તદા ।
વ્યજયચ્છત્રુસઙ્ઘાંશ્ચ દેવાનાં સ્વેન તેજસા ॥

અત્રિણા દહ્યમાનાંસ્તાન્દૃષ્ટ્વા દેવા મહાસુરાન્ । પરાક્રમૈસ્તેઽપિં તદા વ્યઘ્નન્નત્રિસુરક્ષિતાઃ ।
ઉદ્ભાસિતશ્ચ સવિતા દેવાસ્ત્રાતા હતાસુરાઃ ॥

અત્રિણા ત્વથ સોમત્વં કૃતમુત્તમતેજસા ।
દ્વિજેનાગ્નિદ્વિતીયેનિ જપતા ચર્મવાસસા ॥

ફલભક્ષેણ રાજર્ષે પશ્ય કર્માત્રિણા કૃતમ્ । તસ્યાપિ વિસ્તરેણોક્તં કર્માત્રેઃ સુમહાત્મનઃ ।
બ્રવીમ્યન્યં બ્રૂહિ વા ત્વમત્રિતઃ ક્ષત્રિયં વરમ્ ॥

ઇત્યુક્તસ્ત્વર્જુનસ્તૂષ્ણીમભૂદ્વાયુસ્તતોઽબ્રવીત્ ।
શૃણુ રાજન્મહત્કર્મ ચ્યવનસ્ય મહાત્મનઃ ॥

અશ્વિનોઃ પ્રતિસંશ્રુત્ય ચ્યવનઃ પાકશાસનમ્ ।
પ્રોવાચ સહિતો દેવૈઃ સોમપાવશ્વિનૌ કુરુ ॥
ઇન્દ્ર ઉવાચ ।

અસ્માભિર્નિન્દિતાવેતૌ ભવેતાં સોમપૌ કથમ્ ।
દેવૈર્ન સમ્મિતાવેતૌ તસ્માન્મૈવં વદસ્વ નઃ ॥

અશ્વિભ્યાં સહ નેચ્છામઃ સોમં પાતું મહાવ્રત ।
યદન્યદ્વક્ષ્યસે વિપ્ર તત્કરિષ્યામ તે વચઃ ॥
ચ્યવન ઉવાચ ।

પિબેતામશ્વિનૌ સોમં ભવદ્ભિઃ સહિતાવિમૌ ।
ઉભાવેતાવપિ સુરૌ સૂર્યપુત્રૌ સુરેશ્વર ॥

ક્રિયતાં મદ્વચો દેવા યથા વૈ સમુદાહૃતમ્ ।
એતદ્વઃ કુર્વતાં શ્રેયો ભવેન્નૈતદકુર્વતામ્ ॥
ઇન્દ્ર ઉવાચ ।

અશ્વિભ્યાં સહ સોમં વૈ ન પાસ્યામિ દ્વિજોત્તમ ।
પિબન્ત્વન્યે યથાકામં નાહં પાતુમિહોત્સહે ॥
ચ્યવન ઉવાચ ।

ન ચેત્કરિષ્યસિ વચો મયોક્તં બલસૂદન ।
મયા પ્રમથિતઃ સદ્યઃ સોમં પાસ્યસિ વૈ મખે ॥
વાયુરુવાચ ।

તતઃ કર્મ સમારબ્ધં હિતાય સહસાઽશ્વિનોઃ ।
ચ્યવનેનિ તતો મન્ત્રૈરભિભૂતાઃ સુરાઽભવન્ ॥

તત્તુ કર્મ સમારબ્ધં દૃષ્ટ્વેન્દ્રઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
ઉદ્યમ્ય વિપુલં શૈલં ચ્યવનં સમુપાદ્રવત્ ॥

તથા વજ્રેમ ભગવાનમર્ષાકુલલોચનઃ ।
તમાપતન્તં દૃષ્ટ્વૈવ ચ્યવનસ્તપસાઽન્વિતઃ ॥

અદ્ભિઃ સિક્ત્વાઽસ્તમ્યયતં સવજ્રં સહપર્વતમ્ ।
અથેન્દ્રસ્ય મહાઘોરં સોઽસૃજચ્છત્રુમેવ હિ ॥

મદં નામાહુતિમયં વ્યાદિતાસ્યં મહામુનિઃ ।
તસ્ય દન્તસહસ્રં તુ બભૂવ શતયોજનમ્ ॥

દ્વિયોજનશતાસ્તસ્ય દંષ્ટ્રાઃ પરમદારુણાઃ ।
હનુસ્તસ્યાભવદ્ભૂમાવાસ્યં ચાસ્યાસ્પૃશદ્દિવમ્ ॥

જિહ્વામૂલે સ્થિતાસ્તસ્ય સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ।
તિમેરાસ્યમનુપ્રાપ્તા યથા મત્સ્યા મહાર્ણવે ॥

તે સમ્મન્ત્ર્ય તતો દેવા મદસ્યાસ્ય સમીપગાઃ ।
અબ્રુવન્સહિતાઃ શક્રં પ્રણમાસ્મૈ દ્વિજાતયે ॥

અશ્વિભ્યાં સહ સોમં ચ પિબામ વિગતજ્વરાઃ ।
તતઃ સ પ્રણતઃ શક્રશ્ચકાર ચ્યવનસ્ય તત્ ॥

ચ્યવનઃ કૃતવાનેતાવશ્વિનૌ સોમપાયિનૌ ।
તતઃ પ્રત્યાહરત્કર્મ મદં ચ વ્યભજન્મુનિઃ ॥

અક્ષેષુ મૃગયાયાં ચ પાને સ્ત્રીષુ ચ વીર્યવાન્ ।
એતૈર્દોષૈર્નરા રાજન્ક્ષયં યાન્તિ ન સંશયઃ ॥

તસ્માદેતાન્નરો નિત્યં દૂરતઃ પરિવર્જયેતદ્ ॥

એતત્તે ચ્યવનસ્યાપિ કર્મિ રાજન્પ્રકીર્તિતમ્ ।
બ્રવીમ્યન્યં બ્રૂહિ વા ત્વં ક્ષત્રિયં બ્રાહ્મણાદ્વરમ્ ॥