મહાભારત · અધ્યાય 13.257

કાં તુ બ્રાહ્મણપૂજાયાં વ્યુષ્ટિં દૃષ્ટ્વા જનાધિપ ।
કં વા ધર્મોદયં મત્વા તાનર્ચસિ મહામતે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
પવનસ્ય ચ સંવાદમર્જુનસ્ય ચ ભારત ॥

સહસ્રભુજભૃચ્છ્રીમાન્કાર્તવીર્યોઽભવત્પ્રભુઃ ।
અસ્ય લોકસ્ય સર્વસ્ય માહિષ્મત્યાં મહાબલઃ ॥

સ તુ રત્નાકરવતીં સપ્તદ્વીપાં સસાગરામ્ ।
શશાસ પૃથિવીં સર્વાં હૈહયઃ સત્યવિક્રમઃ ॥

સ્વવિત્તં તેન દત્તં તુ દત્તાત્રેયાય કર્મણે ।
ક્ષત્રધર્મં પુરસ્કૃત્ય વિનયં શ્રુતમેવ ચ ॥

આરાધયામાસ ચ તં કૃતવીર્યાત્મજો મુનિમ્ ।
ન્યમન્ત્રયત સન્તુષ્ટો દ્વિજશ્ચૈનં વરૈસ્ત્રિભિઃ ॥

સ વરૈશ્છન્દિતસ્તેન નૃપો વચનમબ્રવીત્ ।
સહસ્રબાહુતા મેઽસ્તુ યૂપમધ્યે ગ્રહો યથા ॥

મમ બાહુસહસ્રં તુ પશ્યન્તાં સૈનિકા રણે ।
વિક્રમેણિ મહીં કૃત્સ્નાં જયેયં સંશિતવ્રત ॥

તાં ચ ધર્મેણ સમ્પ્રાપ્ય પાલયેયમતન્દ્રિતઃ ।
ચતુર્થં તુ વરં યાચે ત્વામહં દ્વિજસત્તમ ॥

તં મમાનુગ્રહકૃતે દાતુમર્હસ્યનિન્દિત ।
અનુશાશન્તુ માં સન્તો મિથ્યાવૃત્તં ત્વદાશ્રયમ્ ॥

ઇત્યુક્તઃ સ દ્વિજઃ પ્રાહ તથાસ્ત્વિતિ નરાધિપમ્ ।
એવં સમભવંસ્તસ્ય વરાસ્તે દીપ્તતેજસઃ ॥

ગતઃ સ રથમાસ્થાય જ્વલનાર્કસમદ્યુતિમ્ ।
અબ્રવીદ્વીર્યસમ્મોહાત્કો વાઽસ્તિ સદૃશો મમ ॥

ધૈર્યૈર્વીર્યૈર્યશઃશૌર્યૌર્વિક્રમેણૌજસાઽપિ વા ।
તદ્વાક્યાન્તે ચાન્તરિક્ષે વાગુવાચાશરીરિણી ॥

ન ત્વં મૂઢ વિજાનીષે બ્રાહ્મણં ક્ષત્રિયાદ્વરમ્ ।
સહિતો બ્રાહ્મણેનેહ ક્ષત્રિયઃ શાસ્તિ વૈ પ્રજાઃ ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

કુર્યાં ભૂતાનિ તુષ્ટોઽહં ક્રુદ્ધો નાશં તથા નયે ।
કર્મ્ણા મનસા વાચા ન મત્તોસ્તિ વરો દ્વિજઃ ॥

પૂર્વો બ્રહ્મોત્તરો વાદો દ્વિતીયઃ ક્ષત્રિયોત્તરઃ ।
ત્વયોક્તૌ હેતુયુક્તૌ તૌ વિશેષસ્તત્ર દૃશ્યતે ॥

બ્રાહ્મણાઃ સંશ્રિતાઃ ક્ષત્રં ન ક્ષત્રં બ્રાહ્મણાશ્રિતમ્ ।
શ્રિતા બ્રહ્મોપધા વિપ્રાઃ ખાદન્તિ ક્ષત્રિયાન્ભુવિ ॥

ક્ષત્રિયેષ્વાશ્રિતો ધર્મઃ પ્રજાનાં પરિપાલનમ્ ।
ક્ષત્રાદ્વૃત્તિર્બ્રાહ્મણાનાં તૈઃ કથં બ્રાહ્મણો વરઃ ॥

સર્વભૂતપ્રધાનાંસ્તાન્ભૈક્ષવૃત્તીનહં સદા ।
આત્મસમ્ભાવિતાન્વિપ્રાન્સ્થાપયામ્યાત્મનો વશે ॥

કથિતં ત્વનયાઽસત્યં ગાયન્ત્યા કન્યયા દિવિ ।
વિજેષ્યામ્યવશાન્સર્વાન્બ્રાહ્મણાંશ્ચર્મવાસસઃ ॥

ન ચ માં ચ્યાવયેદ્રાષ્ટ્રાત્ત્રિષુ લોકેષુ કશ્ચન ।
દેવો વા માનુષો વાઽપિ તસ્માજ્જ્યેષ્યે દ્વિજાનહમ્ ॥

અદ્ય બ્રહ્મોત્તરં લોકં કરિષ્યે ક્ષત્રિયોત્તરમ્ ।
નહિ મે સંયુગે કશ્ચિત્સોઢુમુત્સહતે બલમ્ ॥

અર્જુનસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વિત્રસ્તાઽભૂન્નિશાચરી ।
અથૈનમન્તરિક્ષસ્થસ્તતો વાયુરભાષત ॥

ત્યજૈનં કલુષં ભાવં બ્રાહ્મણેભ્યો નમસ્કુરુ ।
એતેષાં કુર્વતઃ પાપં રાષ્ટ્રક્ષોભો ભવિષ્યતિ ॥

અથ ચ ત્વાં મહીપાલ શમયિષ્યન્તિ વૈ દ્વિજાઃ ।
નિરસિષ્યન્તિ તે રાષ્ટ્રાદ્ધતોત્સાહા મહાબલાઃ ॥

તં રાજા કસ્ત્વમિત્યાહ તતસ્તં પ્રાહ મારુતઃ ।
વાયુર્વૈ દેવદૂતોસ્મિ હિતં ત્વાં પ્રબ્રવીમ્યહમ્ ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

અહો ત્વયાઽયં વિપ્રેષુ ભક્તિરાગઃ પ્રદર્શિતઃ ।
યાદૃશં પૃથિવીભૂતં તાદૃશં બ્રૂહિ મે દ્વિજમ્ ॥

વાયોર્વા સદૃશં કિઞ્ચિદ્બ્રૂહિ ત્વં બ્રાહ્મણોત્તમમ્ ।
અપાં વૈ સદૃશં વહ્નેઃ સૂર્યસ્ય નભસોઽપિ વા ॥